Katılımcı, Kadıköy Belediyesi Hizmet Binası Mimari Proje Yarışması

Erkal Mimarlık'ın "Kadıköy Belediyesi Hizmet Binası Mimari Proje Yarışması" için tasarladığı proje önerisi.

Proje Raporu:

Yapılı Çevre Analizi

Yapı parselinin doğusundan geçen ve ‘Minibüs Yolu’ olarak da bilinen Fahrettin Kerim Gökay Caddesi, Kadıköy ilçesi boyunca uzanan ana arterlerden birisidir. Parselin kuzey köşesinden Kurbağalıdere Caddesi’ne kavuşarak Kadıköy rıhtımını Anadolu yakasındaki semtlere bağlayan omurgalardan biridir. Bu hat boyunca yerel bağlantılar ve kılcal kullanımlar oluşturmaktadır.

Parselin batı ve güney tarafı ise YHT ile Türkiye ölçeğinde, Marmaray ile bölgesel, metro ve metrobüs ile kentsel ölçekteki hareketliliğin çözümlendiği bambaşka bir ölçekler ve kullanımlar dizisi sunmaktadır.

Bu iki farklı sosyoekonomik ve mekansal kullanım dizisi, bir tarafta YHT-Marmaray, diğer tarafta Gökay Caddesi boyunca uzanan iki paralel hat oluşturmaktadır. Aralarında kalan kuşak ise parsel sınırının ötesinde güneye doğru uzanmaktadır. Hizmet Binası gerektiğinde çift yönlü bir filtre gibi makro ve mikro ölçeklerin örtüşen kullanımlarını karşılıklı süzebilecek mekansal ilişkiler kurgulamayı hedeflemektedir. Yapı büyük ölçekli bağlantılar ve hareketler ile yerel ölçek arasındaki ilişkileri düzenleyen bir kuşağın başlangıcı olarak yorumlanmıştır.

Yerel Ölçekler

Kadıköy ilçesi sosyoekonomik olarak gelişmiş, sosyal bağları kuvvetli, kolektif yaşam pratikleri zengin bir kesit sunmaktadır. İlçenin neredeyse tümünde kılcal düzeyde canlı sosyal ve mekansal hareketlilik yoğundur. Minibüs, dolmuş ve otobüs gibi yerel ölçekli bağlantıların tramvay ile güncellenmesini izleyen dönemde Kadıköylü’nün yereldeki hareketliliğinin alandaki varlığını tramvay durağı üzerinden sağlanacağı öngörülebilir.

Bu nedenle hizmet binası Fahrettin Kerim Gökay – Kurbağalıdere boyunca kentsel bir ölçek tanımlama hedefi sunmaktadır. Tramvay durağının varlığı yayanın parsele erişimini sınırlamış olacağından yapı boyunca oluşacak ritmik bir tektonik ifadenin cadde kimliğinde tanımlayıcı olacağı düşünülmektedir.

Ancak yapının içinde mikro ölçeklere doğru çeşitlenen kullanımlara parçalı ve kılcal bir mekansal örüntüyle çözüm aranmıştır.

Makro Ölçekler

Kadıköy Hizmet Binası’nın bulunduğu konumdaki bölgesel ve büyük ölçekli kentsel bileşenler sembolik yanı güçlü, İstanbul gibi bir metropolün önemli bir noktasını temsil edebilecek mekansal makro grameri öne çıkarmaktadır. Büyük ölçekli toplu-taşıma altyapı bileşenleri ve bu bileşenlerin yardımcı düzenlemeleriyle diğer kentsel sosyal donatılar (Kuşdili Çayırı, Stadyum, Kurbağalıdere’nin iki yakası vb.) yığınların hareketlerine uygun büyük ölçekli açık alanlar ve kamusal kullanımlar gerektirmektedir.

Alanın güneyinde konumlanabilecek bir transfer merkezi bu gerekliliklerin bir kısmını yerine getirebilir. Metrobüs, otobüs ve metro bağlantılarıyla YHT ve Marmaray gibi klasik kentlerde istasyon meydanı olarak isimlendirilebilecek bir kamusal kullanıma güncel bir yorum da gerekmektedir.

