2. Ödül, Trabzon Ortahisar Sanayi Mahallesi Kentsel Tasarım Fikir Yarışması

Ervin Garip, Banu Garip, Salih Gül, Kamer Özaydan, İrem Akın, Fatma Karakaya Göker ve Zeynep Koç'un "Trabzon Ortahisar Sanayi Mahallesi Kentsel Tasarım Fikir Yarışması" için tasarladığı proje, ikinci ödülü kazandı.

Proje Raporu:

SANAYİPARK TRABZON

Merkez Karakteri ve Çeşitlilik

Mevcut yerleşimin karakterinde, sanayi yapılarının kentin günlük yaşantı alışkanlıkları bağlamından gelen güçlü hafızası, çimento fabrikasının var olmuş güçlü imgesi, derenin pozitif /negatif olaylarla zaman içinde oluşmuş hafızası ile günlük yaşamın ve gündelik yaşantının şehirde karşılık bulmuş kültürel yapısı önemli olmuştur.

Buradan yola çıkarak, projede önerilen yaşam kurgusu, bu alışkanlıkların, tarih içinde oluşan hafıza ile beraber sanayi bölgesi karakterinin alanın güçlü coğrafyası içerisinde şehre sızdırılması ile belirlenir.

Öneri merkez karakteri, gücünü mevcut sanayi yapılarının karakteri ve mekânsal ilişkilerinin potansiyellerinden almakta, günlük Trabzon-Merkez karakterinden hareketle sokak yaşantısını sokağı besleyen ticari uzantıları, üretim-paylaşım-öğrenme odaklı şehir boşluklarını-meydan oluşumlarını, yeşilin günlük yaşantıya entegrasyonunu sürdürmektedir. Oluşturulan yeni konut yaşam alanları, yeniden kullanım yaklaşımıyla ele alınan eski sanayi yapıları ile entegre edilerek, ortak avlular, bağlantı saçakları ve ortak sosyal alanlar ile entegre bir yaşantı sunmaktadır. Önerilen bu hibrit merkezde, eski Otogar yapısının “boşluk oluşturma” karakterinden yola çıkarak, konut bölgesi ile entegre bir geçirgen çeper (“geçirgen boşluk”) oluşturulmuş, bu çeper sokak kotunda, ticari ve sosyal fonksiyonlarla desteklenen bir günlük sokak yaşantısı sunarken, çok amaçlı kullanım odakları ve yarı açık mekanları da bu yaşantıya dahil ederek gündelik kullanımı zenginleştirmiştir.

Michel de Certeau’nun söylemindeki “Gündelik Yaşantının Keşfi” gibi, kentsel yaşantıyı “YENİDEN” keşfetmek, bunda mevcuttan yola çıkmak, mevcut izler, mevcut dokular, mevcut “doğru” yapılar ile coğrafya arasında daha güçlü ilişkiler kurmak, gündelik yaşantıyı bunun üzerinden tekrar oluşturmak ve doğru tariflemek temel yaklaşımdır. Gündelik yaşantının “yeniden” keşfi, var olan alışkanlıkların, değerlerin ve coğrafya ile kurulan ilişkilerin bugünün koşullarında tekrar oluşturulmasını, bunu insan bakış açısı ve gündelik yaşam pratiklerini gözeterek ve önceleyecek şekilde kapsamaktadır.

ÜST ÖLÇEK TASARIM KARARLARI

Kentsel tasarım üst ölçek kararları kapsamında önerilen bütüncül kurguda alanın özünü oluşturan iki önemli unsur, Sanayi karakteri ve Dere Ekolojik Koridorunun birleşerek birbirinin içine geçmesi, konut ve yaşam alanlarıyla bütünleşerek tüm alanı bir Sanayipark olarak yeniden organize etmesi, yeni bir alt merkez oluşturması ve üst öçekte bu merkezin kıyı sürekliliğine, doğuda üniversite, hastane, havaalanı gibi odaklara ulaşması, batıda ise şehir merkezi ile ilişkisinin sağlanması amaçlanmıştır.

ÜRETİM-PAYLAŞIM KORİDORLARI VE NOKTASAL HUB’LAR

Önerilen üretim ve paylaşım koridorları, sanayi bölgesinin sahip olduğu üretme eylemini üniversite öğrencileri ve kentli ile paylaşılmasını ve ortak bir üretim zemini oluşturmayı hedeflemektedir. Bu alanlar, bir üretim ve paylaşım bandı olarak düşünülebilir. Bu bant, kent-nehir ve sanayi yapıları arasında güçlü bir fonksiyonel ve kurgusal bağ oluşturacaktır. Örneğin, üretici ile eğitim gören üniversite öğrencisi beraber ortak bir zeminde çalışabilir, bu çalışmayı kent içerisinde açık havada ve yarı açık mekanlarda yapabilir ve sergileyebilir. Bu da kente sosyalleşme, üretme, deneyimleme, paylaşım olarak geri döner.

