Eşdeğer Mansiyon (Profesyonel Kategori), Yapı Tasarım Yarışması 2025 – Kentsel Dönüşüm: Alternatif Arayışlar

Yunus Emre Bolat, Hamza Arslan ve Betül Genç'in "Yapı Tasarım Yarışması 2025 – Kentsel Dönüşüm: Alternatif Arayışlar" için tasarladığı proje, eşdeğer mansiyon ödülü kazandı.

Proje Raporu:

İstanbul’un kentsel dönüşüm projelerinde sıklıkla karşılaşılan yapısal ölçekte müdahaleler, mevcut kent dokusunu göz ardı etmekte ve betonarme yapı stoğunun yalnızca yapı bireyinde yıkılıp baştan yapılması olarak süregelmektedir. Bu bağlamda Kentkat, mevcut betonarme iskeletin korunarak güçlendirildiği, üzerine geri dönüştürülmüş döşeme malzemelerinden üretilen prekast konut modüllerinin eklendiği bir sistem önerir. Tak-çıkart prensibiyle taşıyıcı iskelete entegre edilen bu modüller, farklı kullanıcı tipolojilerine göre çeşitlenebilen, esnek ve dönüştürülebilir sosyal konut birimleri sunar. Cephedeki modülasyon, yapıya plastik bir ritim kazandırırken, iç mekânların doğal ışık, yönlenme ve mahremiyet gibi kriterler doğrultusunda çeşitlenmesini mümkün kılar.

Kentkat aynı zamanda İstanbul’un tarihsel kent dokusunun önemli bir öğesi olan iç avlu tipolojisini mode bir dille yeniden yorumlayarak, yapı blokları arasında kamusal kullanıma açık yarı içe dönük avlu alanları oluşturur. Bu mekânsal kurguyla sosyal etkileşim desteklenir ve kent belleğiyle kurulan ilişki güçlendirilir. Yapım sürecinde mevcut yapı malzemelerinin dönüştürülerek yeniden kullanılması, sürdürülebilirlik ve döngüsel ekonomi ilkeleri doğrultusunda çevresel etkiyi minimize ederken, yapının inşa sürecinde ekonomik verimlilik de sağlar. Böylece proje, yık-yap döngüsünü kırarak mevcut olanı koruyup dönüştürmeyi, hafızayı silmeden güncellemeyi ve tekil çözümler yerine modüler çeşitlilikle yaşayan bir sistem kurmayı amaçlar.

Kentkat, yalnızca mevcut kentsel dönüşüm sorunlarına değil, aynı zamanda gelecekteki belirsizliklere ve olası afet senaryolarına karşı da dirençli ve uyarlanabilir bir yapı sistemi sunar. Geri dönüştürülmüş döşeme malzemelerinden üretilen prekast modüller, hızlı üretim ve kolay montaj özellikleriyle afet sonrası acil barınma ihtiyacına yanıt verebilir. Farklı kullanıcı tipolojilerine göre çeşitlenebilen bu modüller, gerektiğinde geçici konut, sağlık birimi, eğitim alanı ya da sosyal destek merkezi gibi farklı programlara evrilebilecek esnekliğe sahiptir. Ayrıca iç avlu düzenlemesi sayesinde, kriz anlarında güvenli toplanma mekânları ya da ortak yaşam alanları oluşturarak toplumsal dayanışmayı da mimari düzeyde destekler. Bu sayede proje, sadece bugünün değil, aynı zamanda geleceğin dinamik kent yaşamına da entegre olabilen çok katmanlı bir konut stratejisi sunar.

Kullanılan hafif beton karışımı, %40-41 oranında geri dönüştürülmüş malzeme içererek çevresel etkileri minimize etmeyi hedeflemektedir. Çimento, düşük karbon ayak izi ile sürdürülebilir bir bağlayıcı görevi üstlenmektedir. Su/çimento oranı 0.50 olarak belirlenmiş, böylece yeterli işlenebilirlik ve dayanım dengesi sağlanmıştır. Karışımda hafifliği artırmak ve yapı elemanlarının taşıyıcılık performansını optimize etmek için geri dönüştürülmüş PET agrega kullanılmıştır. Bu agrega, betonun özgül ağırlığını azaltırken enerji tüketimini de düşürür. Geri dönüştürülmüş beton agregası ise dayanıklılık ve sertlik kazandıran mineral bazlı katkı olarak, betonun mekanik özelliklerini destekler. Atık lastiklerden elde edilen çelik lifler, eğilme dayanımını artırmak ve mikro çatlakları engellemek amacıyla %1 hacim oranında karışıma dahil edilmiştir. Doğal kum ise granülometrik dengeyi sağlayarak aderansı artırır ve betonun işlenebilirliğini iyileştirir. Bu karışımın özgül ağırlığı yaklaşık 1350–1400 kg/m³ seviyesinde olup, geleneksel betonlara kıyasla hafiflik sunar. Basınç dayanımı C25 sınıfında olup, konut yapılarında taşıyıcı elemanlarda kullanılabilir seviyededir. Kullanılan geri dönüştürülmüş malzemeler (%40-41 oranında PET, geri kazanılmış beton agregası ve çelik lif), hem doğal kaynak tüketimini azaltmakta hem de atıkların yapıya değer katacak şekilde geri dönüşümünü sağlamaktadır.