Şemsi Ahmet Paşa Camii (Kuşkonmaz Camii) Rüzgâr Analizi

İstanbul Boğazı’nın Anadolu yakasında, denize neredeyse dokunan tarihi bir yapı yer alır: Şemsi Ahmet Paşa Camii namı diğer Kuşkonmaz Camii.

Zarif duruşunun ardında, mimari ölçekte oldukça önemli bir doğal etkileşim yatar: rüzgâr. Bu camii yalnızca tarihi ve estetik bir değer taşımaz; aynı zamanda yapısal çevresel etkileşimiyle de dikkat çeker.

Yapı, 16. yüzyıl Osmanlı mimarisinin zarif bir örneği olarak, Mimar Sinan’ın geç dönem eserlerinden biridir. 1580 yılında tamamlanan cami, klasik dönem Osmanlı cami mimarisinde sıkça rastlanan büyük ölçekli yapılardan farklı olarak, küçük boyutuna rağmen oranları, sadeliği ve çevresiyle kurduğu ilişki ile öne çıkar.

Yapının konumu, açık boğaz hattı üzerinde doğrudan rüzgâr akımlarına maruz kalır. Rüzgârın yönü, şiddeti ve sürekliliği hem yapıya etki eden yükleri belirler, hem de cami avlusu gibi açık alanlarda hissedilen fiziksel konforu şekillendirir.

Günümüzde yeni binaların tasarım sürecinde, mevcut yapıların ise iyileştirme ve dönüşüm süreçlerinde bina rüzgâr yükü ve yaya konforu analizleri vazgeçilmez unsurlar hâline gelmiştir. Windthink olarak, Şemsi Ahmet Paşa Camii üzerinde gerçekleştirdiğimiz çalışma, bu yaklaşıma dikkat çeken bir analizdir.

Rüzgâr, yapıların üzerine uyguladığı kuvvetlerle mimarinin hem tasarım hem de güvenlik boyutunu doğrudan etkileyen bir doğa unsurudur. Bu etki, bina rüzgâr yükü olarak tanımlanır ve yapının cephelerine, çatı yüzeyine ve bazen de taşıyıcı sistemine yönelen basınç ya da vakum kuvvetleri olarak kendini gösterir. Bu yüklerin doğru modellenmemesi ya da göz ardı edilmesi, özellikle yüksek yapılarda, cephe sistemlerinde ve çatı konstrüksiyonlarında ciddi yapısal riskler doğurabilir.

Ancak rüzgâr etkileri yalnızca yüksek katlı modern yapılara özgü değildir. Şemsi Ahmet Paşa Camii gibi küçük ölçekli tarihi yapılar da özellikle deniz kenarı ve açık alanda konumlandıklarında rüzgâr yüklerine doğrudan maruz kalabilir.

Binaların çevresinde oluşan rüzgâr akımları yalnızca yapısal dayanıklılığı değil, aynı zamanda kullanıcı konforunu da etkiler. Avlular, meydanlar veya yaya yolları gibi açık kamusal alanlarda rüzgâr, bireylerin mekânı deneyimleme biçimini önemli ölçüde etkileyebilir. Bu noktada yaya rüzgâr konforu kavramı önem kazanmaktadır.

Yaya rüzgâr konforu, belirli bir alanda yürüyen, oturan ya da bekleyen kişilerin rüzgâra ne düzeyde maruz kaldığını ve bu maruziyetin rahatsız edici olup olmadığını değerlendiren bir analiz sürecidir. Bu analizlerde rüzgârın yönü, hız dağılımı, zaman olasılığı, alanın açık ya da korunaklı olması gibi faktörler dikkate alınır. Uluslararası standartlara göre, bu konfor düzeyleri sınıflandırılır.

Şekil 1: Konfor ve Güvenlik Değerlendirme Kriterleri

Şemsi Ahmet Paşa Camii özelinde bu konu daha da anlamlıdır. Yapının kıyıya sıfır konumu, rüzgârın yapının çevresindeki dolaşımını doğrudan etkiler. Caminin avlusunda ve kıyı boyunca yürüyen bireyler, yılın büyük bir kısmında belirli yönlerden gelen rüzgârı doğrudan hisseder.

Şemsi Ahmet Paşa Caminin en dikkat çekici özelliği ise, İstanbul Boğazı’nın hemen kenarına, âdeta denizin içine oturmuş gibi konumlanmasıdır. Bu konum, camiyi yalnızca ibadet mekânı değil; aynı zamanda suyla, rüzgârla ve gökyüzüyle kurduğu ilişki sayesinde bir doğa mekânına da dönüştürür.

Rivayete göre Şemsi Ahmet Paşa, Mimar Sinan’dan bir talepte bulunur: “Bana öyle bir cami yap ki üstüne kuşlar konmasın. Hatta tepesinde bile uçmasınlar. Yanına yöresine zinhar uğramasınlar.” Bu isteğin ardında kimi anlatımlara göre temizlik takıntısı, kimilerine göreyse kuş fobisi vardır. Zamanla “Kuşkonmaz Camii” adını alan yapı, halk arasında bu efsaneyle anılsa da Windthink olarak yaptığımız rüzgâr analizleri bu özelliği bilimsel verilerle desteklemektedir.

