1. Ödül, Muğla Büyükşehir Belediyesi Sosyal, Kültürel ve İdari Hizmetler Binası Mimari Proje Yarışması

Dicle Hökenek ve Mahmut Deniz tarafından tasarlanan proje, Muğla Büyükşehir Belediyesi Sosyal, Kültürel ve İdari Hizmetler Binası Mimari Proje Yarışması 1.'lik ödülünü kazandı.

Kent, bazen yeni bir yapıdan çok, tanıdık bir gölgenin yeniden kurulmasına ihtiyaç duyar. Ahşabın sıcaklığı altında, geçmişin taş duvarlarıyla bugünün kamusal yaşamı aynı eşikte buluşur; yapı, kentin hafızasına eklemlenerek sessizce kendi yerini bulur.

Tasarım, programın gerektirdiği yapı hacmini parselin tamamına yaymak yerine geri çekilerek kamusal boşluğu öncelendirir. Kurşunlu Caddesi boyunca, Kurşunlu Camii ile Atatürk İlkokulu’nun tanımladığı tarihsel aks ve yapı ölçeği referans alınmış; bu yöndeki kamusal kütlenin mevcut gabariyi sürdürmesi tercih edilmiştir. Daha yüksek idari birimler ise tarihsel siluet üzerindeki etkileri azaltılacak biçimde katlı otoparkın yüksek ve sağır çeperi yönünde konumlandırılmıştır. Böylece yapı, çevresinde baskın bir nesne olarak yer almak yerine; geri çekilme, meydan ve geniş saçak aracılığıyla kentliye alan açan, mevcut dokuya ölçülü biçimde eklemlenen bir kentsel arayüz oluşturmaktadır.

1. Tasarımın Temel Yaklaşımı ve İlkeler

Proje, Muğla tarihî kent merkezindeki yarışma alanını tekil bir yapı parseli olarak değil; tarihsel yapılar, kamusal boşluklar, yapı çeperleri ve yaya hareketlerinden oluşan bütüncül bir kentsel sistemin parçası olarak ele almaktadır. Tasarımın temel amacı, mevcut çevresel değerleri koruyan, farklı dönemlere ait kentsel odaklar arasında süreklilik kuran ve kültürel programları gündelik kent yaşamına dâhil eden kamusal bir yapı oluşturmaktır.

Proje alanındaki mevcut yollar, kotlar ve komşu yapı sınırları değiştirilmesi gereken engeller olarak değil, mimari kararları yönlendiren veriler olarak kabul edilmiştir. Yapı; açık, yarı açık ve kapalı mekânların birbirine eklemlendiği, kamusal ve idari kullanımların bağımsız çalışabildiği, ancak ortak alanlarda kontrollü biçimde kesişebildiği esnek bir mekânsal kurgu olarak geliştirilmiştir.

2. Tarihsel Bağlam ve Yakın Çevre Okuması

Proje alanı, Turgutreis Caddesi’nin devamı niteliğindeki Kocamustafaefendi Caddesi ile Kurşunlu Caddesi’nin kesişiminde yer almaktadır. Kurşunlu Caddesi, kuzeyde geleneksel yerleşim dokusu ve Atatürk Meydanı’na, güneyde Cumhuriyet Meydanı’na bağlanan tarihsel bir kent omurgasıdır. Kurşunlu Camii, Atatürk İlkokulu, Yağcılar İşhanı ve Abide Hanım Konağı gibi kentsel bellekte karşılığı bulunan yapılar bu omurga üzerinde konumlanmaktadır.

Proje alanına komşu Kurşunlu Camii, 1493 yılında Menteşe beylerinden Esseyyid Şücâeddin Bey’in isteği üzerine yaptırılmıştır. İlk döneminde medrese olarak kullanılan yapı, daha sonra camiye dönüştürülmüş; farklı dönemlerde eklenen son cemaat yeri ve minaresiyle günümüzdeki biçimine ulaşmıştır. Kesme taş beden duvarları, kubbeli mekânı ve kalem işi bezemeleriyle çevrenin tarihsel kimliğini belirleyen temel yapılardan biridir.

Cumhuriyet Meydanı ise kentin modern kamusal yaşamını, yönetim yapılarıyla ilişkisini ve toplumsal buluşma kültürünü temsil etmektedir. Proje, tarihsel odaklarla Cumhuriyet döneminin kamusal mekânlarını biçimsel olarak taklit ederek değil, aralarındaki yaya ve açık alan sürekliliğini güçlendirerek ilişkilendirmektedir.

3. Kentsel Boşluklar ve Çeperlerle İlişki

Yakın çevre analizinde, yalnızca yapı kütleleri değil, bu kütlelerin arasında oluşan ardışık boşluklar belirleyici olmuştur. Cumhuriyet Meydanı’ndan başlayan ve Atatürk Meydanı’na doğru devam eden açık alanlar, birbirinden kopuk artık mekânlar yerine, birbirini besleyen bir kamusal boşluklar dizisi olarak değerlendirilmiştir.

Proje alanında oluşturulan Kültür Meydanı bu dizinin yeni odağıdır. Böylece alan, iki meydan arasında yalnızca geçilen bir ara nokta olmaktan çıkarılarak durma, karşılaşma, üretme ve etkinliklere katılma imkânı sunan bir kamusal odak hâline getirilmiştir.
Komşu yapı çeperleri korunmuş; kütle kararları bu çeperlerin ölçek ve karakterlerine göre geliştirilmiştir. Kurşunlu Caddesi boyunca Atatürk İlkokulu ve Kurşunlu Camii’nin gabarisini referans alan daha alçak bir kamusal kütle oluşturulurken, mevcut katlı otoparkın yüksek ve sağır cephesine dört katlı lineer idari blok yerleştirilmiştir.

