Sergileme Ödülü, Mimarhane Öğrenci Projeleri Ödüllü Seçkisi 2024

Ceren Çamlıca'nın Dr. Öğr. Üyesi Matthieu Joseph Pedergana danışmanlığında hazırladığı "Bergama'da Zeytinyağı Fabrikası ve Turizm Merkezi: Invisibility in Visibility" isimli proje, Mimarhane Öğrenci Projeleri Ödüllü Seçkisi 2024'te sergileme ödülü almaya hak kazandı.

Proje Raporu:

Projenin Amacı

Pergamon ve çevresi, uzun bir zeytin ağacı yetiştirme geleneğine sahiptir ve bölgedeki bazı köyler İstanbul saraylarına yağ ve zeytin göndermektedir. Ayrıca, şehir merkezi ve çevredeki köyler, birçok arkeolojik kalıntı ve farklı dönemlerden kalma çok sayıda yapının varlığı nedeniyle Türkiye tarihinin bir parçasıdır. Pergamon, MÖ 3. yüzyıldan Bizans İmparatorluğu’na kadar önemli bir siyasi ve kültürel merkezdi ve daha sonra Osmanlı İmparatorluğu döneminde de önemli bir ticaret merkezi olmuştur. Cumhuriyet döneminde İzmir’e karşı bir miktar önem kaybetmesine rağmen, zengin tarihi sayesinde şehir, Helenistik ve Roma Metropolünden çağdaş yapıtlara kadar farklı dönemlerden önemli mimari eserleri barındırmaktadır.

Zeytinyağı Fabrikası ve Turizm Merkezi, Pergamon şehir merkezinin batısında yer alan ve zeytin ile zeytinyağı üretim merkezi olan Sağancı köyü için tasarlanmıştır. Köyde hâlâ faal durumda olan fabrikalar bulunmaktadır. Zeytinyağı Fabrikası ve Turizm Merkezi fikri, daha kaliteli yağ üretimi için yeni bir imkân sunmayı ve zeytinyağı üreticilerini ve meraklılarını, üretimin farklı yönleri, tadımı, korunması ve tüketimi konusunda eğitmeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, Ege manzarasının sunduğu fırsatlar üzerine kurulu bir turizm merkezi oluşturulması, köye yeni gelir, kaynaklar ve sosyal hayat kazandırması amacıyla tasarlanmıştır. Bu nedenle proje, köyden ayrı olarak değil, köye bir ek olarak tasarlanmıştır.

Zeytinyağı Turizm Merkezinin iki amacı vardır ve bunlar zeytin ve zeytinyağı üretimi ile bu üretimi daha sürdürülebilir kılmaya yönelik çözümleme (ekolojik, sosyal, ekonomik ve kültürel açıdan). İlk ana hedef bulunmaktadır. İlk hedef, temiz ve ekolojik bir şekilde yağ üretimi arayışında olan yerel zeytincilik sahiplerinden zeytinyağı üretmektir. İkinci hedef ise günlük ziyaret için gelen misafirleri ağırlamak, onlara zeytin, zeytinyağı ve diğer yan ürünler hakkında bilgi vermek ve yerel kültür ile tarihi korumaktır.

Projenin Kurgusu

Binaların tasarım, planlarının aktivitelerin birinden diğerine kolayca geçişi destekleyecek şekilde yapılmıştır. Ayrıca tasarım, faaliyet değişiklikleri ve binanın ömrünün sonunu vurgulayacak şekilde düşünülmüştür. Bu nedenle, mekânın yeniden kullanımına veya alanın temizlenmesine yönelik farklı senaryolar ve değişim olanakları sağlanmıştır. Yapı malzemelerinin seçimi ve alanların planlanması, önerilen tasarım ve senaryoya uygun planlanmıştır. Ayrıca, binaların sürdürülebilir bir şekilde kullanımını önermiştir. Bu bağlamda araziye binaları yerleştirmek adına yaptığımız kazılardan elde edilen topraklarla blok haline getirerek, binalarda kullanılan karbon salınımını en aza indirmeye çalışılmıştır.

Projede blokların, desen benzeri bir şekilde çalışıp alanlar oluşturacak entegre edilmesi, arazinin içinde bir harmoni yaratmıştır. Bu bloklar, yüzeyden gelen ışığı eşit şekilde yakalayarak içeride gölge oyunları oluşturmakta, binalar ve insanların deneyimleyebileceği benzersiz bir atmosfer yaratmayı amaçlamıştır. Hem çatılardan hem de peyzaj içindeki binalarda görülen desen, her fonksiyon için tasarlanan alanların genel uyumu bozmadan belirli bir şekilde ayırt edilirken, bir birlik ve süreklilik hissi sağlamıştır.

Yerleşim yılın farklı mevsimlerinde ve bazen aynı anda olmak üzere üç farklı kullanıcı (işçiler, müşteriler, ziyaretçiler) alanında bulunacağından, dolaşım ve tesislerin organizasyonu buna göre planlanmıştır. Yağ üretim tesisi, köy ölçeğinde olup, yerel halktan kendi ürünlerini getirebilir bir tesistir. Dış mekânlar, tarımsal ve alanın organizasyonundaki mekânsal karakter olarak önemli görülmüştür. Bu bağlamda çocuklar için oyun parkı, engelli bireyler için arazide merdiven ve rampa beraber çözülmektedir. Dış mekânlarda oturma alanları her binanın beraber çalışması için ortak alanlara konumlandırılmıştır. Otopark, ticari ve özel araç olmak üzere iki farklı bölgelere konumlandırılmıştır.