QUAD 121: Hareket, Ritim ve Mekân Üzerine Kolektif Bir Üretim

2025-2026 bahar yarıyılında İstanbul Teknik Üniversitesi İç Mimarlık Bölümü TES121E Project II stüdyosu kapsamında hazırlanan “QUAD 121” performans ve sergisi, Samuel Beckett’in hareket, ritim ve tekrar üzere dayalı Quad adlı eseri üzerinden geliştirilen yedi haftalık bir araştırma, tasarım, üretim ve performans sürecinin çıktısı olarak gerçekleştirildi. Doç.Dr. Ethem Gürer ve Araş.Gör.Dr. Gözde Gökdemir yürütücülüğünde gerçekleştirilen stüdyo çalışmasında öğrenciler, performansın mekanla kurduğu ilişkiyi araştırarak hareket, ritim ve tekrar kavramlarını sahne tasarımı, kostüm, ses, ışık ve sergi bileşenleri aracılığıyla yeniden yorumladılar.

Görsel 1: Quad 121 Sahne tasarımı ve performansı.

Tiyatro pratiğinde mekân, performansın gerçekleştiği fiziksel çevreyi tanımlamanın ötesinde, hareketi yönlendiren, ilişkileri kuran ve deneyimi biçimlendiren dinamik bir bileşendir. Bu yaklaşım doğrultusunda kurgulanan stüdyo süreci, öğrencilerin Beckett’in “Quad I” ve “Quad II” eserlerini inceleyerek oyunun mekânsal ve performatif yapısını analiz etmeleriyle başladı. Dört figürün belirli rotalar boyunca ilerlediği, tekrar eden hareket dizilerinin ritmik bir sistem oluşturduğu ve hareketlerin ortak bir merkez etrafında örgütlendiği bu yapı, öğrencilerin geliştirdiği tasarım araştırmalarının çıkış noktasını oluşturdu.

Görsel 2: Tasarım sürecini aktaran zaman çizelgesi.

Süreç başlangıcında her öğrenci, Quad’a ilişkin kendi yorumunu geliştirerek kolajlar, çizimler, diyagramlar, maketler ve sahne önerileri üretti. Hareketin izleri, yönelimler, karşılaşmalar, tekrarlar ve boşluklar farklı temsil araçları aracılığıyla araştırıldı. Ortaya çıkan bireysel çalışmalar, Beckett’in eserine ilişkin farklı okuma biçimlerini görünür kılan geniş bir tasarım arşivi oluşturdu. Bireysel araştırmaların ardından öğrenciler, ortak bir tasarım dili etrafında bir araya gelerek kolektif bir üretim süreci yürüttüler. Seçilen öneri, sınıfın tamamının katkısıyla yeniden geliştirilerek performansın ve serginin temel mekânsal kurgusuna dönüştürüldü. Bu süreçte sahne, kostüm, ses, ışık ve grafik bileşenler aynı mekânsal sistemin parçaları olarak ele alındı.

Görsel 3: Sergileme elemanı bileşenleri.

Projenin final aşaması, İTÜ Taşkışla Kampüsü’nde yer alan Sinan Holü’nde geliştirilen performans ve sergi tasarımıyla şekillendi. Sinan Holü’nün ölçeği, sirkülasyon yapısı ve mekânsal karakteri, performansın organizasyonunda belirleyici bir rol üstlendi. Sahne kurgusu, izleyici yerleşimi ve sergileme düzeni, mekânın mevcut özellikleri üzerinden yeniden ele alındı. Böylece performans için mevcut mekânın potansiyelleri tasarımın temel bileşenlerinden biri hâline geldi.

Görsel 4: Quad 121 Performans anı.

Sergi tasarımı, performansın arka planında kalan üretim süreçlerini görünür kılan bir kurgu etrafında geliştirildi. Süreç boyunca üretilen maketler, kostüm çalışmaları, maske denemeleri, sahne araştırmaları ve mekânsal analizler performans alanını merkeze alan bir plan çerçevesinde sergilendi. Bu kurgu sayesinde ziyaretçiler, tamamlanmış bir performans ürününün yanı sıra, bu performansı oluşturan araştırma ve tasarım sürecini de takip edebildi.

Performans mekânında kullanılan geometrik kurgu ve hareket aksları, Beckett’in eserindeki geometrik organizasyondan referansla geliştirildi. Sahne platformu üzerinde tanımlanan rotalar, hareketin ritmini görünür kılan bir katman oluştururken; sahne içerisinde konumlanan hacimler oyuncuların yönelimlerini tanımlayan mekânsal imgeler olarak kullanıldı. Hareket ve mekân arasındaki ilişki, performansın temel anlatı araçlarından biri hâline gelerek üretimi şekillendirdi.

Ses, ışık ve kostüm tasarımları da bu mekânsal sistemin tamamlayıcı bileşenleri olarak ele alındı. Sahne düzleminde yer alan çizgisel ışık tasarımı sahne geometrisini, hareket akslarını ve ritmik geçişleri destekleyen bir katman oluşturarak performansın atmosferini şekillendirdi. Oyuncuların hareket yönlerini görünür kılarak performansı yönlendirirdi. Her bir performans oyuncusu özelinde ayrı ayrı tasarlanan kostüm ve maskeler ise performansın anonim ve kolektif karakterini güçlendiren bir araç olarak kullanıldı.

Final performansı dört öğrenci tarafından sahnelendi. Bununla birlikte performansın mekânsal kurgusu, sahne elemanları, kostümler, maskeler, grafik tasarım ürünleri, sergi düzeni ve uygulama süreci dâhil olmak üzere tüm çalışma, 28 öğrencinin katılımıyla kolektif olarak geliştirildi. Farklı ölçeklerde üretilen fikirler, araştırmalar ve tasarım kararları ortak bir performans ve sergi deneyiminde bir araya geldi.

Görsel 6: Stüdyo ekibi.

“QUAD 121”, birinci sınıf temel tasarım eğitimi kapsamında araştırma, temsil, üretim ve uygulama süreçlerini bütüncül bir çerçevede ele alan bir stüdyo deneyimi sundu. Samuel Beckett’in Quad eserinden hareketle geliştirilen çalışma, hareketin mekânı nasıl ürettiğini, mekânın ise performansı nasıl biçimlendirdiğini araştıran kolektif bir tasarım süreci olarak gerçekleştirildi.

Stüdyo Yürütücüleri
Doç.Dr. Ethem Gürer, Araş.Gör.Dr. Gözde Gökdemir

Stüdyo Öğrencileri
Aıhemaıtı Aısıma, Bahriye Nur Akçay, Berra Simay Öztürk, Caner Çelik, Ceren Dumanlı, Ceren Gümüş, Deniz Özgencil, Duru Ceyran, Duru Kurtoğlu, Ece Duman, Elif Kıyıldı, Elif Zeynep Sözbir, Esmanur Genç, Gülernaz Turgut, Kerem Arın, Mehmet Serhat Kevser, Melike Atalık, Meryem Irmak Öztekin, Munise Sena Avşar, Naz Tekin, Nisa Nur Çalışkan, Sude Ebrar Avcı, Sudenaz Altındaş, Tuana Özdemir, Yaren Selen Kılıççeker, Zeynep Aktay, Zeynep Meryem Yavuz, Zeynep Naz Yüksel