Katılımcı, Podgorica Zabjelo Kültür ve Toplum Merkezi Tasarım Yarışması

Burak Koç ve Mahir Ok tarafından Podgorica Zabjelo Kültür ve Toplum Merkezi Tasarım Yarışması için tasarlanan proje.

Konsept Tasarım Yaklaşımı

Projenin ana tasarım kriterleri şu şekilde belirlenmiştir:

• Mekansal Dağılım: Bina programını arazi bütününe uyumlu, dengeli ve optimize edilmiş bir biçimde dağıtmak.
• Kamusal Kimlik: Yapının kamusal niteliği gereği; dışa dönük, hareketli ve dinamik bir kütle ile cephe plastiği üretmek; davetkar bir mimari dil oluşturmak.
• Fonksiyonel Akış: Farklı işlevlerin birbirini engellemeden, işletme konforu yüksek bir ahenk içinde çalışmasını sağlamak.
• Düşey Sirkülasyon: Kamusal sirkülasyonu ve yaya hareketini sadece zemin katla sınırlamayıp, üst katlara da etkin bir biçimde taşımak.
• Kesintisiz Yeşil Dokusu: Peyzajı sadece zemin kat düzleminde bırakmayıp, kat bahçeleri ve teraslar aracılığıyla üst kotlara taşımak; yeşil sürekliliğini tüm bina çeperinde hissettirmek.
• Sürdürülebilirlik ve Yönelim: Mikroklimatik verileri ve bina yönelimini referans alan cephe tasarımlarıyla pasif sürdürülebilirlik ilkelerini hayata geçirmek.
• İç Mekan Kurgusu: Tasarlanan atriumlar, galeri boşlukları ve iç bahçelerle kullanıcı-mekan ilişkisini güçlendirirken, yapının doğal havalandırma ve aydınlatma performansını (enerji verimliliğini) desteklemek.
• Canlı Kamusal Alan: Nitelikli bir peyzaj tasarımı ile bina çeperinin gün boyu yaşayan, aktif bir kamusal odak noktası haline gelmesini sağlamak.

Vaziyet Planı Kararları

Vaziyet yerleşiminde stratejik öneme sahip iki temel karar alınmıştır:

1. Doğu Aksı (Vojvode Ilije Plamenca Bulvarı): Bu aks, yapının ana yaya ve toplu taşıma erişim yüzü olarak kurgulanmıştır. Bulvar sınırındaki geniş çekme mesafesi, projenin “vitrini” niteliğinde nitelikli bir peyzaj alanı olarak tasarlanmıştır. Bu cepheden, üst kat fonksiyonlarına hizmet eden lobi girişinin yanı sıra birinci kata doğrudan bağlanan bir kamusal merdiven yer almaktadır. Ayrıca sağlık birimlerine bağlı eczane ve pediatri bölümlerinin bağımsız girişleri de bu bulvar cephesinden sağlanmıştır.

2. Güney Aksı (Ulica Ksenije Cicvarić): Yapıya araçla ulaşım, lojistik servis sağlama ve yanaşma stratejileri için bu sokak referans alınmıştır. Sağlık merkezinin ana girişi bu cephede konumlandırılarak bir araç indirme-bindirme (drop-off) alanı ve devamında kapalı otopark girişi düzenlenmiştir. Sokak, aynı zamanda tüm işlevlerin servis ve lojistik bağlantılarını organize etmektedir.

Pasaj Kurgusu (1. Katta Sokak Bağlantısı)

Yoğun bina programı nedeniyle zemin katta geniş kamusal boşluklar oluşturulamamaktadır. Söz konusu mekansal kısıt; kamusal alanın birinci kata taşınması gibi fikir doğurmuştur. Vojvode Ilije Plamenca Bulvarı ile Ulica Ksenije Cicvarić Sokağı, tasarlanan kamusal merdivenler vasıtasıyla birinci katta bir “pasaj” mantığıyla birbirine bağlanmaktadır. Kurgulanan bu düşey ve yatay aks, yapının kentle ve yakın çevresiyle kurduğu diyaloğu üst düzeye çıkarmayı hedeflemektedir. İçine kapanık bir kütle yerine; dışa dönük, dinamik ve geçirgen bir mimari üretme hedefi doğrultusunda, iki sokak yapının kalbinde bir araya getirilmiştir.

Fonksiyon Dağılımı ve Mekansal Kurgu

Projedeki sosyal işlevler, kamusal hareketliliğin en yoğun olduğu doğu (bulvar) cephesinde toplanmıştır. Bu doğrultuda, çok amaçlı salonun fuayesi de bulvara yönlendirilmiş ve dışarısı ile olan ilişkiyi güçlendirmek için cam giydirme cephe olarak tasarlanmıştır. Gençlik ve yaşlılar kulüpleri, en üst kattaki geri çekilmiş (setback) terasların hemen önünde kurgulanarak bulvar manzarasına hakim kılınmıştır. Katlardaki tüm işlevleri birbirine bağlayan ortak sosyal alanlar da bulvar cephesinde yer almaktadır. Sağlık birimleri ise araç akışının olduğu güney yönüne yerleştirilmiş, böylece bulvarın yoğun hareketliliğinden ve gürültüsünden uzak, sakin bir bölgede çözülmüştür.

Sürdürülebilirlik Kriterleri

• Düşey Peyzaj Sürekliliği: Peyzaj elemanlarını zemin katın ötesine, kat bahçeleri ve teraslar aracılığıyla üst katlara taşıyarak, bina cephesi boyunca kesintisiz bir yeşil kabuk oluşturmak.
• Pasif Cephe Yönelimi: Mikroklima verileri ve güneş yönelimine göre cephe tasarımlarını optimize etmek.
• Doğal Havalandırma ve Gün Işığı (İç Avlular): İç avlular etrafında kurgulanan hava atriumları ve galeri boşlukları, gün ışığının yapı içerisine daha derinlemesine nüfuz etmesini ve doğal hava dolaşımını desteklemektedir. Bu pasif tasarım yaklaşımı, yapının doğal aydınlatma ve havalandırma olanaklarını artırarak enerji tüketiminin azaltılmasına katkı sağlamaktadır.

Malzeme Kullanımı ve Yapı Kabuğu

Yapı, betonarme bir taşıyıcı sistem kullanırken, bina kabuğu brüt beton, cam giydirme cepheler ve hareketli ahşap panellerden oluşan hibrit bir strüktür meydana getirir.

• Modern “Cumba” Etkisi: Konsol çıkan hacimler, yerel “cumba” etkisini çağdaş bir mimari dille yeniden yorumlamak üzere hareketli ahşap panellerle sarılmıştır. Bu dinamik paneller, gün boyunca gün ışığı kontrolü sağlar.
• Geri Çekilmeler ve Katmanlaşma: Brüt beton ve geniş camlı yüzeylerin kullanıldığı geri çekilmiş bölgeler, kat bahçelerine zemin hazırlar ve yeşil peyzaj izini takip eder. Cephe boyunca ahşap dokular, beton ve bitki örtüsü tamamlayıcı ve dinamik bir ritim sunar.