Eşdeğer Mansiyon, Bursa Setbaşı-Yeşil-Emirsultan Tarihi Aksı Kentsel Tasarım Fikir Yarışması

Plug Ofis ve ARSA architects'in Bursa Setbaşı-Yeşil-Emirsultan Tarihi Aksı Kentsel Tasarım Fikir Yarışması için tasarladığı proje, eşdeğer mansiyon ödülü kazandı.

Proje Raporu:

1. ULUDAĞ -YEŞİL KORİDORLAR ve SU YOLLARI

Alan Uludağ’ın eteklerinde yer almaktadır. Dağ ile Gökdere arasında, mevcut durumda izi neredeyse kaybolmuş iki önemli dere bulunmaktadır. Namazgah deresi ve Karıncadere Uludağ’dan başlayarak Gökdere’ye kadar uzanan iki yeşil koridor tariflemektedir.

Su taşkınlarının yoğun olduğu bölgede dereler hem taşkınların önlenmesine hem de lineer kamusal koridorlar oluşmasına imkan vermektedir.

Namazgah deresi mevcutta Çelebi Mehmet Bulvarı’na dönüştürülmüştür. Bulvar Yeşil Külliyesi’ne temas etmektedir. Namazgah Deresi, dağdan Çelebi Mehmet Bulvarı’nın ulaşana kadar doğal akışında devam edebilmektedir. Bu kesişimden itibaren dere, bulvar ile birlikte çalışan bir “bioswale”e dönüştürülerek suyun izi sürekli hale getirilmiştir.

Karıncadere, üç odak alanın merkezindeki Hocataşkın bölgesinden geçmektedir. Mevcut durumda derenin izi Hocataşkın bölgesinde kaybolmaktadır. Öneri, Karıncadere’nin Odak 2 alanında doğallaşmış dere olarak düzenlenmesini öngörmektedir. Dere ve çevresinde oluşturulan kamusal alan, Beyazıt Medresesi, Beyazıt Paşa Cami ve Hocataşkın Cami’ni de kapsayacak şekilde genleşmektedir. Bu genleşme sayesinde merkezi kamusal alan, Yeşil Külliyesi ve Emir Sultan Cami arasında bir ‘MAFSAL’ görevi üstlenmektedir.

Atatürk Caddesi, Setbaşı Köprüsü, Namazgah, Işıklar, Davutkadı ve İncirli Caddeleri’nden geçerek tramvay ile Cumhuriyet Caddesi’ne bağlanan öneri yeşil bulvar Uludağ’dan Gökdere’ye kuzey güney ekseninde hareket eden yeşil koridorları doğu batı ekseninde birleştirmektedir. Hanlar Bölgesi’nden başlayan tarihi yaya aksı da yeşil koridorları dikine kesen eğime paralel bir rota oluşturmaktadır.

2. HANLAR BÖLGESİ ile BÜTÜNLEŞEN ULAŞIM ÖRÜNTÜSÜ

Alanın ulaşımı topografik engeller ve tarihi doku nedeniyle kısıtlar içermektedir. Hanlar Bölgesi, karayolu ve raylı sistemlerin kesiştiği kent ölçeğinde bir ulaşım merkezi rolü üstlenmektedir. Yeşil- Hocataşkın ve Emir Sultan’dan oluşan üçlü odak alanın, mevcut ulaşım merkeziyle bütünleşerek tek bir sistem olarak çalışması önerilmektedir.

Karayolu olarak alanın en güçlü bağlantılarından biri Hanlar Bölgesi’nden gelen Atatürk Caddesi’nin Setbaşı Köprüsü’nden geçerek Namazgah Caddesi ve 1. Yeşil Caddesi’ne olan bağlantısıdır.

Araç yolunun sürekliliğinin sağlanması amacıyla odak alanın periferisinde Atatürk Caddesi-Setbaşı Köprüsü-Namazgah Caddesi akışı Işıklar Caddesi aracılığıyla Davutkadı Caddesi’ne oradan da İncirli Caddesi’nde bağlanmıştır. T3 tramvay hattı İncirli Caddesi ve Cumhuriyet Caddesi arasında önemli bir hat oluşturmaktadır. Bir diğer önemli bağlantı ise Gökdere Bulvarı üzerinden alana erişimdir. Hem Hanlar Bölgesi yönü hem de Gökdere Bulvarı yönünden alana 1. Yeşil Caddesi aracılığıyla bağlanılmaktadır. Bu yol, Emirsultan Caddesi’ne bağlanmaktadır.

