Katılımcı, Bursa Setbaşı-Yeşil-Emirsultan Tarihi Aksı Kentsel Tasarım Fikir Yarışması

Beyza Ertek, Ece Engin, Bükre Pazar, Belen Güven ve Bilge Can Uyar'ın "Bursa Setbaşı-Yeşil-Emirsultan Tarihi Aksı Kentsel Tasarım Fikir Yarışması" için tasarladığı proje önerisi.

Proje Raporu:

ma.sse

Kayıp benliğin yeniden inşası…

ma:

1.su, âb [osmanlıca].
2.boşluk, aralık [japonca].

masse:

1.arpa keki, hamur [Antik Yunanca (mâza)].
2.Seramik hammaddelerinin karıştırılması ve işlenmesi, seramik hamuru.

İnsanların kişiliği ve karakteri zamanla şekillenir. Yaşadıklarımızla, kendi kişisel tarihimizde başımıza gelen olaylara karşı duruşumuzla ve bu olaylara verdiğimiz tepkilerle gelişiriz. Zamanla kendimizi daha iyi tanırız. Zamanla olgunlaşır, iyileşir, şekillenir ve benliğimizi buluruz. Bizdeki etkisi böyle olurken zaman, çoğu kentte aynı etkiyi yaratamamıştır. Tarihe tanıklık etmiş, çeşitli ekonomik ve sosyolojik olaylara, mimari yapılara, manevi mekanlara, kültürel peyzaja ve dere ekolojisine ev sahipliği yapmış bir kent olan Bursa üzerinde aynı iyileştirici ve geliştirici etkiyi yapamamıştır. Aksine, zaman bu kentin sahip olduğu mekansal ve kültürel değerlerin bir kısmını yitirmesine, var olanların özgün kimliğini sürdürememesine, benliğinden uzaklaşmasına ve kent karakterinin deforme olmasına sebep olmuştur. “Masse” bu nedenle, yalnızca bir başlangıç değil, kentin özgün karakterini yeniden okuma ve mimari bir eylemle onu yeniden tanımlama sürecidir.

-Kentin büyüme sürecindeki yoğun yapılaşma,

-Yapılaşma alanlarının düzensiz olması ve donatı alanlarının yetersizliği,

-Yoğunluğu karşılama ya da başka amaçlarla yapılan/genişletilen yollar,

-Araç parklarının yetersizliği ve bu sebeple bölge içinde ve çevresinde dağınık/düzensiz araç birikiminin olması, -Tarihi değeri olan bazı yapıların ve ögelerin yok edilmesi ya da korumasının yapılamaması gibi sebeplerin,

-Uzun bir zamana yayılan, kentsel planlama ilkelerinden sapmış imar kararları tarihi dokuyu zedelediği, yaya ve engelli erişimini zorlaştırdığı, fiziki ve sosyal sürdürülebilirliğe zarar verdiği, yeşil alanları ve tarihi rotayı kesintiye uğrattığı, anıt yapıların ve çevresinin kullanımını kısıtladığı gözlemlenmiştir.

Bu bağlamda projemizin amacı; yitirilen mekansal ve kültürel mirasa ve zamanla ayakta kalmayı başarmış yapılara var oldukları, geliştikleri çevre ile birlikte özgün karakterini kazandırmak, kentsel hafızayı yeniden ele almak, bölgeyi daha dirençli, erişilebilir, ekolojik ve canlı kılmak; aynı zamanda yerel kimliği koruyan, anlatan, iyileştiren ve güçlendiren tasarımlar üretmek ve bunları yaparken de günümüz ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak tasarıma adapte etmekti. Alana yaklaşırken, Setbaşı-Emirsultan tarihi aksını merkeze alarak yaptığımız araştırmalar ve incelemeler doğrultusunda bize ilham veren en önemli veriler, ‘’Burada daha önce ne vardı ve nasıldı?‘’ ‘’İnsanlar neler yapıyordu?’’ ‘’Kimler yaşıyordu?‘’

“Kentin ruhu neydi, ne oldu?”

