Eşdeğer Ödül, MDC’25: “Geçici” Öğrenci Mimari Tasarım ve Fikir Yarışması,

Yıldız Teknik Üniversitesi öğrencileri Elif İlgin ve Yaşar Tıraş MDC’25: “Geçici” Öğrenci Mimari Tasarım ve Fikir Yarışması'nda eşdeğer ödül kazandı.

Bağlam ve Sorun Tanımı

Adana ve çevresinde, tarım üretimi mevsimsel bir döngüye sahip olup yıl boyunca farklı dönemlerde yoğunlaşan bir iş gücü talebi doğurmaktadır. Bu durum, özellikle mevsimlik tarım işçileri için sürekli hareketliliği zorunlu kılmakta; işçiler yılın büyük bölümünü farklı kentlerdeki üretim alanlarında geçirerek, sağlıksız ve güvencesiz koşullarda konaklamaktadır. Geçici yerleşim alanları olarak kullanılan çadır kentler, barınma standartlarının çok altında kalmakta; altyapı yetersizlikleri, hijyen sorunları, sosyal izolasyon ve mekânsal düzensizlik gibi çok katmanlı problemleri beraberinde getirmektedir.

Tasarım Yaklaşımı ve Sistem Kurgusu

Bu sorunlara alte atif, sürdürülebilir ve insan odaklı bir çözüm geliştirme amacıyla ReModuLine projesi ortaya çıkmıştır. Proje, mevcut demiryolu hatlarına entegre edilen ikincil ray sistemleri üzerinde hareket edebilen modüler yaşam birimleri önererek; mobiliteye dayalı, uyarlanabilir ve geçici nitelikte bir yerleşim modeli sunmaktadır. Barınma üniteleri, mevsimlik işçilerin göç rotalarına paralel olarak konumlandırılır ve talebe göre sayıca artırılıp azaltılabilir. Bu sayede tarım sezonlarının döngüsel yapısı içinde dinamik bir kullanım senaryosu oluşur.

Yerleşim Organizasyonu ve İşlev Dağılımı

Seçilen yer, Adana’nın Ceyhan ilçesine bağlı Toktamış ve Sirkeli köyleri arasındaki hat boyunca konumlanmaktadır. Ana tren hattına paralel şekilde eklenen iki ayrı ray sisteminden biri barınma, diğeri sosyal birimlere ayrılmıştır.

Sosyal ray hattı, pazar alanı, toplum merkezi, eğitim ve çocuk alanları gibi kullanıcıların birlikte zaman geçirebileceği kamusal birimler içerir. Bu alanlar, hem işçilerin hem de çevre halkın birlikte etkileşime geçebileceği sosyalleşme odaklı mekânlar olarak düşünülmüştür. Hobi bahçelerinde üretilen ürünlerin pazarlandığı alanlar ise yerel ekonomiyi destekleyen, üretimi teşvik eden ve halklar arası köprü kuran önemli bir ara yüzdür.

Barınma hattı, aile ve bireysel kullanıma göre ayrıştırılmış modüler vagon birimlerinden oluşur. Bu birimler hem yatayda hem de fonksiyonel olarak esneklik göstererek kullanıcı profiline göre uyarlanabilir.

Barınma ve sosyal alanlar arasında kurgulanan yeşil tampon bölge, yalnızca görsel ve fiziksel bir geçiş alanı değil, aynı zamanda tren hattının yarattığı gürültüyü absorbe eden, gölgelik ve mikroiklimi iyileştiren bir filtre görevi üstlenir. Aynı zamanda ortak buluşma ve dinlenme alanı olarak değerlendirilmiştir.

Toplumsal ve Mekânsal Katkı

Bu proje, yalnızca fiziksel barınma sorununun çözümüne değil, mevsimlik işçilerin sosyal yaşamını zenginleştiren, aidiyet hissini besleyen ve birlikte yaşamı güçlendiren bir model geliştirmeyi amaçlamaktadır. Toplum merkezi, çocuk alanı, kolektif mutfak ve pazar gibi sosyal birimler, bireyler arasında etkileşimi artırmak, yalnızlık hissini azaltmak ve topluluk oluşturma süreçlerine destek olmak amacıyla planlanmıştır. Özellikle pazar alanı ile çevre köylerle etkileşimin sağlanması hedeflenmiş; böylece geçici kullanıcılarla kalıcı yerleşikler arasında sosyal bağ kurulması sağlanmıştır.

Bu sosyal altyapı, geçici yaşam alanlarının yalnızca geçici konaklama değil, aynı zamanda bir dayanışma zemini, üretim alanı ve ortak yaşantı mekânı olabileceğini göstermektedir.

Barınma Birimi Tipolojileri

Tasarımda iki farklı barınma tipolojisi geliştirilmiştir:

Barınma Birimi A, çekirdek aile yapısına göre planlanmış olup; ebeveyn odası, çocuk odası, oturma ve yemek alanı, mutfak, banyo ve giriş holünden oluşur. L biçimli yerleşim sayesinde mekânsal mahremiyet korunmuş; ortak alanlar genişletilerek aile içi sosyalleşmeye olanak tanınmıştır.

Barınma Birimi B, daha az kişilik ya da bireysel kullanım için tasarlanmıştır. Kompakt mutfak + salon alanı ile entegre bir yaşam hacmi sunar. Çalışma alanı eklenerek, farklı kullanıcı senaryolarına olanak sağlanmıştır. Her iki birimde de yaşamın temel ihtiyaçlarına yanıt veren donatılar işlevsel bir şekilde yerleştirilmiş, maksimum verim ve esneklik hedeflenmiştir.

Sürdürülebilirlik ve Malzeme Seçimi

Proje, sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda geliştirilmiştir. Ahşap taşıyıcı sistem, yerinde üretim kolaylığı ve düşük karbon ayak izi sunarken; geri dönüştürülmüş PET esaslı yalıtım panelleri ile enerji verimliliği sağlanmıştır. Yapıların çatılarına entegre edilen güneş panelleri ve su ısıtıcı sistemleri, kendi kendine yeten enerji çözümleri sunarak altyapı bağımlılığını azaltmaktadır. Ahşap lambri kullanımı ise mekânlarda sıcaklık ve doğallık hissi yaratmaktadır.

ReModuLine, geçici yaşam alanlarını yalnızca bir barınma çözümü değil; üretimin, sosyalleşmenin ve topluluk oluşturmanın bir aracı olarak yeniden düşünmektedir. Mobilitesi yüksek, esnek, sürdürülebilir ve sosyal açıdan kapsayıcı bu sistem sayesinde; mevsimlik tarım işçilerinin hem yaşam kalitesi yükseltilmekte hem de yerel kalkınmaya katkı sağlayan yeni bir yerleşim modeli önerilmektedir. Proje, mevcut altyapıların yeniden işlevlendirilmesiyle, mimarlığın sosyal etkisini merkeze alan bütüncül bir çözüm üretmeyi hedeflemektedir.