Katılımcı, Bursa Setbaşı-Yeşil-Emirsultan Tarihi Aksı Kentsel Tasarım Fikir Yarışması

Likya Şehir Planlama Mimarlık ve Kentsel Tasarım'ın Bursa Setbaşı-Yeşil-Emirsultan Tarihi Aksı Kentsel Tasarım Fikir Yarışması için tasarladığı proje önerisi.

Proje Raporu:

Yaşayan Miras Koridoru

• “Toplumun tüm kesimlerine gözeten tasarım çözümleri” ilkesiyle ilişkili olarak yarışma bölgesi içinde merkezlerdeki önemli odakları geliştirmeye yönelik tutum ile yetinilmemiştir. Bu nedenle, projenin tasarım anlayışı çeperden merkezlere doğru bir bakış açısı üzerinde inşa edilmeye çalışılmıştır. Özellikle ana yaya yoluna toplu taşın duraklarından erişimi sağlayan yaya yollarının proje alanının dışındaki komşu bölgelerle bir geçiş ve değişim noktaları oluşturacağı düşünülmüştür. Çoklu işlevli bakış açısının proje bölgesindeki toplumsal kesimleri göz ardı etmeyen bir çözüm olduğu düşüncesinden hareketle bölgedeki tüm toplumsal kesimlerin gereksinmelerini (günlük ve uzun erimli) göz ardı edecek, bölgenin fiziksel ve toplumsal ölçeğini zedeleyecek yapılaşma ve kullanım önerilerinden kaçınılmıştır. Bölgede yaşayanların yeşil alanlara erişebilirliğinin artırılması önemsenmiştir.

• Projede, tarihsel doku ve yapılar arasında süreklilik ile tutarlı kamusal açık alan sisteminin yaratılmasına çalışılmıştır. Tarihsel mekân ve yapılar arasındaki süreklilik ile yeşil alanlar ve doğal yapının sürekliliği arasında bütünleşme temel alınmıştır.

• Tarihsel ve doğal öğeler, yaya yolları ve yeşil alanlar sürekliliği içinde değerlendirilmiş, yarışma alanı içinde yeşil alan eksenleri/koridorları yaratılmaya çalışılmış, bunun olanaklı olmadığı koşullarda süreklilikler, üzerlerinde yeşil alanlar ve köşeler oluşturulan “yeşil yollar” ile sağlanmaya çalışılmıştır. Bölgenin yitirilmiş doğal yapı süreklilikleri ya da zincirlerinin yeniden kazanılmasına yönelik öneriler geliştirilmiştir.

• Tarihi yapılar ve kültür varlıkları ile yeni yapıların bir araya geliş sorunlarının giderilmesi açısından bölgede gerçekleştirilecek kentsel dönüşümlerde önemli bir tasarım problemi olarak ele alınması öngörülmüştür. Tarihsel bölge içinde, afet sakınımı vb gerekçelerle gerçekleştirilecek yenilenmelerde, tarihi yapılar ve doku ile tutarlı, kütle biçim açısından tarihsel olanı taklit etmeyen ancak onu ezmeyecek ölçü ve düzende bir yenilenmenin temel olması gerektiği fikrinden hareket edilmiştir. Bu gerekçe ile proje alanında tarihi doku ile uyuşmayan ölçülerde yapı tasarımlarından kaçınılmıştır.

• Yarışma bölgesi içinde özel mülkiyetteki bahçeler için, kentsel tarım ya da çiçek yetiştirme önerilmiştir. Yeşil Sokaklar olarak, tümüyle yaya kullanımına açık, üzerlerinde yeşil alan kullanımlarının yer alacağı, ağaçlandırma vb düzenlemelere zenginleştirilecek yollar olarak önerilmiştir.

• Bölgenin turizm konaklama olanaklarının geliştirilmesi turizmin çeşitlenmesi açısından anlamlı olmakla birlikte bölgenin tarihsel ve kültürel değerinin korunmasını zedeleyecek ölçü ve ölçeklerde bir turizm önerisinden ve bölgelemelerinden özenle kaçınılmıştır. Burada tarihsel yapıların korunması ve restorasyonuna bağımlı bir turizm konaklama altyapısının geliştirilmesinin yerinde olduğu düşünülmüştür. Bölge içinde tarihsel yapıların restorasyonu ile turizm konaklama dönüşümünün olabileceği düşülmekle birlikte bölgeleme açısından ticari faaliyetler ve turizm konaklama kullanımı ana yaya yolları üzerinde önerilmiştir.