YAPILAŞMA VE YENİDEN KULLANIM STRATEJİLERİ

Alan, yapılaşma ve yeniden kullanım stratejileri bağlamında birbirinin içine geçen ve güçlü akışlarla bağlanan farklı odaklardan oluşmaktadır. Alanın tasarım yaklaşımını belirleyen en önemli odaklar, yeniden kullanım yaklaşımıyla dönüştürülen Sanayi alanları ve onları çevreleyen-bağlayan Değirmendere Ekolojik Koridorunun tanımladığı öneri Kentsel Parktır. Alanın dönüşümünde katalizör olarak öncü rol oynayacak diğer bir odağı ise önerilen sanat ve kültür yapıları-alanları ile donatılmış ve yeni üretimlerle yeniden kent hayatına kazandırılmış eski Çimento Fabrikası alanı oluşturmaktadır.

Proje alanının kütlesel biçimlenişini belirleyen konut yerleşimleri birbirinden türemiş tipolojiler tanımlamış ve yerleşim olarak denize dik sokaklar oluşturacak bir kurguyla planlanmıştır. Diğer yapılar da bu açılımları destekleyecek biçimlenmelere sahiptir. Konutların yerleşiminde temel olarak mevcut konut dokusunun izi referans alınmıştır. Buna ek olarak mevcuttaki cadde dokularının da yeni kurguda sürdürülmesi sağlanmıştır. Eski otogar yapısı yeni kurguda çevrelenmiş kamusal bir boşluk olarak anılmaktadır.

Bir Set”Duvarı” bağlamı ve insan-kıyı ilişkisi, bir “arabulucu organizma” önerisi

Alan içerisinde halihazırda, dere-dere çevresi ilişkisi insan eliyle oluşturulmuş farklı karakterler içermektedir. Proje, dere ile kurulan farklı noktalardaki karakterleri geliştirerek, ölçek-kullanım-ekosistem ve kentle ilişki bağlamında kurgusal bir sürekliliği getirmektedir. Dere ile kurulan bu organik yaya sisteminin karakter parametreleri, derenin mevcut durumu, derenin çevresi ile hangi yapılarla entegre olduğu, “duvar-kademelenmiş platform-basamaklı kurgular ile oluşturulmaktadır. Bu yaya koridoru ekosistem – coğrafya – mevcut durum parametrelerini yorumlayarak şehre doğru sızan ve fonksiyonları değiştirilen sanayi yapılarını kentsel örgütlenme ile bütünleştiren bir deneyim ve yürüyüş deneyimi önermektedir. Bu sistem dere ve şehri birleştiren bütünleşik bir 3 Boyutlu Organizma” olarak tariflenebilir. Bu organizama, üzerinde zaman zaman oturulabilen, zaman zaman meydanlaşarak genişleyen, zaman zaman sanayi yapıları ile dere arasına sızan, bazen altlık oluşturan, topoğrafya-dere-dere duvarı-şehir arasında bir arabulucudur, insan ölçeğindedir, master plandan ziyade yürüme deneyimi-sürekli şehir deneyimi (bisiklet, koşu, seyir, dinlenme, sosyalleşme, vb.) ile ilgili bir kavramdır.

ULAŞIM VE ALAN İÇİ SİRKÜLASYON KARARLARI

Alanın içerisinden geçen mevcut önemli araç yolları kentsel tasarım kararlarıyla entegre edilmiştir. Sahil yolu ve Devlet Karayolu Caddesi, mevcutta olduğu gibi korunmuştur. Anadolu Bulvarı ile Devlet Karayolu Caddesi birleşimi, projenin ana kurgusunda önemli bir bileşen olan ve ekolojik koridor olarak ele alınan dere çevresinin bir parka dönüştürülmesi fikrini desteklemek üzere dere tarafından uzaklaştırılmış, aynı zamanda alanı besleyen bir arter olarak değerlendirilmiştir. Bu doğrultu aynı zamanda proje için önemli bir ana yaya aksını da tanımlamış, ana yaya arteri ve devamında deniz ile buluşan ana meydanı belirlemiştir. Cadde kenarı geniş kaldırımlar, peyzaj düzenlemeleri ve bisiklet sirkülasyonuna da imkan vermektedir. Bu çerçevede alandaki yapısal kurguyu besleyen ana yollar Devlet Karayolu Caddesi ve Anadolu Bulvarı olmuştur. Oluşturulan diğer ara arterler otoparklara ve yapılara ulaşım amaçlı kullanılan ikincil yollar olarak kurgulanmıştır.

