Cumhuriyetin Kamera Arkası

Pera Müzesi tarafından düzenlenen "Cumhuriyetin Kamera Arkası" başlıklı sergi, 29 Eylül 2026– 28 Mart 2027 tarihleri arasında gerçekleşecek.

Darülfünun Konferans Salonu önünde (Tayyare Piyangosu çekilişini) bekleyenler, Beyazıt, İstanbul, 1930’lar. Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu, Basın Fotoğrafları Arşivi, CFA_008417.

Pera Müzesi, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nün (İAE) 20. yıl dönümü için düzenlediği erken cumhuriyet İstanbul’unun gündelik hayatını ve foto muhabirliğinin perde arkasını ele alan Cumhuriyetin Kamera Arkası sergisini 29 Eylül’de ziyarete açıyor. İdil Çetin ve Ahmet Ersoy’un küratörlüğünü üstlendiği sergi, 90 bini aşkın fotoğraftan oluşan Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu, Basın Fotoğrafları Arşivi’nden seçilen görüntülerle dönemin toplumsal çeşitliliğine ve görsel hafızasına farklı açılardan yaklaşıyor.

Suna ve İnan Kıraç Vakfı Pera Müzesi, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nün (İAE) 20. yıl dönümü vesilesiyle düzenlediği erken cumhuriyet İstanbul’unun gündelik hayatına ve foto muhabirliğinin perde arkasına alışılmışın dışında bir yerden bakan yeni sergisi Cumhuriyetin Kamera Arkası’nı 29 Eylül’de ziyarete açıyor. İdil Çetin ve Ahmet Ersoy’un küratörlüğünü üstlendiği sergi, Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu, Basın Fotoğrafları Arşivi’nden seçilen karelerle 1920’lerden 1950’lerin başlarına uzanan dönemin yerleşik görsel hafızasının dışında kalan insanlara, anlara ve hikâyelere odaklanıyor. Sergi, basın fotoğrafçılığının dolaşıma girmemiş görüntüleri aracılığıyla dönemin toplumsal çeşitliliğini ve haber üretiminin çoğu kez gözden kaçan katmanlarını ortaya çıkarıyor.

Olay yerinde bir foto muhabiri, İstanbul, 1930’lar. Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu, Basın Fotoğrafları Arşivi, CFA_004025.

90 bini aşkın fotoğraftan oluşan bir “veri fazlalığı”

Fotoğrafın çoğaltılabilir doğası, 19. yüzyıldan bu yana dolaşıma giren karelerin çok ötesinde büyük bir görsel birikim yarattı. Seçim dışında kalan, kullanılmayan ya da zaman içinde önemini yitiren görüntüler de bu birikimin parçası olarak görsel hafızanın farklı katmanlarını oluşturdu. Cumhuriyetin Kamera Arkası, haber üretiminin gerisinde kalan bu görsel malzemeyi odağına alıyor.

Serginin çıkış noktasını oluşturan Basın Fotoğrafları Arşivi, 90 binden fazla fotoğrafı barındırıyor. Bu görüntülerin önemli bir bölümünü kusurlu, hasarlı ya da erken Cumhuriyet dönemine ilişkin estetik ve ideolojik beklentilerin dışında kalan kareler oluşturuyor. Geleneksel sergileme ve arşiv standartları açısından çoğu zaman göz ardı edilebilecek bu fotoğraflar, sergiyle birlikte yeniden görünürlük kazanıyor.

1920’lerden 1950’lerin başlarına uzanan seçki, Türkiye’de foto muhabirliğinin erken dönemlerine de ışık tutuyor. Fotoğrafların çoğunu İstanbul’da Cumhuriyet gazetesi foto muhabirleri Selahattin Giz ve ustası Namık Görgüç çekmiş olsa da, isimlendirilmemiş negatiflerden oluşan koleksiyon dönemin önde gelen diğer basın fotoğrafçılarına ait pek çok kareyi de içeriyor. Bu görüntüler, dönemin haber üretim süreçlerini izlemeye imkân verirken aynı zamanda gündelik yaşama dair gayri resmî bir tanıklık sunuyor.

Sirkeci Garı’nda bir sporcu kafilesi, İstanbul, 1925 öncesi. Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu, Basın Fotoğrafları Arşivi, CFA_005594.

Cumhuriyetin “cumhur”una odaklanan çok sesli bir tarih

Arşivdeki fotoğraflar, yoksullar, mahkûmlar ve sokaktaki insanlar gibi erken cumhuriyet döneminin ezilen ve dışlanan öznelerini öne çıkarıyor. Bu yönüyle sergi, dönemin gündelik hayatına ve toplumsal dokusuna yerleşik temsil biçimlerinin ötesinden bakma olanağı sunuyor.

Cumhuriyetin Kamera Arkası, döneme dair egemen bellek şablonlarına hizmet eden nostaljik bir anlatı kurmayı ya da bunların karşısına alternatif ve tekil bir “karşı tarih” koymayı amaçlamıyor. Bunun yerine arşivin filtresiz yapısından hareketle dönemin belirsizliklerini, gerilimlerini ve çoğulluğunu ortaya koyuyor; erken cumhuriyet döneminin başka biçimlerde nasıl hatırlanabileceğini sorguluyor.

Foto muhabiri Namık Görgüç Beyazıt Yangın Kulesi’nde, İstanbul, 1925-1947. Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu, Basın Fotoğrafları Arşivi, CFA_015151.

Cumhuriyetin Kamera Arkası, 29 Eylül 2026–28 Mart 2027 arasında Pera Müzesi’nde ziyaret edilebilir.