Satın Alma, Balıkesir Cumhuriyet Meydanı Sosyal Merkezi Mimari Proje Yarışması

Furkan Şanlı, Nagihan Damgacı, Enes Beyaz ve Ceren Gökçe Özdemir'in tasarladığı proje Balıkesir Cumhuriyet Meydanı Sosyal Merkezi Mimari Proje Yarışması'nda satın alma ödülü kazandı.

Öneri, Balıkesir’de kamusal merkezin tarihsel ve mekânsal kuruluş biçimini yeniden okumaya dayanır. Bu okuma iki temel referans üzerinden geliştirilmiştir: ilki, farklı işlevleri bir araya getirerek ortak bir kamusal merkez üreten Zağnos Paşa Külliyesi; ikincisi ise çevresindeki kamusal yapılarla tanımlanan ortak boşluk agora belirleyici olan tekil yapı nesneleri değil, yapılar arasındaki ilişkiyle kurulan kamusal boşluk, eşik ve ortak kullanım zeminidir. Proje, bu tarihsel merkez üretme mantığını güncel kentsel koşullar içinde yeniden yorumlamayı amaçlar.

Bu çerçevede öneri, Balıkesir Tren Garı, Toplu Taşıma Merkezi (TTM), Milli Kuvvetler Caddesi, Cumali Caddesi ve Şehit Pamir Caddesi arasında kalan alanı yalnızca bir proje parseli olarak değil, farklı ölçeklerdeki kamusal akışların kesiştiği bir kentsel düğüm olarak ele alır. Bugün büyük ölçüde ulaşım altyapısı, geçiş hareketleri ve parçalı açık alanlar tarafından tanımlanan bu zemin; öneriyle birlikte çevresindeki kamusal yapılar, dönüşüm potansiyeli taşıyan yapılar ve bunları birbirine bağlayan yaya bağlantıları üzerinden yeniden düzenlenir. Böylece alan, tesadüfen boş kalmış bir yüzey olmaktan çıkar; yönleri, kenarları ve odakları tanımlanmış yeni bir kamusal merkez haline gelir.

Önerinin ana kararı, meydana yeni ve baskın bir yapı kütlesi yerleştirmek değil, kamusal kenarlarla tanımlanan açık bir meydan kurmaktır. Bu nedenle ihtiyaç programı, alanın tamamını kaplayan tekil bir bina olarak değil, bir kenarda yoğunlaşan ve büyük açık boşluğu koruyan hafif, geçirgen ve gölgelik üreten bir kanopi sistemi altında çözülmüştür. Kanopi, yapısal olarak açık, mekânsal olarak geçirgen ve kullanım olarak esnek bir üst örtü olarak çalışır; gölge, bekleme, buluşma, dolaşım ve kısa süreli kullanımları destekleyen bir kamusal eşik oluşturur. Bu yaklaşım, kapalı ve sonlu bir nesne üretmek yerine, çevresiyle ilişki kuran, geçirgen ve eklemlenebilir bir kent parçası önerir. Bu yönüyle öneri, Richard Sennett’in “açık şehir” yaklaşımında tarif edilen geçirgen, tamamlanmamış ve karşılaşmalara açık kamusal mekân fikriyle uyumludur.

Projenin en önemli mekânsal kararlarından biri, üst kotta yer alan meydan ile -1 kotunda kurgulanan ikinci kamusal katman arasında kesintisiz bir ilişki kurmaktır. Bu geçiş, basamaklarla tanımlanan ani bir kot kırılması olarak değil; %5,4 eğimle çalışan süreklilik gösteren bir kamusal yüzey olarak ele alınmıştır. Eğim, kullanıcı hareketini kesmeden aşağıya doğru taşırken, belirli noktalarda oluşturulan ara sahanlıklarla hem dinlenme hem yönlenme hem de kısa süreli durma olanakları üretir. Böylece kot farkı yalnızca teknik bir dolaşım problemi olarak çözülmez; mekân deneyimini zenginleştiren, üst meydanı alt kamusal katmanla kademeli olarak ilişkilendiren bir tasarım aracına dönüşür.