Immersive Thessaloniki: Selanik’in Kayıp Kentsel Hafızasını Dijital Ortamda Yeniden Kurmak

Liverpool Üniversitesi yürütücülüğünde geliştirilen Immersive Thessaloniki projesi, Selanik'in günümüze ulaşmayan mimari ve kentsel mirasını dijital teknolojiler aracılığıyla yeniden görünür kılmayı amaçlıyor.

Yapay zeka destekli yeniden üretim yöntemleri, tarihî haritalar, arşiv fotoğrafları ve yazılı kaynaklarla bir araya getirilerek kentin farklı dönemlerine ait mekânlar üç boyutlu olarak yeniden oluşturuluyor.

Akdeniz’in en önemli liman kentlerinden biri olan Selanik, yüzyıllar boyunca Müslüman, Yahudi ve Hristiyan toplulukların birlikte yaşadığı çok kültürlü bir merkezdi. Özellikle 1917 Büyük Yangını sonrasında şehrin önemli bir bölümü ortadan kalktı; birçok yapı, mahalle ve kamusal alan yalnızca fotoğraflarda ve arşiv belgelerinde kaldı.

Proje, bu kaybolmuş katmanları yeniden okumaya ve görünür kılmaya odaklanıyor. İlk çalışmalar arasında Galerius Kemeri (Kamara) çevresindeki tarihî kent dokusu ile Alliance Israélite Universelle Okulu yer alıyor. Günümüze ulaşmayan bu mekânlar, farklı dönemlere ait sınırlı sayıdaki fotoğraf ve harita üzerinden yeniden modelleniyor.

Araştırma ekibi, dijital yeniden inşa sürecini yalnızca teknik bir modelleme çalışması olarak değil, aynı zamanda kentin çok kültürlü geçmişini anlamaya yönelik bir araç olarak ele alıyor. Bu nedenle proje, Selanik’in farklı topluluklarına ait hikâyeleri ve mekânsal izleri birlikte değerlendirmeyi hedefliyor.

Bu yaklaşım, proje ekibinin yapısında da karşılığını buluyor. Çalışmanın temel ortakları arasında Liverpool Üniversitesi’nden Asterios Agkathidis ve Dr. Guzden Varinlioglu ile Ariel Üniversitesi’nden Dr. Hadas Sopher yer alıyor. Araştırmacıların farklı kültürel geçmişlerden gelmesi, Selanik’in tarih boyunca taşıdığı çoğul kimliğe paralel bir çalışma zemini oluşturuyor. Kentin Osmanlı, Yahudi ve Hristiyan mirasının birlikte ele alınması, projenin temel araştırma çerçevesini oluşturuyor.

Dijital yeniden inşa sürecinde yapay zekâ destekli görüntü işleme, üç boyutlu modelleme ve görselleştirme tekniklerinden yararlanılıyor. Elde edilen modeller ilerleyen aşamalarda sanal gerçeklik ortamlarına aktarılıyor ve kullanıcıların tarihî Selanik’i mekansal olarak deneyimleyebilmesine olanak tanıyor.

Araştırmacılara göre proje, yalnızca kaybolmuş yapıların görsel olarak yeniden üretilmesini değil, aynı zamanda kent hafızasının farklı katmanlarını bir araya getiren yeni anlatı biçimlerinin geliştirilmesini de hedefliyor.

Çalışma, Liverpool Üniversitesi ve David Foster Wicks Endowment Fund tarafından destekleniyor.

Proje Ekibi
Asterios Agkathidis, Guzden Varinlioglu, Hadas Sopher, Mohammed Faraj Al-Suwaidi, Ahmad Mansuri, Pavan Sathwik Kankatala ve Arjun Kumar Puliekandy.

Teşekkür
Araştırma ekibi, arşiv materyalleri ve katkıları için Prof. Vassilis Kolonas’a; Osmanlı dönemi Selanik haritalarını paylaşan Prof. Tasos Tellios’a; ayrıca Old Thessaloniki ve Thessaloniki Lost City topluluklarına teşekkür ediyor.