Emirsultan Caddesi üç odağı birbirine bağlayan ana yol omurgasıdır. Batı yönünde 1. Yeşil Caddesi’nden erişilen yol, doğu yönünde Zeyniler Caddesi aracılığıyla beslenmektedir.

Odak 2 alanında yapılacak doku düzenlemesi Emirsultan Caddesi’nin genişletilmesine imkan vermektedir. Bu yol genişlemesi sayesinde Emirsultan Caddesi araç odaklı mevcut halinden, yaya ve aracın dengeli biçimde çözüldüğü bir omurgaya dönüşecektir. Odak 2’deki doku düzenlemesi aynı zamanda İncirli Caddesi ve Gökdere Caddesi’ne erişimde yeni yollar açılmasını içermektedir.

3. MEVCUT DURUM- AYRIŞMIŞ ODAKLAR ve KULLANIM ÇEŞİTLİLİĞİ

Mevcut durumda üç odak birbirinden bağımsız ve iletişimsiz çalışmaktadır. Yeşil Külliye önemli bir Kültür-Turizm odağıdır. Emir Sultan Cami ve çevresi ise Dini-Kültürel odaktır. Bu iki tarihi alanın merkezinde yer alan Hocataşkın bölgesi mevcut durumda düzensiz konut yapılaşmasına sahip, Karıncadere’nin izinin yol ile kapatıldığı iletişimsiz bir vadi konumundadır.

İki tarihi alanın ulaşım ve servis yükleri kendi içerisinde çözülmeye çalışılsa da mevut durumda yetersiz bir altyapı ve kamusal alan kullanımına sahiptir. Üç odak alan Emirsultan Caddesi yardımıyla birbirine bağlanmaktadır. Fakat bu cadde yaya akışı olarak oldukça yetersizdir.

Odak 2 alanında gerçekleştirilecek dönüşüm önerisi, hem Emirsultan Caddesi’nin genişletilerek yayanın da deneyimine izin verilecek hale getirilmesine, hem de Karıncadere’nin izinin açığa çıkarılmasıyla dere etrafında oluşturulacak geniş bir kamusal alanın üretilmesine imkan vermektedir. Bu sayede Hocataşkın ve Karıncadere bölgesi, Yeşil Külliye ve Emirsultan Cami çevresine hizmet verecek bir Sosyal Donatı Alanı ve Servis Odağı haline getirilme potansiyeli taşımaktadır.

Yeşil ve Emirsultan arasında yürüme yaklaşık 8 dk olan Emirsultan Caddesi’ne alternatif olarak iki tarihi odağa da 5’er dakika yürüme mesafesinde alternatif bir kamusal odak oluşması hedeflenmektedir.

4. EMİRSULTAN CADDESİNİN GENLEŞMESİ – ÜÇ ODAĞI BİRLEŞTİREN MEYDAN SİSTEMİ

Üst ölçekte Hanlar Bölgesi’nden Setbaşı Köprüsü ile alana ulaşan ana güzergah, 1. Yeşil Caddesi’nden geçerek Emirsultan Caddesi’ne bağlanmaktadır. Emirsultan Caddesi mevcutta Yeşil Külliye ve Emirsultan Külliyesi’ni birbirini bağlayan ana yol omurgasını oluşturmaktadır. Fakat bu bağlantı araç dışındaki kullanıcıların bölgeyi deneyimleyebildiği kurgulanmış bir açık alan sistemine sahip değildir.

Öneri, birbirinden farklı nitelikteki odakların açık alan sistemlerindeki sürekliliği sağlayabilmek için Emirsultan Caddesi’nin düzenlenmesini öngörür. Odak 2’de yapılan yerleşim dokusu düzenlemesi, Emirsultan Caddesi kesitinin genişletilmesine imkan vermektedir. Bu sayede yolun hem Hocataşkın yönünde hem de Şible Cami yönünde genleşmesini sağlamaktadır.

Çift yönlü trafik akışının kurgulandığı Emirsultan Caddesi’nin çeperinde hem mevcut doku hem de önerilen yeni doku arakesitinde farklı boyut ve niteliklerde meydanlar üretilmiştir.

