Eşdeğer Ödül, Bursa Setbaşı-Yeşil-Emirsultan Tarihi Aksı Kentsel Tasarım Fikir Yarışması

Ervin Garip, Banu Garip, Salih Gül, Kamer Özaydan, İrem Akın ve Fatma Karakaya Göker tarafından Bursa Setbaşı-Yeşil-Emirsultan Tarihi Aksı Kentsel Tasarım Fikir Yarışması için tasarlanan proje, eşdeğer ödül kazandı.

Proje Raporu:

Proje, kurgusunu “Duyusal ve Okunabilir Yumuşak Şehir” kavramı üzerinden oluşturarak, Kentsel Tasarım-Peyzaj, Mimarlık ve Planlama kararlarını bu temel çerçevede bütünsel olarak ele almaktadır.

Külliyeler ve medreselerin, Osmanlı’nın ilk dönemlerinde şehirlerin oluşumunda önemli bir yeri olmuş, şehirler ve merkezler bu yapı toplulukları etrafında adım adım örülerek oluşmuştur. Bu şehir dokusu ve kurgusal anlayış, derin kolektif hafızalar oluşturarak, şehirleri sadece salt biçimsel formun ötesinde anlamsal ve belleksel olarak da biçimlendirmiştir. Bursa Setbaşı-Yeşil-Emir Sultan tarihi aksı projesi; bu oluşum örgüsünü referans alarak; kentin mevcut belleğinden ve tarihi-kentsel izlerinden yola çıkarak, şehir için sürdürülebilir, yaya öncelikli, kamusal kullanımlarla zenginleştirilmiş meydanlar, yeşil alanlar, toplanma alanları dizisi oluşturmaktadır.

Projenin üst ölçekteki ana kararlarından biri olan “yeşil süreklilikler”, şehri örgütleyerek kentsel hafızayla güçlendirilmiş, yapılar ve ulaşım sistemleri ile desteklenen bir yaşam örgütlenmesi de sunmaktadır. Karıncadere’den yola çıkarak oluşturulan yeşil süreklilikler, adeta ana damarlar gibi alan içine yayılarak güçlü şehir kurgusu için yol gösterici ve biçimlendirici birer örgütsel unsur görevi görmektedir. Bu ana yeşil süreklilikler, kentin önemli yeşil zonlarına bağlanarak, duyarlı iyileştirme ve dönüşüm stratejileri için bir kılavuz niteliğindedir. Alt ölçekte yeşil sürekliliği içerisinde önerilen avlu-meydan-sokak ilişkileri bu yeşil doku ile beraber alanın yaşamasını destekleyecek planlama ilkelerini bütünsel bir anlayışla oluşturmakta, yumuşak şehir yaşantısının kurgulanmasına imkan tanımaktadır.

Öneri, Setbaşı-Yeşil-Medrese ve Emir sultan odaklarını birbirine farklı rotalarla bağlayarak, kent yaşantısını gece ve gündüz zenginleştirecek alternatif kullanım omurgaları ve yaşam senaryoları önermektedir.

Proje, tarihi aks rotasının ortasında yer alan tüm proje alanının bağlayıcısı-kalbi olma potansiyeline sahip Hocataşkın Camisi, Beyazıt Paşa Medresesi, Karıncaderesi’ni içeren alan için çevresiyle bağı kopmuş olan bir hikayeyi tekrar kurarak, senaryonun parçası haline getirmektedir. Karıncaderesi ekolojik olarak restore edilerek, güçlü bir kentsel öğe olarak kentle bütünleşmekte ve kültür merkezine dönüşen Medrese yapısı ile beraber güçlü bir şehir odağı önermektedir. Beyazıt Paşa Medresesi ve çevresi, Yeşil ve Emirsultan ile beraber daha güçlü bir yolculuğun ve keşfin parçası olan bir KENTSEL PARK haline gelmektedir.