• Taşıt yolları kademelenmesi ile yaya yolları kademelenmesinde her ikisinin de en son kademesi olarak “yaya-servis yolu” kabul edilmiştir. Proje alanını çevreleyen ve üzerinden toplu taşıt hatlarının geçtiği yollar “1. derece taşıt yolu” olarak kabul edilmiştir. “2. Derece taşıt yolları” ise bu yollardan proje alanı içine giren ve kuzey-güney ekseninde ilerleyen ve ana yaya yollarını kontrollü biçimde geçen yollardır. Taşıt yolları kademelenmesinde son kademe “servis-yaya yollarıdır”. Bu yollar ana taşıt hareketinin kısıtlandığı, konut önü park ya da servis amaçlı olarak kullanılan yollardır. Bu yollar aynı zamanda yaya yolları kademelenmesinin en son kademesini oluşturmaktadır. Bu yollar kaldırımsız, yalnızca servis ya da park amacıyla izlerin ayrıldığı yollardır.

Yaya yolları kademelenmesinde 1.derece yaya ekseni olarak üzerinde 1. Yeşil Caddesi, Emir Sultan Caddesi, Doyuran Caddesi ve 1. Sultan Sokağı barındıran eksen alınmıştır. Bunların yanı sıra Doğu-Batı ekseninde uzanan iki adet ana yaya yolu önerilmiştir. Yaya yolu kademelenmesinde 2. Kademe yaya yolları olarak proje alanının çeperlerinde toplu taşın durak yerlerinde dile getirilen ana yaya eksenine uzanan yaya yolları 2. derece yaya yolları olarak önerilmiştir. Yeşil alanlar arasında süreklilikleri sağlayan, kopmuş parçalar arasında bütünleşmeleri sağlayan “yeşil yollar” da 2. Derece yaya yolları olarak kabul edilmiştir. Bunların dışında tüm yaya yolları üzerinde bisiklet ve scooter kullanımına yönelik izler yaratılmıştır. Gerek 1. gerekse 2. derece yaya yollarında günün belirli saatlerinde mal indirme ve yükleme amaçlı olarak taşıt girişine izin verileceği kabul edilmiştir.

• Önemli kültürel ve tarihi mekân ve yapıların ziyareti tur otobüslerinin ve ziyaretçilerinin araçlarının geçici parkları için ana yaya yollarının başlama noktalarında araç park yerleri önerilmiştir.

• Projede, bölgenin geliştirilmesinde bölge içinde yaşayanların istihdamına yönelik düzenlemeler ve önceliklendirmeler ilgili yerel yönetimce yapılması önerilmiştir. Bölgedeki restorasyon ve uygulama çalışmalarında bölgede yaşayan halkın istihdamı ve konu ile ilgili becerilerin kazandırılması projesinin yerel yönetimce ele alınması önerilmiştir.

• Günümüze özgü gereksinmeler daha çok proje alanını oluşturan tarihsel mekânın çevreleyen bölgede karşılanmaya çalışılmıştır (örnek olarak otoparklar, turistik amaçlı bölgeyi ziyaret edenleri getiren otobüsler için bekleme yerleri, durma kalkma yerleri, ana taşıt yolları vb).

• Vadiler, vadicikler, dereler, su yataklarının iyileştirilmesi ve bölgenin kamusal yaşamına yeniden kazandırılması, su kenarlarının kamuya açık hale getirilmesi ve yeşil alan kullanımı olarak geliştirilmesi, eğimli topografyanın açık alan sisteminin öğeleri olarak sürekliliklerinin sağlanması hedeflenmiştir.

• Vadiler, vadicikler, dereler, dere yatakları, kamusal açık alanlar, kent manzarası olanağı sunan alanlar, kent balkonları özelliği taşıyan yerler, yeşil teraslar vb tümü kentsel yeşil alan sisteminin öğeleri olarak değerlendirilmiştir.

• Önemli başvuru noktaları, kentsel işaret ve bellek değeri olan yapılar, projenin tasarımında esas alınmıştır. Yayalaştırma ve yaya yollarının tespitinde bu öğeleri taşıyan yollara öncelik verilmiştir.

Yapı adaları içlerindeki bahçeler, açık ve ağaçlıklı alanların değerlendirilmesine ve verimli kullanımına yönelik öneriler geliştirilmiştir. Bu yönüyle, özel bahçelerin söz konusu yapıların kullanım değişikliğine bağlı olarak turizm faaliyetleriyle ilişkili olarak kullanılabileceği düşünülmekle birlikte kentsel tarım kapsamında, çiçek yetiştiriciliği vb pazara yönelik olarak desteklenmesi önerilmiştir.

Yarışma bölgesinde ana yaya yolu süreklilikleriyle sosyo-kültürel alanların, kamusal kullanımların bütünleştirilmesine çalışılmıştır. Başat tek işlevli bölgeler değil çoklu işlevli ve gün içinde ve gece içinde bu niteliğini sürdüren kentsel bölgeler yaratılması açısından yarışma alanında başat turizm ağırlıklı turizm merkezi vb. bölgelemeden kaçınılmıştır.

