Geri Döndürülebilir Tasarımla Geleceğe Yatırım: JAAS İmzalı Sallarès Deu Kampüsü

JAAS, İspanya'da koruma altındaki tarihi bir fabrika kompleksini esnek ahşap üniteler ve pasif çevre stratejileriyle yenileyerek, geçmişin üretim mekanını eğitim odaklı çağdaş bir sivil kampüse dönüştürdü.

Fotoğraflar: Adrià Goula

İspanyol mimarlık ofisi JAAS, Barselona yakınlarındaki Sabadell kentinin merkezinde yer alan tarihi Sallarès Deu eski tekstil fabrikasını yenilikçi bir yaklaşımla ele alarak, endüstriyel mirası eğitim, geri dönüştürülebilirlik ve pasif iklimlendirme stratejileriyle geleceğe taşıyan çağdaş bir sivil kampüse dönüştürüyor.

Yapının asıl kütlesi, 1920 yılında ünlü mimar Lluís Muncunill tarafından tasarlanan köklü bir endüstriyel altyapıya dayanıyor. Sabadell Belediye Meclisi tarafından görevlendirilen JAAS, kentin endüstriyel kimliğini tarihsel süreklilik, çevre sorumluluğu ve yeni kamusal işlevleri harmanlayan modern bir mimari dille yeniden yorumluyor.

Sallarès Deu, 19. ve 20. yüzyıllar boyunca Sabadell’in kentsel kimliğini şekillendiren tekstil fabrikalarının en karakteristik örneklerinden birisi. Tasarım ekibi geçmişle bağları koparmak yerine, orijinal kompleksin temel niteliklerini geri kazandırmayı hedeflenmiş. Yapı, paralel uzanan büyük hangarlar ve bunlar arasındaki avlularla tanımlanan endüstriyel blok morfolojisini korurken; sosyal, kültürel ve eğitim odaklı yeni bir kullanım senaryosuyla kolektif yaşama kapılarını açıyor.

Tasarım şeması üç ana strateji etrafında şekilleniyor. İlk olarak, dolu ve boş alanlar arasındaki orijinal denge yeniden kurularak geçmişte üzeri kapatılmış cepheler gün ışığına çıkarılmış ve kurtarılan avlular hafif sera benzeri strüktürlerle örtülerek aktif ortak mekanlara dönüştürülmüş. İkinci olarak, tüm kompleks bütüncül, okunabilir ve erişilebilir bir kimliğe kavuşturulmuş. Üçüncü olarak ise her bir binanın uzun vadeli esnekliğini garanti altına almak amacıyla, zaman içinde değişebilecek kullanım senaryolarına kolayca uyum sağlayabilecek bağımsız ve esnek mekanlar üretilmiş.

Yeni programın en dikkat çekici bileşenlerinden birini, mevcut fabrika binalarından birinin içine yerleştirilen mutfak sanatları okulu oluşturuyor. JAAS, orijinal mekanı geleneksel bölücü duvarlarla parçalamak yerine, sınıfları ve destek birimlerini barındıran bağımsız bir ahşap strüktür inşa etmeyi tercih etmiş. Bu sayede tarihi kabuğun bütünlüğü korunurken, yapılan müdahalenin tamamen geri döndürülebilir olması garanti altına alınıyor. Enine uzanan geniş bir giriş holü yapının farklı bölümlerini birbirine bağlarken, sosyal bir odak noktası ve iklimsel bir tampon bölge işlevi gören iklim duyarlı bir atriyuma açılıyor. Doğal ışık alan bodrum katta ise merkezi bir avlu etrafında organize edilen oditoryum, yemek atölyeleri ve derslikler konumlanıyor.

Sürdürülebilirlik ilkeleri, projenin hem malzeme seçiminde hem de çevresel performansında temel bir rol oynuyor. Eklenen tüm yeni birimler, hızlı montaj imkanı sunan, düşük karbon ayak izine sahip ve gelecekte kolayca sökülüp geri dönüştürülebilen masif ahşap ve çapraz lamine ahşap gibi yenilenebilir prefabrik sistemlerle inşa edilmiş. Proje ayrıca, birer sıcaklık dengeleyici gibi çalışan sera atriyumları sayesinde pasif iklimlendirme stratejilerinden maksimum düzeyde yararlanıyor. Bu şeffaf boşluklar soğuk aylarda güneş ısısını hapsederek içeri giren havayı ısıtırken sıcak aylarda ise mevcut taş duvarların ve yer altı hacimlerinin ısıl kütlesinden faydalanarak doğal havalandırmayı ve ısı tahliyesini destekliyor. Tüm bu pasif çözümler, yapının işletme enerjisi ihtiyacını büyük ölçüde azaltıyor.

JAAS, Sallarès Deu projesinde mevcut mimari mirası kentsel dönüşümün güçlü bir tetikleyicisi olarak yeniden canlandırıyor. Proje, Sabadell’in endüstriyel hafızasını korumakla kalmıyor; onu öğrenme, bir arada yaşama ve çevre bilinci odaklı bir merkeze dönüştürerek post-endüstriyel alanların yeniden işlevlendirilmesi konusunda tüm dünyaya örnek teşkil edebilecek sürdürülebilir bir koruma ve tasarım modeli ortaya koyuyor.