KENTSEL DÖNÜŞÜM MODELİ ve DÖNÜŞÜM STRATEJİLERİ:

Projenin hedefi olan “Duyusal ve Okunabilir Yumuşak Şehir” ve bütünsel yaklaşım çerçevesinde oluşturulan kentsel dönüşüm modelini belirleyen temel stratejiler aşağıdaki ana başlıklar altında belirlenmiştir:

• Yeşil-Yaya-Ulaşım-Yapısal-Fonksiyonel-Algısal ve Belleksek sürekliliklerin güçlü ve kesintisiz olarak sağlanması
• Mevcut bellek ve özgün kent dokusunu referans alarak kurgulanmış, güçlendirilmiş makro ve mikro senaryo oluşturulması
• Sosyal-Kültürel fonksiyonlarla beslenen alternatif güçlü rotalar ile alanın kent yaşantısını gündüz ve gece canlı tutma
• Makro ve mikro ölçekte tasarım kararlarının sürdürülebilirlik ilkeleri ve ekolojik değerleri gözeten bir yaklaşımla ele alınması
• Yaya öncelikli, erişilebilir ve insan odaklı kentsel tasarım
• Kentsel-yapısal müdahaleler ve peyzaj kararlarında kentsel yaşam kalitesini artıracak ve süreklilikleri destekleyecek iyileştirmeler
• Süreklilikleri destekleyecek yavaşlatılmış ve yaya öncelikli kentsel deneyimi destekleyecek ve besleyecek alternatif ulaşım önerileri ve alternatif toplu taşıma önerileri geliştirmek
• Sürdürülebilir bir etaplama (ilkesel kararlar belirleme)

Alanın Etkin Kullanım ve Yaşam Senaryoları: AÇIK HAVA MÜZESİ KURGUSU ve Önerilen ALTERNATİF ROTALAR

AÇIK HAVA MÜZESİ DENEYİMİ (TARİHSEL ROTA):

Proje kapsamında, Bursa Setbaşı-Yeşil-Emirsultan Tarihi Aksı’nı belirleyen rotanın, kentin diğer önemli odaklarına güçlü ve sürekli bir şekilde bağlanan bir Açık Hava Müzesi deneyimi sunması amaçlanmıştır. Bu bağlamda rotanın “Odak 0” olarak adlandırılan girişinden itibaren yaya ağırlıklı, sakinleşmiş, tarihsel dokunun algılanabilir olduğu ve bilgilendirme-yönlendirme düzenlemelerini içeren noktaların dahil edildiği bir deneyimler dizisi sunması hedeflenmiştir. Bu bağlamda giriş odağında yapılan açık alan düzenlmeleri, Açık Hava Müzesi’nin içeriği, bilgisi ve rotalarını içeren BİLGİ DUVARLARI VE DESTEKLEYİCİ PEYZAJ DÜZENLEMELERİ ile donatılmıştır.

Buradan başlayarak tarihi aks üzerinde kurgulanan Açık Hava Müzesi deneyimini destekleyen peyzaj ve mimari öğelerin içeriği: Bir hikaye ve anlatım üzerinde kurgulanmış algılanabilir dolaşım senaryosu; 20-30 kişilik gruplar için kurgulanmış toplanma noktaları; bilgi edinme ve etkileşim alanları (görsel-dokunsal ve dijital olanaklar), gruplar için odak noktalar ile iyi ilişkilendirilmiş ve hikayenin parçası olarak tariflenmiş kısa süreli bekleme ve indirme-bindirme noktaları, kullanıcılar için farklı mekânsal atmosfer tarifleri, akılda kalıcı, hikayelerle desteklenen, farklı deneyimler sunan bilgi edinme senaryoları olarak projeye dahil edilmiştir. Bu deneyimler bağlamında alanla ve Bursa şehri ile ilgili bilgilerin verildiği kentsel bilgilendirme düzenlemelerinin yanında deneyime odaklanan, farklı yaş grupları için tasarlanmış ve oluşturulan kentsel-peyzaj-mimari tasarımlara entegre olan büyük kent haritaları, deneyim maketleri, kent oyunları, toplu gösterimler, açık hava sinemaları gibi düzenlemeler önerilmiştir.