• Sürdürülebilir ulaşım çözümü açısından yürünebilirlik (yaya yollarında anlamlı noktalar arasında bağlantılar ve süreklilik), sürebilirlik (uygun rahat eksenler üzerinde bisiklet kullanımının özendirilmesi) ilke olarak kabul edilmiştir. Topografik verileri dikkate alarak taşıt yol sistemi oluşturulurken kuzey-güney ekseninde yolların ana taşıt yolları, ana yaya yollarının rahat yürünebilirlik koşulları dikkate alınarak doğu-batı ekseninde olması önerilmiştir.

• Yarışma bölgesi dışındaki ulaşım ağı ile bütünleşme sağlanmaya, yarışma bölgesinin önemli odak noktalarına ve başvuru öğelerine yönelmeyi sağlayan bir bütünleşme yaratılmaya çalışılmıştır. O nedenle yaya yolu sistemi oluşturulurken, otomobilsizleştirilmeye çalışılan yarışma bölgesine çeperdeki bölgelerden erişim dikkate alınmıştır. Ana yaya yolları çeperdeki önemli toplu taşın durakları ile buluşmaktadır. Yayalaştırılan bölgelerde servis trafiği sorunu taşıt hareketinin yavaşlatılmasına yönelik olarak ulaşım kademelenmesinde “yaya-servis yolu” olarak adlandırılan yollarla sağlanmaya çalışılmıştır.

Kaybolmuş doğal değerlerin geri kazanılmasına yönelik bir yaklaşım izlenmiş, üzerleri kapatılmış olan derelerin açılması ve sürekliliği olan yeşil alanlar ile desteklenmesi, çevrelerin kamusal açık alanlar olarak geliştirilmesi önerilmiştir.

• Yarışma bölgesindeki yayalaştırma tercihlerinde ilk ve ortaokulların yakın çevrelerinde yayalaştırma yapılmış, çocukların okula erişimleri güven altına alınmıştır.

• Koruma hedefleri ve tarihsel yapıların iyileştirilmesi ile birlikte yürüyen bir turizm konaklama geliştirme bakış açısı yeğlenmiştir. Proje alanında ticaret, perakende sektör ve turizm faaliyetlerinin bölgelemesinde bölgede konut sektörünün aleyhine sonuçlara yaratmamaya özen gösterilmiştir. Projede önerilen “Kentsel Dönüşüm Alanı”nın bölgenin kültürel, tarihsel ve doğal değerlerinin korunmasına, söz konusu değerlerin yüceltilmesine katkıda bulunacak bir tasarım programına sahip olması, afet sakınımına yönelik olarak konut stokunun yenilenmesi yanı sıra bölgenin kamusal ortak alanlarının artırılması yaklaşımı izlenmiştir.

• Temel tasarım ilkesi alana dışarıdan önemli yaya eksenlerinin yarışma alanı sınırlarına ulaştığı noktalarda kentin ana ulaşım sistemi ve toplu taşın duraklarıyla işlevsel bütünleşme (buluşma) sağlanarak yürünebilirlik desteklenmiştir. Bu şekilde araç kullanımının akılcı sınırlamasına çalışılmıştır. Taşıt trafiğinden bölge arındırılırken yaya erişebilirliği artırılmıştır. Yaya yollarının belirlenmesinde tarihi ve kültürel yapıları, önemli kamusal yapı ve mekânları ve başvuru mekânlarını esas alan, bunlar arasında bağlantılar kuran güzergâh belirlemelerine gidilmiştir. Topografik eşiklerin yaya erişimini zorlaştırdığı yerlerde yaya yolları ile bütünleşen asansörler önerilmiştir. Merdivenli sokaklar önemli kamusal mekân değerleri ve yaya yol sisteminin öğeleri olarak ele alınmış, üzerlerinde dinlenme köşeleri yaratılmıştır.

• Kentlerimizde en önemli sorunlardan biri ısıtma ya da soğutma açısından aşırı enerji kullanımı ve tüketimidir. Kentsel ısıl adalarının oluşumuna, kentin havalandırılması olanaklarını yitirmesine yol açacak yapılaşma önerilerinden kaçınılmıştır. “Esnek mekân” çözümleri ile ilgili olarak, projede kullanım açısından aşırı özelleşmiş mekânlar yerine çoklu kullanımlara hizmet edebilen mekânların yaratılmaya çalışılmış, katı bölgelemelere gidilmemiştir. Yarışma alanındaki tüm kamusal mekân değerleri tespit edilmiş, bu değerleri öne çıkaran mekânsal süreklilikler ve geçişler sağlanmaya çalışılmıştır (kent manzarası, Bursa manzarası, kentin havalandırması, anıt ağaçlar, ağaç mekânlar, kentin tarihini sergileyen tarihi mezarlık vb). Bu tasarım yaklaşımının, bireylerin mekân algısını geliştireceği ve tarihi yarışma bölgesinin bir bütün olarak algılanmasına hizmet edeceği düşünülmüştür.