İZler: Eski Çimento Fabrikası / YENİ SANAT MERKEZİ

Eski Çimento Fabrikası, iri yapısal karakteri ile uzun yıllar şehir için önem arz etmiştir. Hem çevredeki dönüşümün-değişimin parçası olmuş, hem de bu değişimin tanıklığını yapmıştır. Yapı, bir nirengi noktası olarak kent hafızasında yer edinmiştir. Proje kapsamında alanda yer alan doluluklar (binalar) ve boşluklar (açık alanlar) referans alınarak yeniden kurgulanmış ve tekrar oluşturulmuş, “Üretim bazlı eski fonksiyon, üretim üzerinden çoğaltılarak sanatı üretmek, düşünceleri üretmek ve kentsel hayatı güçlü halde tekrar üretmek için yeniden programlanmıştır”. İri hacimler çevresi ile ilişkileri doğrultusunda parçalanarak, zaman zaman hayalet yapıya dönüştürülerek, açık performans alanlarına, sergi alanlarına, ticari alanlara ve kamusal kullanımlara evrilmiştir. Farklı kotlarla oluşturulan, meydan altında yer alan atölyeler şenlik ve paylaşım alanlarıdır. Trabzon Kültür Merkezi, Modern Sanat Müzesi, Sergi ve Peformans Mekanları ile çevrelenen Meydan, üst kota alınarak deniz ile hem fiziksel hem de görsel buluşmayı da sağlamaktadır.

Açık Sahne-Kademeli Meydanlar Dizisi

Kurgulanan meydanlar bağlayıcı birer toplanma ve etkinlik odağı iken, Açık performans yapısı içerisinde bir açık sahneye dönüşmektedir. Açık performans yapısıyla herkes için şehir kavramına paralel olarak kontrollü olarak yapılabilecek aktiviteler yanında daha “açık-kamusal buluşmalar için de önemli bir zemin” yaratılmıştır.

İZler: “Bir Boşluk” olarak Eski Otogar

Eski Otogar, eski hali ile geçirgen ve çevreyle oldukça entegre bir karakter sunmakta idi. “Geçirgen olma”, “Boşluk olma”, tanımlanmış bir açıklık oluşturma ve ölçekli olma özellikleri ile önemsenmiş ve bu karakterleri sürdürülerek, “şehir parçası içerisinde tanımlı ve ulaşılabilir bir geçirgen boşluk yaratma fikri yeniden var edilmiştir”. Eski Otogar boşluğu, çok kotlu ve strüktürel olarak tanımlanmış bir kent açıklığına dönüştürülmüştür. Meydanların aktivitelere ev sahipliği yapması, halkın bunlara aktif olarak katılım göstermesi ve bir açık alan kullanım alışkanlığı bir tarihsel referans olarak da kültürel kodlarda vardır. Bu kültürel kodlar, hibrit bir açık alan kullanımı pratiği için de elverişli ortam sunmaktadır.

İZler: Tarihi Değirmendere Köprüsü, Yaya İzi, Meydanı ve Güçlü Entegrasyon

Tarihi Değimendere Köprüsü, alan içinde güçlü bir karakter sunmaktadır. Yapının kendisi, hem hafızasal değeri, hem de dere üzerinden bağlantı sunması ve entegrasyon değeri önemsenerek bir şehir merkezi bağlantı izine dönüştürülmüş, alanın önemli odaklarına bağlanan güçlü bir yaya deneyimi sunmuştur. Bu yaya çizgisi, köprü-tramvay durağı-yeşil meydan ve şehir merkezi ilişkisi ile oluşturulmuştur.

İZler: Mevcut Konut Dokusu ve İzleri

Sülüklü Mezarlığı etrafında gelişen ve eğimli alana yerleşen mevcut konut yerleşim dokusu, geniş bir zaman çizgisinde oluşmuş, eğime oturan ve dar sokaklardan oluşan bir yapıdadır. Yapı stoğu, ekonomik etkenler, kültürel değişimler, demografik değişimler sonucunda yapı ölçeğinde niteliksiz bir karakter sergilese de, kentsel ölçekte yerleşim için referanslar ve şehirle ilişkiler bağlamında önemli veriler içermektedir. Proje kapsamında önerilen kentsel konfigürasyon ve topografik ilişkiler bu verilerin izlerini sürerek ilerlemiş, vadi-deniz aksında akışkan hava koridorları, tarihi cami ile kurulan kentsel bağlantılar, mezar duvarının ortaya çıkarılmasıyla şehir-mezarlık mahremiyetinin bir planlama ve mekânsal parametre kararı olarak ele alınarak şehrin yaşantısı ve dokusu oluşturulmuştur.