Sabuncu Apartment

Ediz Demirel Works tarafından tasarlanan "Sabuncu Apartment", Şişli'de yer alıyor.

Mekânsal Hafızanın İzlerini Mimarlık Yoluyla Korumak ve Belgelemek

Proje, İstanbul’un çok katmanlı ve sessizce dönüşen mahallelerinden biri olan Şişli, Kurtuluş’ta yer almaktadır. Çıkmaz bir sokağın sonunda gizlenen daire, mevcut bir binanın ikinci bodrum katında bulunmakta ve doğrudan küçük bir arka bahçeye açılmaktadır. Daire, projeye adı verilen ve vakfın uzun süreli destekçilerinden biri olan Gönül Sabuncu tarafından Nesin Vakfı’na bağışlanmıştır.

Tasarım süreci, en başından itibaren basit ama bir o kadar da zorlayıcı bir soru etrafında şekillendi: Burada daha önce yaşamış olanların izlerini silmeden, yeni bir yaşam biçimi mekâna nasıl dahil edilebilir? Bu soruya eşlik eden ikinci bir mesele ise şuydu: Hafıza ile dönüşümü bir arada tutabilecek nasıl bir mimari dil kurulabilir?

Sadece 35 metrekare büyüklüğündeki daire, muhtemelen orijinal plan şemasında bir kapıcı dairesi olarak tasarlanmıştı. Plan oldukça verimsizdi; dar bir koridor alanın önemli bir kısmını yutuyor, oturma odası, yatak odası ve banyo ise yaşamayı zorlaştıracak derecede sıkışık ölçülere sıkışıyordu. Ancak tüm bu kısıtlamalara rağmen daire, iç avluya bakan özel bir bahçeyle doğrudan ilişki kurması sayesinde nadir bir potansiyel barındırıyordu.

Proje, bu yenileme sürecini beyaz bir sayfa açmak olarak görmek yerine, mimarlığı bir belgeleme biçimi olarak ele alır. Planı daha esnek ve bütüncül bir mekânsal organizasyona kavuşturmak amacıyla tüm iç bölme duvarlar kaldırıldı. Öte yandan, kaldırılan unsurlar unutturulmadı. Restorasyon pratiklerinden ilham alan proje, yalın ama net bir sistem benimsiyor: Kaldırılan elemanlar kırmızıyla, yeni müdahaleler ise yeşille işaretleniyor. Böylece geçmiş gizlenmiyor, aksine okunabilir kılınıyor.

Eski duvarların izleri; zemin, duvar ve tavanlarda varlığını sürdürerek dairenin önceki yerleşimini sessizce fısıldamaya devam ediyor. Bu izler, mevcut kullanıcının mekânı donmuş bir nesne olarak değil, katmanlı bir yapı olarak deneyimlemesine olanak tanıyor. Yeni eklemeler (banyo kütlesi, tekstil bölücüler ve bahçeye doğru genişletilen açıklık) net bir şekilde ayırt edilerek her bir müdahalenin okunabilir olması sağlandı. Dokunulmayan strüktürel elemanlar ise doğal halleriyle bırakılarak mekânın mimari okuma anahtarını tamamlıyor.

Bu yaklaşım, dairenin malzeme dokusuna da yansıyor. Orijinal ahşap kapı ve pencereler titizlikle restore edilerek yeni yerleşim planında yeniden konumlandırıldı. Mevcut parke zemin onarılıp cilalandı; böylece hem geçmişin yaşanmışlığını hem de bugünün hayatını taşıyan bir yüzey olarak sürekliliği korundu. Bu kararlar aracılığıyla proje, koruma ile değişim arasında hassas bir denge kuruyor.

Dairenin kısıtlı metrekaresi göz önünde bulundurularak sabit bölücü duvarlar minimumda tutuldu. Bunun yerine, alanları tanımlamak ve daha yumuşak, dönüştürülebilir bir mekânsal organizasyon yaratmak için perdeler kullanıldı. Uyuma, depolama ve gardırop alanları ihtiyaca göre kapatılabiliyor veya açılarak mekânın bütünlük ile ayrışma arasında esnemesine izin veriyor.

Eskiden verimsiz bir atıl alan olan koridor ise lineer bir mutfak olarak yeniden kurgulandı ve sirkülasyon alanına işlev kazandırıldı.

Daireyi bahçesiyle yeniden buluşturmak projenin bir diğer kilit hamlesi oldu. Cephenin önündeki kapalı hacim kaldırılarak dışarıya açılan boşluk genişletildi. Bu yalın müdahale; ışık, hava ve yeşilin içeriye daha özgürce girmesini sağlarken, iç mekânı fiziksel sınırlarının ötesine taşıyarak görsel olarak büyütüyor.

Sonuç olarak proje, önceden var olanın üzerine yeni bir şey yazmayı amaçlamıyor. Aksine eklemeler, eksiltmeler ve hassas açığa çıkarmalar yoluyla çalışıyor. Ortaya çıkan sonuç; geçmiş ile bugünün bir arada var olduğu, sadece daha yaşanabilir kılınmakla kalmayıp kendi tarihinin de farkında olan bir mekân oluyor.