Katılımcı, Balıkesir Cumhuriyet Meydanı Sosyal Merkezi Mimari Proje Yarışması

Enes Keleşmehmet, Ömer Faruk Satçelik, Zeynep Çoban Keleşmehmet ve Rumeysa Çelik'in "Balıkesir Cumhuriyet Meydanı Sosyal Merkezi Mimari Proje Yarışması" için tasarladığı proje önerisi.

Kent ve Bağlam Üzerine

Kentler, toplumsal hatıralarını sokaklarda ve meydanlarda saklarlar.

Cumhuriyet Meydanı, kentin tarihsel sürekliliği bağlamında kendiliğinden var olur. Kentle ilk ve son karşılaşılan, dışarıyla ilişkinin başladığı Tren Garı, kentin yakın tarihi boyunca kent için bir katalizör hâline gelir; kenti ve kentle birlikte oluşan boşluğu üretir. Tren Garı’nın oluşturduğu hareketi ve boşluğu besleyen sokak yapıları (Gazi Bulvarı, Milli Kuvvetler Caddesi ve Vasıf Çınar Caddesi), Cumhuriyet Meydanı’nı kentsel hatıraların ve toplumsal karşılaşmaların gerçekleştiği bir sahneye dönüştürür. Fakat mevcut durumda meydanı çevreleyen yapı programı ve trafik akışı, Tren Garı ile kent arasında bir sınır oluşturmuş; garı kentten izole hâle getirmiştir.

Etkileşim alanı içerisinde kamusal alan sürekliliğini sağlamak adına Vasıf Çınar Caddesi’nin yeraltına alınmasını; yarışma alanı, Tren Garı ve Askeri Ordu Evi arasında kamusal sürekliliğin kurulmasını öneriyoruz. Tren raylarının güneyinde yer alan 75. Yıl Parkı ile doğusunda bulunan Avlu Balıkesir rekreasyon alanlarından gelen yeşil dokunun, hem proje alanında hem de Askeri Ordu Evi çevresinde devamlılığının sağlanmasını öneriyoruz.

Önerilen kentsel kararlar doğrultusunda Cumhuriyet Meydanı’nın; Gazi Bulvarı, Milli Kuvvetler Caddesi ve Vasıf Çınar Caddesi’nin kesişim noktasında, kentlinin gündelik yaşamına eklemlenen ve kolektif hafızayı besleyen güçlü bir kamusal çekim merkezi hâline gelmesini hayal ediyoruz.

Boşluğu Tariflemek

Kent tarihi boyunca Tren Garı ile ilişkilenen ve garın cephe verdiği Cumhuriyet Meydanı; Askeri Ordu Evi, Tren Garı ve proje alanı arasında sıkışmış, çevresinden yeterince beslenemeyen, simgesel fakat etkisiz bir kentsel boşluk olarak varlığını sürdürmektedir.

Bu noktada öneri, temel motivasyonunu mevcut kentsel boşluğu yeniden tariflemek ve onu yeniden bir kamusal merkeze dönüştürmek üzerine kurar. Sosyal merkez yapısı, boşluğu tanımlayan ve kamusal kullanımı tetikleyen bir sınır elemanı olarak ele alınır. Kütle, yarışma alanının doğusunda, Çınar Sokak ile Vasıf Çınar Caddesi arasına yerleşir. Kentin tarihî silüetine eklemlenen; tarihî yapılarla yarışmayan, onlara mesafeli duran ancak varlığını hissettiren bir yükseklikte ve konumda yer alır.

Proje alanı içerisinde konumlanan kütle, kent dokusunun bir uzantısına dönüşen ve meydanı besleyen sokak-meydan ilişkisi bağlamında bir sokak aracılığıyla ikiye ayrılır. Oluşturulan sokak, meydanın alanın kuzeyiyle olan ilişkisini sağlamakla birlikte kent için sanatsal ve aktif bir gündelik kullanım vadeder.

Yapıyı ikiye ayıran bu arayüz, yapı programını da ayrıştırır. Ticaret birimleri ve sosyal merkez, birbirleriyle ayrık; ancak sokak aracılığıyla ilişkili iki farklı programa dönüşür.

Tribün

Tribün, yapısal bir öge olarak buluşmayı, karşılaşmayı ve seyretmeyi temsil eder.

Proje bağlamında tribün, kavramsal olarak iki farklı işleve sahiptir. Kentsel buluşmalarda ve etkinliklerde bir aradalığı sağlayan, birlikte seyretme eylemini tetikleyen bir kamusal öge olarak çalışırken; etkinlik yapılmadığı zamanlarda Cumhuriyet Meydanı ve Tren Garı çevresinde gündelik yaşamın gözlemlenebileceği bir duraksama noktası ve seyir platformuna dönüşür.

Tribün, üstlendiği kamusal etkileşimin yanı sıra, sokakların açıldığı meydanı ve meydanda oluşacak hareket ile sirkülasyon potansiyelini ticari yapının üst kotuna taşır. Bu hâliyle ticari yapı, yalnızca zemin kotunda değil, +4.50 kotunda da yoğun bir kullanım potansiyeline sahip olur.

Program

Yapı, kentsel ve kütlesel kararlar doğrultusunda oluşturulan sokak aracılığıyla iki parça olarak kurgulanır. Alanın Vasıf Çınar Caddesi tarafında kalan kütle, önündeki kentsel artere cephe vermesi ve daha hafif bir kütle karakterine sahip olması nedeniyle ticari birimler olarak ele alınır. Yapı iki katlıdır; ancak üst katı boşluklu bir kurguya sahiptir. Kurgulanan tribün ve geçiş sayesinde yalnızca zemin kotunda değil, +4.50 kotunda da kullanılabilir bir ticari odağa dönüşür.

Sosyal merkez yapısı, oluşturulan sokağın kuzeybatısında konumlanır. Meydana doğrudan cephe vermekle birlikte, yüksekliğine oranla geniş bir oturum alanına sahiptir. Meydana bakan cephesi sanat faaliyetlerini tetikleyen bir uyarıcı olarak çalışırken, sokağa bakan cephelerinde ticari yapıyla ilişkili atölyeler yer alır. Bu program dağılımı sayesinde sokakta; atölyeler, ticari birimler ve sergi salonuyla beslenen yoğun bir kamusal kullanım potansiyeli oluşur.