Setbaşı bölgesinden başlayan bu meydan sistemi, yaya hareketinin kesintisiz bir ize sahip olmasını sağlamaktadır. Yeşil Külliye’nin bütünsel tek zemini Emirsultan Caddesi’nde konut önü meydanları, Şible Cami meydanı, öneri Hocataşkın Kültür Merkezi Meydanı, Şible Meydanı genleşmeleriyle Emir Sultan Cami ve çevresindeki parçalı meydanlara erişen büyük bir meydan sisteminin oluşturulmasına imkan vermektedir.

5. DOĞA TABANLI DERE – TARİHİ ODAKLAR ARASINDA BAĞLANTI KURAN MAFSAL

Odak 2 içerisinden geçen Karıncadere, üç odağı doğu-batı ekseninde birbirine bağlayan Emirsultan Caddesi’ni kuzey-güney yönünde dik kesmektedir.Bu sayede eğime paralel hareket eden yol ve meydan sistemine ek olarak, tepeden vadiye inen bir yeşil koridorla hem yaya sürekliliği hem de kamusal alan sürekliliği kurulmuş olur. Dere izi, makro ölçekten gelen yeşil koridor sisteminin Hocataşkın bölgesinde varlığını sürdürmesine imkan vermektedir.

Mevcut durumda üzeri yol ile kapatılmış olanKarıncadere’nin doğa tabanlı açık bir dere olarak ele alınması önerilmektedir. Karıncadere çeperindeki yeşil alanın genleşerek Beyazıt Medresesi, Beyazıt Paşa Cami ve Hocataşkın Cami’ni de içine alan bir kamusal alana dönüşmesi amaçlanmıştır.

Hocataşkın bölgesindeki mevcut tarihi yapılara ek olarak dere çeperinde tüm alana hizmet edecek yeni sosyal donatı alanlarının oluşturulması hedeflenmektedir. Konut dokusunun dönüşümü sonrasında Hocataşkın bölgesi Yeşil Külliye ve Emir Sultan Külliyesi bölgesini birbirine bağlayan bir “MAFSAL” görevi üstlenmektedir.

Yeni dokunun zemininde önerilen ticari kullanımlar, öneri yeni kültür yapıları, servis ve altyapı birimleri ile birlikte Hocataşkın bölgesi, tüm üç odağın ana jeneratörü halini almaktadır. Odak 2, ziyaretçi ve mahallelinin karşılaşmasını sağlayan bir merkezdir.

6. AÇIK ALAN SÜREKLİLİĞİ – YAPI-MEYDAN ve PARKLARDAN OLUŞAN DİZGE

Hocataşkın bölgesinde oluşturulan merkez odak, Yeşil Külliye ve Emirsultan Külliyesi bölgesi arasında yaya ve doğa odaklı alternatif bir rotanın oluşmasını sağlamaktadır.

Her odak farklı bir açık alan sistemine sahiptir. Yeşil Külliye bütünsel tek bir zeminde yoğun kullanıcılı bir bölgedir. Emir Sultan Cami ve çevresi tarihi izlerden de okunduğu şekilde mahalle ölçeğinde parçalı bir meydan yapısına sahiptir. Hocataşkın bölgesi için öngörülen düzenlemede bu iki bölgeyi birbirine bağlayan, farklı kullanım ve kullanıcılara hizmet veren bir kamusal alan ve servis alanı olma niteliği öne çıkmaktadır.

Tüm bu çeşitli açık alanların içerisinde üretilen özelleşmiş “açık alan bileşenleri”, tüm bölgelerin birbirine akıcı biçimde bağlanmasını sağlamaktadır.Açık alan sürekliliği, kültür ve kamu yapıları, meydan ve parklardan oluşan bu bileşenler yardımıyla kurulmaktadır. Giriş meydanları, bilgilendirme ve servis yapıları, seyir terasları, tarihi yapı ek binaları, öneri kültür merkezi ve pazaryeri yapıları, mevcut sert zeminler içerisinde üretilen ayrışmış meydancıklar hem odakların kendi içerisinde daha nitelikli kullanılmasını hem de odaklar arası kesintisiz bir kullanım dizgesinin oluşmasını sağlamaktadır.

Bu dizgenin birimlerinden her biri tekil çalışabildiği gibi bir araya geldiklerinde toplamlarından daha büyük bir kamusal etki yaratabilme potansiyeli taşır.