KÜLTÜR-SANAT ROTASI:

Kültür-Sanat Rotası, kültürel fonksiyonların kentsel hafızadaki yerlerinin güçlendirilmesiyle, açık hava sinemaları-tadım sokakları-kütüphaneler ve kentsel açık alan kullanımları ile beraber güçlü bir günlük yaşantı sunmaktadır. Bütün bu rotalar, yeşil dokular ile strüktüre edilerek, sürdürülebilir bir duyusal şehir için kaynak oluşturmaktadır.

Kültür-sanat rotası bağlamında alan içerisinde mevcutta yer alan kültürel işlevlere sahip yapıları kapsayan bu rotaya ek olarak;

• Odak 1’de önerilen açık toplanma amfileri, açık-kapalı-yarı açık sergiler ve açık hava sinema gösterileri;
• Odak 2’de kültür merkezi olarak işlevlendirilen Beyazıt Paşa Medresesi’nin kullanımını destekleyen kültür meydanı, toplanma, sergi ve gösteri mekanları gibi açık, kapalı, yarı açık kullanımlar, atölyeler, satış birimleri, kafeler, küçük ölçekli müze işlevi verilmiş tescilli yapılar;
• Odak 3’te yer alan yeraltı otopark yapısının bir kısmının müze-sanat galerisine dönüştürülmesi ve kent mekanına yayılan etkinlik-açık sergi-deneyim alanları bu rotanın ana duraklarını belirlemektedir.

EKOLOJİ ROTASI

Proje kapsamında önerilen Ekoloji Rotası, projenin ana yaklaşımını belirleyen yeşil sürekliiği bağlamında yeşil alanların kullanımını destekleyen işlevlerle kurgulanmıştır. Karıncadere’nin ekolojik restorasyonu ile ekolojik bir doğa deneyim alanına dönüşen ve yayaştırılan 12. Dere Caddesi ve 4. Narlı Sokak ve devamında Karıncadere doğa deneyim alanı bu rotanın omurgasını oluşturmaktadır. Bu deneyimi güçlendirmek üzere rota üzerinde konumlandırılan ekim alanları ve sürdürülebilirlik merkezi; çiçek yetiştirme bahçeleri, ekolojik merkez, alan kullanımlarını sosyal ve sosyo-ekonomik boyutlarıya da desteklemektedir.

GASTRONOMİ ROTASI

Gastronomi, ticari bir aktivitenin ötesinde, kamusal bir ortak bilinç için de önemlidir. Bu kapsamda Bursa şehri için önemli olan bu kültürel katman, kentsel tasarım senaryosunda bir duyusal deneyim rotası ile tanımlanabilir. Proje önerisinde Gastronomi Rotası,

• “Odak 0” olarak isimlendirilen girişten itibaren yayalaştırılan 1. Yeşil Caddesi üzerinde yer alacak restoranlar ile başlamaktadır.
• Odak 2’de önerilen kent parkının içerisinde kültürel ve ekolojik rotanın kesişiminde tüm bunlarla ilişkilenen, açık, yarı açık, kapalı mekanlardan oluşan ve parkla entegre bir gastronomi merkezi kurgusu oluşturulmuştur.
• Odak 3’te mevcutta Emirsultan meydanında bulunan yemek yeme alanları projenin sokak iyileştirme prensipleri doğrultusunda ele alınarak ve meydan için önerilen mekânsal kurgunun bir parçası olarak GASTRONOMİ SOKAĞI’na dönüştürülmüştür. Gastronomi Sokağı meydanla bütünleşerek kentsel deneyimin bir parçası olur.

KENT PARKI ROTASI

Projenin çevre ilişkilerini ve giriş odağını güçlendiren bir yaklaşım olarak, Gökdere Bulvarı’nın uç kısmı trafiğe kapatılmış, Irgandı Köprüsü ve mevcut dere ile entegre, yeşil ve yaya ağırlıklı bir kent parkına dönüştürülmüştür. Yaya yolları, bisiklet, koşu parkurları ile birlikte kentliler için büyük bir kentsel kullanım potansiyeli barındıran bu alan, proje alanında önerilen başka bir kent parkı olan ve alanın kalbini tanımlayan, kültürel, sanatsal, sosyal, doğal aktivitelerle zenginleştirilmiş Beyazıt Paşa Medresesi etrafında yayılan Kent Parkı ile devam etmektedir.