Büyük ölçekli mekansal makro gramerin gerekliliklerine yanıt verebilmek üzere hat boyunca kama formunda uzanan açık alanlar dizisi geliştirilebilir. Parsel özelinde bu dizi içinde kuzeyden güneye doğru formel bir Tören Alanı, sembolik bir giriş meydanı ve yoğun yüzey kullanımı olan Etkinlik Alanı yerleşebilir.

Filtre Kuşağı ve YHT-Marmaray hattı arasında kalan mekanlar dizgesinin olabildiğince genişletilerek kama formunda bir süreklilik göstermesi, cadde boyunca ise olabildiğince yakın ilişkiler kurgulayabilecek şekilde ele alınması uygun görülmüştür.

Yapı Kurgusu ve İhtiyaç Programı

Belediye Hizmet yapısının ihtiyaç programının net yorumunun yapının blok bileşenleriyle anlam bulması amaçlanmıştır.

Kadıköy ilçesinin sorunlarının çözüldüğü, gelecek vizyonlarının geliştirildiği üretim mekanları olan birimler çevreyi görecek şekilde yukarıda konumlanan bir blok olarak planlanmıştır. Birimlerin bütünlüğün korunması amaçlanmış, Başkan Yardımcılarının da ekiplerine yakın konumlanmaları önemli bulunmuştur. Bu yanıyla kurumsal zekasının kuvvetli bir anlatımını yakın çevresindeki büyük ölçekli yapıların mekansal grameriyle dile getirecek, blok formuyla havzadaki benzer diğer yapısal elemanlarla bir diyalog kurabilecektir.

Ancak bloğun yoğun ve etkin kullanımlar sunmanın ötesinde, kendi içinde rahatlama olanakları sunan açık mekanlarla zenginleştiği bir çalışma ve üretim ortamı olması düşünülmüştür. Kafe birimlerinden birisine belediye çalışanlarına yönelik olarak meydan ile teras üzerinden görsel ilişki kuracak bir konumda üçüncü katta yer verilmiştir. Kafe aynı zamanda iç boşluklar ve dolaşım elemanlarıyla da doğrudan bağlantılıdır.

Blok formunda mekansal zenginlik yaratma fırsatları aranmış, en başta da korunması istenen ağaçların yeşil hacimler olarak üçüncü boyutta ele alınmasıyla yapının çeşitleneceği düşünülmüştür. Kuvvetli tanımlı blok geometrisi, açılma ve yer verme jestleriyle zenginleştirilmiştir.

Zemin ve Bağlantılı Katlardaki Kullanımlar

Zemin kat ve üzerindeki birinci katta ise yapıyı çok çeşitli yönlerden çevresine bağlayacak ve içerisine çektiği girift kullanımlarla zenginleştirecek açık, yarı-açık ve kapalı mekanları barındıran bir baza düşünülmüştür. Baza günün tüm saat dilimlerinde aktif olabilecek şekilde ayrı erişimler sunan farklı program elemanlarına yer vermektedir.

Belediye yapısına girişler de Ara Geçit üzerinde yer almış, Kadıköy’lülerin kullanacağı hizmet birimlerinin zemin düzleminde konumlanarak meydana bakan, tanımlayıcı bir cephe oluşturması istenmiştir. Girişler ziyaretçi, personel ve diğer kullanıcıların yönlendirilmesinden sonra düşey bir çekirdek yükselerek genişleyen ve zemin düzlemindeki hareketliliği tekrarlayan bir iç mekanlar dizisi olarak ele alınmıştır.

Böylece asal fonksiyonların bulunduğu Ara Geçit küçük ölçekli satış birimleri, kafe ve yeşil açık alan kullanımıyla zenginleşerek tramvay durağı ve Fahrettin Kerim Gökay Caddesi ile bağlanacaktır.

Salonlar bodrum kat, zemin kat ve birinci katı kullanan bir sosyal donatı olarak güney köşede yer almış, satış birimleri ayrı girişleriyle ele alınmıştır. Kreş zemin düzleminde görsel erişimi olmayacak şekilde bağımsız olarak çözülmüştür. Belediye girişinin hemen karşısında ise salonların bulunduğu bloğun girişi, halka açık otoparkın düşey çekirdek bağlantısıyla birlikte yer bulmuştur. Konferans Salonu, Çok-Amaçlı Salon ve Sergi Salonu gibi sosyal fonksiyonlar zamansal ve mekansal olarak belediye mesaisinden bağımsız bir şekilde programlanabilir.