• Yarışma projelerinin uygulanması aşamasında yarışma bölgesinde yaşayanların üretimlerini ve üretkenliklerini geliştirecek proje ve programlar yerel yönetim tarafından geliştirilmelidir. Eğitim programlarına yönelik mekân tahsisleri tarihi yapıların restorasyonu ile birlikte ele alınmalıdır.

• Çatılar- çatı malzemeleri tutarlık ve düzen sağlanması konusunun bölgenin güzelliği ve manzarası açısından önemli olduğu düşünülerek, çatıların ve terasların düzenlenmesi, çatı örtülerindeki düzen ve tutarlığın sağlanmasının yerel yönetimce bir proje kapsamında ele alınabileceği önerilmiştir. Peyzaj düzenlemelerinde yöreye özgü olmayan malzeme kullanımın yapılmaması uygulama aşamasında ele alınması gereken diğer bir alt proje konusu olmalıdır.

• Yerel yönetimin sınırlı mali koşulları dikkate alınarak büyük kamulaştırma öngören öneriler yerine kentsel dönüşüm kapsamında konut stoğunun yenilenmesi yanı sıra daha verimli bir mekân kullanımı, bölgenin yeşil ve kamusal ortak alan olanaklarının artırılması önerilmiştir.

•Yarışma alanında tarihi, kültürel ve doğal değerlerin korunarak, yayalaşmayı ve sosyal yaşamı ön plana çıkaran bütüncül bir kentsel tasarım yaklaşımı benimsenmiştir. Plan, bölgedeki üç ana odak cami, yaya aksları ve dereler etrafında şekillenen, yeşil ve canlı bir yaşam alanı oluşturmayı hedeflemektedir.

•Tarihi yapıların çevresinde kentsel tasarım ve mimari ilkelerine göre cephe ve kat yüksekliği düzenlenmeleri üzerine yoğunlaşılmıştır. Meydan oluşturabilecek yaya akslarının kesişme noktaları ve açık alanların çevresinde konut alanı fonksiyonuna sahip yapılarda kat yükseklikleri meydan algısının bir anda sınırlanmayacağı, açıklık hissinin sürdürülebileceği şekilde azaltılmalıdır. •Alan çevresinde en yüksek konut yapısı 6 kat olarak belirlenmiş olup, meydanlar ve çevrelerindeki binalar en fazla 4 katlı olacak şekilde düzenlenmelidir.

•Tarihi Bursa konut tipine sahip yapıların bulunduğu bölgelerde, bu tarihi dokunun bozulmaması için bazı cephe düzenlemelerinin yapılması gerektiğine karar verilmiştir. Bu düzenlemeler doğrultusunda, eski Bursa konut yapılarının cephelerinde görülmekte olan ahşap saçaklar, yer yer gördüğümüz kesme taş ve oymalı mermer kaplamalar kullanılabilir.

•Bölgedeki ana ve tali yaya aksları güçlendirilmiş, ulaşım ve dolaşım insan ölçeğinde düzenlenmiştir. Alt geçitler yayalaştırılmış, alt geçitlerin üstündeki meydanlara erişim ise rampalar, yürüyen merdivenler, geniş basamaklar ve oturma basamakları ile düzenlenerek yayalar için güvenli ve erişilebilir hale getirilmiştir.

•Alt geçit ve meydanlar, sosyal etkileşimi artıracak şekilde tasarlanmış, küçük ölçekli ticari birimler ile desteklenmiştir. Bölge halkı ve turist ziyaretlerinin canlılığını sağlamak adına alt geçitlerin iki tarafına ticaret birimlerinin eklenmesi ile bölgenin tarihi ve turistik özelliğinden yararlanarak ekonomik canlılık sağlanmıştır.

•Ana odak camiler çevresindeki meydan ve yeşil alanlar, hem dini hem sosyal etkinlikler için açık ve esnek kullanımlı olarak planlanmıştır. Farklı aylarda, mevsimlerde, gün ve saatlerde bölge halkının kullanım amacına göre değişebilecek açık fonksiyonel kullanım alanları, yer değiştirilebilen oturma ve dinlenme üniteleri eklenmiştir.

•Bölgedeki doğal ve dere unsurları planın merkezine alınarak kentsel peyzajda görsel ve ekolojik değer yaratılmıştır. Dere kenarları boyunca yaya ve dinlenme alanları planlanmıştır.

•Yaya aksları boyunca cephe canlılığı ve sosyal kullanım için açık alanlar, oturma alanları, küçük ölçekli dükkanlar ve kafe gibi birimler yerleştirilmiştir.