4. Oluşum Kararları

Mevcut durumda proje alanı, Cumhuriyet Meydanı ile Atatürk Meydanı arasındaki yaya hareketi üzerinde bulunan bir geçiş noktasıdır. Tasarım, bu bağlantıyı kesintiye uğratmadan güçlendirmeyi ve alanın taşıdığı kamusal potansiyeli görünür kılmayı amaçlamaktadır.

Eklemlenme aşamasında Black Box, proje alanının merkezine yerleştirilmiş ve önündeki Kültür Meydanı’na açılan çok amaçlı bir kültürel obje olarak ele alınmıştır. Servis ve düşey dolaşım çekirdeği yüksek komşu çeper boyunca konumlandırılırken, Black Box çevresinde oluşturulan açık ve yarı açık kamusal alanlarla mevcut kent dokusu arasında bir geçiş katmanı kurulmuştur.

Gelişim aşamasında zemin katta oluşturulan kamusal kurgu birinci katta devam ettirilmiştir. Sergi alanları, kütüphane, paylaşımlı çalışma mekânları ve ışıklık, merkezi sirkülasyon çevresinde örgütlenmiştir. Böylece kamusal kullanım yalnızca zeminle sınırlı kalmamış; katlar arasında görsel ve mekânsal süreklilik kazanmıştır.

Tamamlanma aşamasında kamusal katman, üst kotta yer alan kentsel pergola ile tariflenmiş; idari birimler katlı otopark çeperi boyunca lineer ve bütüncül bir kütle olarak geliştirilmiştir. Kamusal ve idari kütlelerin farklılaşması, yapının büyük ve tekil bir blok olarak algılanmasını önlerken programların bağımsız işleyişini de desteklemektedir.

5. Yaya Organizasyonu ve Kamusal Süreklilik

Projenin temel kararlarından biri, Cumhuriyet Meydanı ile Atatürk Meydanı arasındaki yaya hareketini proje alanı içerisinden kesintisiz biçimde devam ettirmektir. Kocamustafaefendi Caddesi ile Kurşunlu Caddesi arasındaki kot farkı; kamusal basamaklar, meydanlar ve düzayak girişlerle değerlendirilmiştir.

Zemin kattaki açık fuaye, gölgeli iç sokak, kafe, atölyeler ve Black Box çevresindeki dolaşım, kent hareketinin yapı içerisinde devam ettiği kamusal bir omurga oluşturmaktadır. Bu omurga yalnızca mekânlara erişim sağlamamakta; bekleme, dinlenme, karşılaşma ve gündelik kullanım için ortak bir zemin sunmaktadır.

6. Program ve Mekânsal Örgütlenme

Bodrum katta teknik hacimler, depolar ve servis alanları; zemin katta Black Box, atölyeler, kafe, fuayeler ve kamusal kullanımlar yer almaktadır. Birinci katta kütüphane, paylaşımlı çalışma, sergi ve seminer alanları; üst katlarda ise Kültür ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı’nın idari birimleri bulunmaktadır.

Ofislerin Kocamustafaefendi Caddesi üzerinden bağımsız bir girişe sahip olması idari işleyişin sürekliliğini sağlarken, ortak çalışma ve sergi mekânları kamusal kullanıcılarla çalışanların karşılaşabildiği bir ara katman oluşturmaktadır.

7. Black Box ve Dönüşebilir Kullanım

Black Box, tek işlevli kapalı bir salon yerine, kamusal zeminin dönüşebilir çekirdeği olarak tasarlanmıştır. Katlanır cam cephe, teleskopik tribün, serbest zemin ve akustik-karartma perdeleri sayesinde mekân; performans salonu, forum, sergi, atölye, film gösterimi veya açık sahne olarak kullanılabilmektedir.

Cephenin açılmasıyla salon, Kültür Meydanı ve açık fuayeyle bütünleşmekte; etkinliklerin iç mekândan kente taşmasına imkân vermektedir. Böylece yapı, yalnızca etkinlik saatlerinde kullanılan kapalı bir kurum olmaktan çıkarak gün boyunca yaşayan bir kamusal altyapıya dönüşmektedir.

8. Yerel Mimari, İklim ve Erişilebilirlik

Geniş ahşap saçak; Muğla’nın geleneksel mimarisindeki gölge, eşik ve açık-yarı açık mekân ilişkisini doğrudan kopyalamadan çağdaş biçimde yorumlamaktadır. Kırma çatılar, ahşap doğramalar, beyaz mineral sıva, kontrollü açıklıklar ve doğal havalandırılan iç sokak tarihsel çevreyle ölçülü bir ilişki kurmaktadır.

Mevcut ağaçlar korunmuş, açık alanlarda yeni gölge ağaçları ve kamusal oturma elemanları önerilmiştir. Ana giriş kotunda düzayak erişim sağlanmış; asansörler aracılığıyla bütün katlara engelsiz ulaşım oluşturulmuştur. Proje bu yönleriyle tarihsel dokuya eklemlenen, dönüşebilir ve kapsayıcı bir kültür odağı olarak ele alınmaktadır.