Living Heritage Market: Urlada Üretimin İzini Sürmek

İzmir Demokrasi Üniversitesi Mimarlık Bölümü ARCH301 Mimari Tasarım Stüdyosu IV kapsamında, Urla İskele üzerine gerçekleştirilen bağlamsal analizler ve kentsel okumalar doğrultusunda İrem Döner ve Murat Cavlak tarafından geliştirilmiş bir dönem projesidir.

Proje Tanımı ve Konsept Çerçevesi

Living Heritage Market, İzmir’in Urla ilçesi İskele bölgesinde, Klazomenai Antik Kenti’ne komşu üçüncü derece arkeolojik sit alanında konumlanan kamusal bir pazar ve üretim yapısıdır. Proje, alanın tarihsel üretim kültürünü çağdaş bir mekânsal organizasyon üzerinden yeniden ele almayı amaçlar. Klazomenai’nin seramik üretim geleneği ve Urla’nın zeytinyağı–şarap ticareti geçmişi, tasarımın programatik ve kavramsal temelini oluşturur.

Kentsel Bağlam ve Erişim Kararları

Alan, Neyzen Tevfik Caddesi ile kıyı hattı arasında yer almakta olup yaya erişimi açısından güçlü bir konuma sahiptir. Ulaşım ve yol analizleri doğrultusunda yerleşim, mevcut kentsel akışı kesintiye uğratmayan; tersine, yaya hareketini içeri çekerek kamusal süreklilik oluşturan geçirgen bir kurgu ile geliştirilmiştir. Kütle organizasyonu, katı–boşluk dengesi üzerinden merkezi bir iç avlu üretir; bu boşluk hem dolaşım omurgası hem de kamusal etkileşim alanı olarak çalışır.

Mekansal Organizasyon ve Program Kurgusu

Program, üretim ve satış işlevlerinin dikey bir ilişki içinde kurgulanması üzerine kuruludur. Üst kotta konumlanan seramik ve çömlek atölyeleri üretim sürecini barındırırken, zemin katta yer alan pazar birimleri bu üretimin sergilenmesi ve satışına olanak tanır. Böylece üretim süreci gizlenmeyen, kamusal olarak deneyimlenen bir mekânsal düzene dönüşür. Pazar programı; yerel üretici birimleri, zeytinyağı ve şarap tadım alanları, yeme-içme birimleri ve seramik satış alanlarını içeren çok işlevli bir yapıdadır.

Yapısal Sistem ve Modüler Kurgu

Yapı sistemi, arkeolojik alan hassasiyeti gözetilerek modüler konteyner strüktürü olarak tasarlanmıştır. Bu sistem, zemine minimum müdahale ile kurulabilen, sökülebilir ve yeniden konfigüre edilebilir bir yapısal kurgu sunar. Standart konteyner birimleri, işlevsel gereksinimlere göre dönüştürülmüş; açılır-kapanır cephe elemanları ve yarı açık mekân düzenlemeleri ile esnek kullanım senaryoları geliştirilmiştir. Bu yaklaşım, hem mevsimsel değişkenliğe hem de farklı etkinlik senaryolarına uyum sağlar.

Zemin Müdahalesi ve Arkeolojik Hassasiyet

Zemin müdahalesi minimum düzeyde tutulmuş, geçirgen Geocell kaplama sistemi tercih edilmiştir. Bu sistem, su geçirgenliği sağlayarak yüzeyde birikmeyi engellerken arkeolojik katmanlara kalıcı zarar vermeden uygulanabilir bir çözüm sunar. Alanın sit statüsü doğrultusunda ağır ve kalıcı betonarme müdahalelerden kaçınılmıştır.

İklimsel Analiz ve Çevresel Performans

Güneş ve hâkim rüzgâr analizleri doğrultusunda kütle yerleşimi optimize edilmiştir. Parçalı yerleşim ve iç avlu organizasyonu, doğal havalandırmayı desteklerken yarı açık gölgeli alanlar oluşturur. Açılır cephe sistemleri sayesinde yapı yaz ve kış koşullarına uyum sağlayabilen esnek bir çevresel performans gösterir.

Malzeme Stratejisi ve Mimari Dil

Malzeme seçiminde corten çelik ve ahşap kullanılmıştır. Corten çelik, zamanla oluşan oksitli yüzeyiyle yapıya yaşanmışlık ve süreklilik hissi kazandırırken; ahşap elemanlar kullanıcı ölçeğinde sıcaklık ve dokunsallık üretir. Endüstriyel konteyner formu ile yerel üretim kültürü arasında bilinçli bir gerilim kurulmuş; bu karşıtlık, çağdaş bir mimari dil üretmek amacıyla değerlendirilmiştir.

Sonuç ve Mekânsal Süreklilik

Living Heritage Market, Urla’nın tarihsel üretim zincirini fiziksel bir yeniden yapım üzerinden değil, işlevsel süreklilik üzerinden ele alır. Proje, üretimi mekânsal olarak görünür kılar; kamusal alanı ticari bir organizasyonun ötesinde kültürel bir paylaşım platformuna dönüştürür. Arkeolojik bağlamla uyumlu, modüler ve geri dönüştürülebilir bir sistem üzerinden geliştirilen öneri, yerel üretim kültürünü çağdaş kamusal yaşama entegre etmeyi hedefler.