Mimar Sinan, bu camiyi İstanbul Boğazı’nın Marmara Denizi’ne açıldığı noktada, İstanbul’un Üsküdar ilçesinde, kuzeydoğudan gelen poyraz ve güneybatıdan esen lodos rüzgârlarının kesişim hattında inşa etmiştir. Yapı, Boğaz kıyısına paralel uzanan avlu duvarlarına rağmen, cami kütlesi kıble yönüne dönük olarak yaklaşık 45°’lik açı ile yerleştirilmiştir. Bu yönelim, hâkim rüzgârlarının yapıya doğrudan çarpmasını engelleyerek, rüzgâr yüklerinin daha dengeli bir şekilde dağılmasını sağlar. Bu yerleşim planı, yapının fiziksel dayanıklılığı kadar çevresel konfor kriterlerini de ön planda tutan bir mimari çözümün izlerini taşımaktadır.

Windthink olarak bu eşsiz yapıda gerçekleştirdiğimiz teknik analizlerin temel amacı, caminin mevcut rüzgâr koşullarına maruz kalma durumunu bilimsel verilerle incelemekti. Analiz sürecinde, rüzgâr ortamı simülasyonları için çok amaçlı CFD yazılımı HELYX kullanılmıştır. Bu analizde bina rüzgâr yükleri ve yaya rüzgâr konforu başlıkları değerlendirildi. Bu kapsamda:

● Camiye hâkim rüzgâr yönleri belirlendi.
● Yapının kıble yönünde yaklaşık 45°’lik açı ile konumlandırılması, cephelerin hâkim rüzgârlara farklı oranlarda maruz kalmasına neden olduğu belirlendi.
● Rüzgâr konforu analizleri, cami çevresinde ve avlu içerisinde rüzgâr akışlarının yaklaşık 4 m/s hızında “Standing” (ayakta durma) ve 6 m/s’ye kadar “Occasional Sitting” (zaman zaman oturma) ulaştığını ve yıl boyunca zamanın %5’inden fazlasında bu değerlerin aşıldığını göstermektedir.
● Caminin kubbesi üzerinde sürekli bir hava akımı oluştuğu gözlendi.
● Avlu duvarları ise belirli yönlerden gelen rüzgârı kırarak içerideki akımı yavaşlattığı ve yer yer mikrosirkülasyon oluşumlarına neden olduğu anlaşıldı.

Bu analizde, sürekli hava akımı, özellikle cami kubbesi üzerinde belirginleşerek halk arasında “kuş konmaz” olarak bilinen efsaneyi bilimsel verilerle desteklemektedir. Ayrıca kıyı yapılarına yönelik çevresel faktörlerin ne denli önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Açık alan düzenlemelerinde (örneğin yaya geçişi, oturma alanı veya yönlendirme elemanları) rüzgâr konforunu gözeten bir planlama yaklaşımı gereklidir.

Şekil 6: 45 Dereceden Yaklaşan Rüzgarın Yön Hız Oranı

Windthink olarak, bu analiz yalnızca tarihî bir yapının korunmasına değil; benzer kıyı yerleşimlerinde yapılacak yeni projelerde de bir tasarım rehberi niteliği taşımaktadır.

Windthink yapıların çevresel etkilere karşı performansını bilimsel yöntemlerle analiz eden, ulusal ve uluslararası ölçekte çalışan bir mühendislik firmasıdır. Uzmanlık alanımız hem yeni yapılarda hem de mevcut binalarda güvenli, konforlu ve uzun ömürlü çözümler sunmaktır.

Alanında deneyimli mühendis kadromuz, rüzgâr analizi, elektrik mühendisliği ve hem yapısal hem de jeoteknik olmak üzere inşaat mühendisliği konularında kapsamlı teknik danışmanlık hizmetleri sunmaktadır.

Rüzgâr, tasarım sürecinde çoğu zaman göz ardı edilen ancak yapıların uzun ömürlü ve kullanıcı dostu olması açısından kritik öneme sahip bir faktördür. Biz, Windthink olarak yalnızca verilerle değil; bu verileri anlamlandırarak çalışmalarımızı yönlendiren bir mühendislik anlayışıyla çalışıyoruz.

Şemsi Ahmet Paşa Camii’nde yürüttüğümüz bu özel analiz, bir yandan tarihî bir yapının çevresel bağlamını daha iyi kavramamıza olanak sağlarken, diğer yandan modern yapı tasarımında rüzgârın ne kadar belirleyici bir unsur olduğunu bir kez daha göstermiştir.

Daha fazla bilgi ve projelerimize dair detaylar için wind-think.com üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Email: [email protected]
Phone: +90 537 257 45 43