Zemindeki program elemanlarının tramvay durağına bağlanan bir Ara Geçit üzerinden kurgulanması planlanmıştır. Ara Geçit’e güney kısmında serbest erişimli halka açık bir İç Bahçe ile kuzeyde belediye çalışanlarına hizmet veren bir avlu eklenmektedir. Avlu aracılığıyla birimler ve zemin arasında görsel bağlar da kurgulanmaktadır.

Başkanlık makamı ve birimlerinin birinci katta kente ve kentliye yakın konumlanmasının uygun olacağı değerlendirilmiştir. Kurbağalıdere Caddesi’nin üzerindeki konumu günümüzdeki yerleşimin yeni bir yorumu şeklinde okunabilir. Başkanlık birimlerinin zemin kattaki lekesinin olabildiğince an aza indirilerek diğer kullanımlara yer açması öngörülmüştür.

Ulaşım

Alana çok farklı ölçeklerde çeşitlenen toplu taşıma modları ile erişim mümkündür. Ulaşım modları yerel ve büyük ölçekli olarak iki ayrılarak, yapı kütlesinin iki yanında ele alınmıştır. Makro ölçekli bağlantılar kurgulayan YHT, Marmaray ve metro hatları güney ve batıda, tramvay ise doğuda yer almaktadır.

Bisiklet erişimi yerel ölçekli bir kullanımla ilişkili olarark değerlendirilmiş büyük kapasiteli bisiklet ve park yerlerinin tramvay hattı boyunca yer alması uygun görülmüştür.

Araçlarla ulaşım tramvay hattının izin verdiği şekilde ancak parseli çevreleyen Fahrettin Kerim Gökay Caddesi’nin YHT-Marmaray ticari birimlerinin karşısındaki kolunda Giriş Meydanı üzerinde düzenlenmiştir. Bekleme ve drop-off Giriş Meydanı’nın komşuluğunda gerçekleşmiş olacaktır. Araç giriş ve çıkışları caddenin tek yönlü trafiğine uygun olarak yönlendirilmiştir.

Tramvay yolu üzerinden geçecek araç trafiğinin sınırlandırılması gerekliliği nedeniyle yalnızca Başkanlık araçları için kullabilecek doğrudan bir yüzey geçişi de alternatif olarak önerilebilir. Bu kısımda az sayıda aracın yüzeyde park etmesi planlanabilir. Başkanlık kısmı zeminde ve alt katındaki Başkanlık garajında diğer birimlerle bağlanabilir. Ayrıca zemin düzleminin sürekliliği itfaiye araçlarının erişimine uygundur.

Parselin yakın çevresinden yaya erişimi parseli çevreleyen tek yönlü araç trafiği ve tramvay rayları nedeniyle ancak kısıtlı sayıdaki yaya geçidine indirgenmiştir. Zemin düzleminde bu noktaların bağlantı potansiyelleri geliştirilmiş, açık alanların kimlikleriyle birlikte ele alınmıştır.

En yoğun yaya transit geçişinin YHT-Marmaray ve olası Transfer Merkezi (metrolar) ile tramvay arasında olacağı öngörülebilir.

Peyzaj Elemanları

Zeminle ilgili veriler bodrum kat sayısının düşük tutulmasının yararlı olacağı yönünde yorumlanmıştır. Bodrumda yayılması gerekecek yapının ihtiyaç programının içinde oturduğu alana göre oldukça yüklü olması sonucu doğmakta ve özellikle zemin düzleminde yapısal varlığın artması gerekmektedir. Bu nedenle zemin düzlemi de dahil olmak üzere, yapısal elemanların içinde hacimli yeşil oluşturabilecek tekniklerin ön plana çıkarılması gereklidir. Ayrıca işletme sorunlarına yol açmaması için yeşil hacimler kontrol edilebilecek büyüklük ve konumlarda planlanmalıdır.

Yeşil stratejisi, ağaç rölövesinde taşınması olası gözükmeyen ağaçlar olarak işaretlenen ağaçların tümünün korunmasıyla başlamaktadır. Yapının oturum lekesi ve yapı alt bileşenleri bu ağaçların taç ve köklerini de gözetecek şekilde oluşturulan yeşil hacimlerin üçüncü boyuta doğru zenginleştirilmesi ilkesine dayanmaktadır.