“Kent morfolojisi zaman içinde nasıl değişti?” gibi mekanın tarihini, geçirdiği değişimlerin sebebini ve insanları anlamaya dair sorduğumuz sorular doğrultusunda ulaştığımız cevaplardan oluşuyordu. Bazı cevapların somut örneklerini eski fotoğrafları ve haritaları incelediğimizde de görebiliyorduk. -Gökdere’ye bağlanan iki dere daha vardı. Karıncaderesi ve Namazgah deresi, -Günümüzde tekil olarak varlığını sürdüren tarihi yapıların çevresiyle olan bütünsel ilişkisi, -Tarihi aks boyunca karşımıza çıkan tescilli ve anıt yapıların, yeşil alanlar, anıt ağaçlar, yere özgü mimari elemanlar ve peyzaj ögeleriyle birlikte var oluşu, -Yer yer bitişik nizamdan ve organik bir dokudan oluşan konut ve ticaret birimleriyle birlikte ticari ve manevi odak konumunda olması, gibi çıkarımlarımız doğrultusunda aldığımız tasarım kararları şu şekilde oldu;

-Kenti oluşturan katmanları deşifre etmek -Katmanların bütünlüğünü korumak -Kentsel hafızayı yeniden yorumlamak -Özgün karakterini günümüz ihtiyaçlarıyla şekillendirmek -Her kullanıcının erişebileceği konfor düzeyini sağlamak -Kentsel boşlukları tanımlı hale getirmek -Yaya ve bisiklet erişimini kolaylaştırmak -Alanın turizm potansiyelini öne çıkarmak -Bazı yolları yayalaştırmak / trafiği kısıtlamak -Belirli otopark alanları yaratmak -Dönemsel ve sürekli kullanıcıların ihtiyaçlarına cevap vermek -Dönüşüm/İyileştirme gereken alanlara yerel malzeme ve yerel dokuya uyumlu olacak şekilde müdahale etmek -Yeşil alanların sürekliliğini sağlamak -Toplanma alanlarını belirlemek ve düzenlemek -Geçici kullanım mekanları oluşturmak -Karşılaşma noktalarını yaratmak -Odak bölgelerinin kendi içlerindeki ve birbiriyle olan ilişkisini güçlendirmek -Aidiyetlik hissini arttırmak

Bu bağlamda alana dair önerilerimiz:

2000 ölçek kararları;

1. Hanlar bölgesi, Yıldırım külliyesi ve Setbaşı-Emirsultan tarihi aksının tarihi kurgusunu güçlendirmek için Atatürk caddesi-Namazgah Caddesi-Cumhuriyet Caddesi ve Davutkadı Caddelerinin yayalar ve bisikletliler erişilebilir hale getirilmesi

2. Gökdere ve çevresinin düzenlenmesi, peyzaj elemanları, yürüyüş yolları, seyir alanları ve kent mobilyalarıyla yeniden tasarlanması, çevre akslarla ilişki kurması sağlanması, atıl durumundan kurtarılması

3. Setbaşı Köprüsü, Irgandi köprüsü ve Boyacıkulluğu köprülerinden tarihi aksa yaya olarak erişiminin kolaylaştırılması, bunları hem kente hem gökdereyle ilişkisinin güçlendirilmesi

4. Tekil halde var olmaya çalışan tarihi ve anıt yapıların çevresinin düzenlenmesi

5. Tescilli yapılara işlev/işlev değişikliği önerisi yapılması

6. Tarihi niteliği olduğu halde yıkılmış yapıların ve yok edilmiş eserlerin özgün dokusunda yeniden inşa edilmesi/taşınması/anımsatıcı ögelerin kurgulanması

7. Kullanışsız haldeki yeşil dokuların, kentsel boşlukların daha tanımlı ve işlevsel hale getirilerek yeşile ve kamusal alanlara kazandırılması

8. Yol kenarlarına yapılan araç parklarının peyzaj kurgusuyla bütüncül bir şekilde tasarlanarak araç parkına elverişli olan yapı adalarının iç bölgelerine ve belirlenmiş yol kenarlarına taşınması

9. Namazgah deresinin kısmi olarak, karınca deresinin de büyük bir kısmının açılması

500 ölçek kararları;