Üst katlarda oluşturulan üç boyutlu yeşil hacimlerle mevcut yeşil hacimlerin birbirlerini görebilecek şekilde bir ağ oluşturması aranmış, farklı konumlarda farklı boyutlarda yeşil alanlar ve yüzeyler önerilmiştir.

Zemin Düzleminde Açık Alanlar

Özellikle açık alanların kullanım senaryolarında yeşil ve sert zeminlerin seçimi mimari konseptlerle uyumlu ele alınmalıdır.

Açık Meydanda kalabalıkların kullanımına uygun dayanıklı sert zeminler oluşturulurken, iç avlular ve korunaklı iç alanlarda yaya geçişlerine uygun sert zeminlerin yanı sıra yeşil elemanlarla zenginleştirilmiş yüzeyler hedeflenmiştir.

Tramvay hattı parseli Kurbağalıdere ve Fahrettin Kerim Gökay Caddeleri boyunca koparmaktadır. Tramvay hattı ile parsel arasında bir kaldırım bırakılmıştır. Kurbağalıdere Caddesi boyunca kaldırımın parsel tarafında olabildiğince yoğun yeşillendirilebilecek bir hat oluşturulmuştur.

Tören Alanı Kurbağalıdere Caddesi köşesinden girişli olacak biçimde Atatürk heykelini de yeniden konumlandırarak oluşturulmuştur. Formel bir şekilde ele alınmış, yoğun yeşil bir tarh ile tramvay hattı ve kaldırımdan ayrılmıştır.

Parselin güneybatı cephesinin merkezinde yapının girişlerin bulunduğu Ara Geçidi de işaretleyen, üst bloğun kolonların ritmini tekrarlayan düşey vurgulu ancak çok yükselmeyen ağaçların bulunduğu bir Giriş Meydanı oluşturulmuştur. Yaya ve araçların yaklaşma, bekleme gibi işlevleri de Giriş Meydanı’nın sınırında gerçekleşebilir. Giriş Meydanı yapının güneybatı cephesi boyunca süregelen yaya bağlantılarının da tam merkezindedir.

YHT-Marmaray kapılarına bakan güney köşe en yoğun yüzey kullanımının bulunacağı kesimdir. Buradan özellikle tramvay durağına erişim yoğun olacaktır. Kalabalıkların sıklıkla kullanacağı bu meydan sosyal etkinliklere uygun olarak çoğunlukla açık bir dayanıklı sert zemin olarak bırakılmıştır. Yapının güney köşesinde yer alan Çok Amaçlı Salon ve Konferans Salonu görsel ilişki sunan cepheleriyle meydan için bir arka plan tanımlamaktadır.

Yapının güneybatısında, salonların karşıt cephesinin bulunduğu kısımda bir İç Bahçe tramvay durağı ile komşuluk ilişkisindedir. Ara Geçit ve satış birimleriyle canlanan bu bahçe mekansal mikro grameriyle kalabalıklardan sığınma olanağı sunan, üçüncü boyutta bir kafe ile teras kullanımı olan yükseltilmiş iç avlu formundadır. Korunması istenen ağaçlardan çok sayıda bulunan bu kısımda, yapının tüm katlarında ifade bulacak biçimde yeşil hacimlerden yararlanılmıştır.

Tramvay durağı girişinden başlayan kısım yerel kullanıcılara hizmet vereceğinden satış birimleri, Ara Geçit bağlantısı, Kreş girişi ve bisiklet park yerlerinin de bulunduğu bir şerit olarak parselin kuzey köşesine kadar uzanmaktadır. Parsel köşesinde yaya kullanımı Başkanlık girişleri ve çevre sokak bağlantıları yoğun yeşil elemanlarla sınırlandırılarak kontrol edilmiştir.

Yapı İçinde Peyzaj Ögeleri

Yapının bodrum katında yer alan avlu belediye personelinin sosyal yaşantısına yanıt veren işlevlerin merkezindedir. Yemekhane, Spor Salonu, Berber-Kuaför gibi birimleri kullananların avluya çıkabilmeleri amaçlanmıştır. Altında otopark bulunan bu düzlemin yeşil ögelerle zenginleşmesi düşünülmüştür.

Üst blokta bulunan açık terasların yanı sıra iç avlu tarafına bakan kat boşluklarının bulunduğu kısımda iç mekanda hafif yeşil ögelerle düşeyde hacimsel etki aranmıştır.