1. Emirsultan caddesinin tek şeritli yola düşürülmesi, yaya ve bisiklet kullanımının öncelikli hale getirilmesi

2. Kent merkezinin insan odaklı bir şehircilik anlayışına uygun olarak dönüştürülmesi amacıyla, belirlenen odak noktalarında yaya sürekliliğini sağlamak üzere yayalaştırma projeleri ve paylaşımlı yol düzenlemeleri gibi uygulamalara öncelik verilmesi

3. Tarihi dokuyla uyumlu olmayan bina cephelerinin iyileştirilmesi

4. Tarihi dokuyu zedeleyen, silüeti bozan yapıların ve sağlıksız binaların dönüşümü

5. Atıl kalan yapıların restorasyonu ve kente entegre edilmesi

6. İnsan odaklı açık, yarı-açık ve kapalı kamusal alanların düzenlenmesi

7. İşgal edilen kamusal alanların, tekrar kente entegre edilmesi

8. Kentin kaybolan izlerinin tekrar ortaya çıkarılması

9. Kentin zaman içinde kaybolmaya yüz tutmuş üretim kültürünü tekrardan canlandırma

200 ölçek kararları;

;Yeşil Bölgesi

1. Namazgah deresinin Yeşil caddesi ve Gökdere arasındaki kısmının açılması

2. Gökdere ile bağlantısının güçlendirilmesi

3. Setbaşı Köprüsü, Irgandi köprüsü ve Boyacıkulluğu köprülerinin Yeşil bölgesi ile olan erişiminni güçlendirilmesi

4. Yeşil Medrese’ye zaman içinde yapılan hatalı yapısal müdahelelerin iyileştirilmesi

5. Yeşil Medresesinin batısında kalan mezar taşlarının, asıl konumu olan ve şuanda çocuk parkı olarak kullanılan ve Deveciler Kabristanı’na geri taşınması

6. Yeşil Medresenin ana kapısının önüne örülen yüksek duvarlar, ve ıslak hacim alanları, cadde tarafında kalan yüksek istinat duvarlarını kaldırılması ve morfoloji ile daha uyumlu, insan odaklar bir hale getirilmesi

7. Yeşil bölgesinin yayalaştırılması, yeşil meydanın çeşitli aktivitelere olanak sağlaması

8. Yeşil Cami önündeki kentle uyumsuz kafe ve restoranların kaldırıması, kent teraslarını oluşturulması

9. Sonradan eklenmiş olan Yeşil bölgesindeki altgeçidin kaldırılması, yukarıda kalan meydanın daha erişilebilir bir konuma getirilmesi, yolun orijinal kotunda kullanılması

;Hocataşkın Bölgesi

1. Hocataşkın bölgesinde Karınca deresinin büyük bölümünün açılması

2. Karınca deresinin çevresinin kentsel dönüşüm önerisi getirilmesi

3. Yoğun yapılaşma ile kent içinde ezilen Hocataşkın Cami, Beyazıd Cami, Beyazıd Medresesinin çevresini düzenlenmesi

4. Beyazıd Medresesinin kamu için daha işlevsel bir amaç için, üretim atölyelerini ve temel yaşam kalitesini geliştirmek için yeniden işlevlendirilmesi

5. Hocataşkın bölgesine çok amaçlı yeni bir kamusal yapının önerilmesi

;Emirsultan Bölgesi;

1. Araç odaklı bir erişimden meydana erişimin zor olması, araç ulaşımının başka bir yere taşınması

2. Meydana giriş çıkışların düzenlenmesi

3. Meydan üzerine yapılmış, kentin silüetini bozan yapıların yıkılması, alanın kamusal hayatını geliştirecek hafif strüktürlerin önerilmesi

4. Araç aksının yer değiştirmesi ile atıl kalacak altgeçidin, kent müzesi yapılması

5. Büyük ve tanımsız olan meydanın hafifi stüktürler ile parçalanarak daha tanımlı, farklı etkinliklere olanak sağlaaycak hale getirilmesi

6. Emirsultan Cami’nin avlusunua giden 2 aksında tekrardan ele alınması Cami’ye erişimin geliştirilmesi

7. Güneyden kalan atıl yeşil alanların, şifa parkları olarak kente tekrardan entegre edilmesi

8. Araç yolunun güneye alınması

9. Yıkılan yapıların güneye taşınması

10. Cami, Hamam, Tekke, ve meydanın ilişkisini güçlendirilmesi