Katılımcı, Podgorica Ticaret Fuarı ve Kongre Merkezi için Kavramsal Kentsel ve Mimari Tasarım Yarışması

Serkan Özten, Yasemin Özten, Zeynep Ece Üreten, Tuğba Ay, Ayşe Betül Simsar ve Senanur Üstün'ün Podgorica Ticaret Fuarı ve Kongre Merkezi için Kavramsal Kentsel ve Mimari Tasarım Yarışması için hazırladığı proje.

1. Tasarımın Kavramsal Açıklaması

Podgorica Kongre ve Fuar Merkezi, doğa, mimari ve kültürel üretimin kesişiminde konumlanan bir “Yaşayan Kültür Alanı” olarak kurgulandı. Şehrin katmanlı topografyası, tarihsel üretim hafızası ve ekolojik zenginliği projeye ilham kaynağı oldu. Bu yaklaşımla, araziden kopuk bir anıt yaratmak yerine geçirgen, alçak eşikli ve herkesin kullanımına açık bir kentsel platform önerildi.

Yapının merkezinde, mevcut ağaçların korunduğu ve topografyayla bütünleşen doğrusal bir iç avlu yer alıyor: Yaşayan Omurga. Bu dolaşım ekseni yalnızca bir geçiş koridoru değil; aynı zamanda gölgeli ağaçların ve çatıdan süzülen doğal ışığın eşliğinde kültürel karşılaşmalara zemin hazırlayan bir etkileşim alanı. Omurganın çevresine, sergi salonları, konferans alanları ve esnek kullanımlı ticari mekânlar gibi dönüşebilir programlar yerleştirildi; her biri farklı senaryolara adapte olacak şekilde tasarlandı.

Ana giriş, yapı ile kent arasında geçişi yumuşatan yansıtıcı bir su öğesiyle tanımlanırken; dinlenme alanları ve çatı terasları, kamusal yaşamı dikeyde de devam ettiren yarı-formal buluşma alanları sunar. Mimari kurgu, belirgin sınırlar çizmek yerine, esnek ve açık katmanlar önererek kullanıcıyı mekânı sahiplenmeye ve yeniden tanımlamaya davet eder. Kültürel süreklilik, her mekânsal ve maddesel kararın merkezinde yer alır.

2. Seçilen Malzemelerin Tanımı ve Açıklaması

Projede, yerel kaynakların kullanımı ve düşük karbon ayak izi bırakacak malzeme tercihleri ön planda tutulmuştur. Başlıca malzemeler şunlardır:

• Yerel doğal taş: Zeminde ve yapı kaidesinde kullanılarak, coğrafi aidiyet hissi ve termal kütle etkisi sağlanır.
• Çift camlı Low-E cam: Gün ışığından maksimum yararlanmayı sağlarken enerji verimliliğini artırır.
• Çelik taşıyıcı sistem: Modülerliği, hızlı montajı ve geniş açıklık geçme potansiyeliyle tercih edilmiştir.
• Alüminyum paneller: Güneş kırıcı olarak işlev gören çift cidarlı cephe sisteminin parçasıdır.
• Lamine ahşap akustik paneller: Konferans ve çok amaçlı salonlarda akustik konfor sağlar.
• Prefabrik beton elemanlar: Yapısal duvarlarda, hızlı kurulum ve dayanıklılık amacıyla kullanılmıştır.

Malzeme seçiminde yalnızca çevresel performans değil, aynı zamanda doğayla uyumlu estetik bir bütünlük gözetilmiştir.

3. Enerji Verimliliği ve Çevre Dostu Çözümler

Sürdürülebilirlik Stratejisi

Proje, operasyonel enerji tüketimini en aza indirmek amacıyla pasif ve aktif çevre stratejilerini bir arada uygular:

Pasif Tasarım Yaklaşımları:

• Kuzey-güney yönelimli yerleşim ve güneye bakan cephelerde derin saçaklar, batı cephede yatay güneş kırıcılar.
• Atrium omurgasında yer alan açılabilir pencerelerle doğal çapraz havalandırma ve baca etkisi.
• Yüksek performanslı cephe kabuğu: Low-E camlar ve yalıtımlı duvar panelleri.

Aktif Sistemler:

• 80 kWp kapasiteli çatı tipi fotovoltaik paneller.
• Yağmur suyu toplama sistemleri, özellikle peyzaj sulamasında kullanılmak üzere.
• Dijital kontrollü zonlama ile yüksek verimli, akıllı HVAC sistemleri.
• Gün ışığı ve hareket sensörlü tam LED aydınlatma altyapısı.

Peyzaj tasarımında ise yerel bitki türlerine öncelik verilmiştir. Bu, sulama ihtiyacını azaltırken, alanın mikroiklim performansını iyileştirir. Özellikle Halep çamı ve selvi ağaçları gibi bölgeye özgü türlerle orman karakteri korunmuştur.

Cephe ve Yapı Sistemi

Yapının çift katmanlı cephesi, şeffaflık ile çevresel kontrol arasında dengeli bir ilişki kurar. Dış cephede, özellikle güney ve batı yönlerinde, güneş ısısı kazanımını azaltmak amacıyla ritmik biçimde yerleştirilmiş, delikli alüminyum örgü paneller kullanılmıştır. Bu dikey elemanlar hem dış manzarayı korur hem de iç mekânda dinamik bir ışık-gölge oyunu yaratır.

Cephe arkasında konumlanan Low-E yalıtımlı cam yüzeyler, termal verimliliği artırırken açılabilir kanatlar aracılığıyla doğal çapraz havalandırmayı mümkün kılar. Katmanlar arası bırakılan boşluklar ise pasif soğutmaya katkı sağlar. Teknik alanlarda cephe, yerel doğal taş ya da prefabrik beton elemanlarla güçlendirilmiştir.

Binanın kaidesi, araziyle dokunsal bir bağ kurmak üzere yöresel taşlarla kaplanmıştır. İç mekânlarda, akustik ahşap paneller ve yumuşak tekstil yüzeyler mekânsal konforu ve sıcak atmosferi destekler. Tüm malzemeler, dayanıklılık, sürdürülebilirlik ve duyusal deneyim kriterleri doğrultusunda seçilmiştir.

Taşıyıcı sistem, geniş açıklıklar geçebilen hafif çelik çerçeve üzerine kurgulanmıştır. Bu yapı sistemi, açık plan organizasyonlara ve hızlı inşa süreçlerine olanak tanırken, tavana entegre teknik ızgaralar ve hareketli bölmelerle programatik esnekliği en üst düzeye çıkarır.

Teknik ve Mekânsal Sistemler

Yapı, yeniden organizasyona açık iç mekânlar ve farklı senaryolara uyarlanabilir alanlar üretme amacıyla optimize edilmiş bir çelik çerçeve sistemiyle inşa edilmiştir. Asma aydınlatma sistemleri, raylı hareketli bölücüler ve esnek teknik altyapı sayesinde farklı işlevlere hızlıca adapte olabilen bir mekânsal kurgu sunulmaktadır.

Cephe sistemi, iç ve dış olmak üzere iki katmandan oluşur: İç katmandaki Low-E cam perde duvar iklimsel dengeyi sağlarken, dış katmandaki delikli alüminyum ağ, Karadağ sıradağlarının silüetlerine göndermede bulunan bir motifle güneş ışığını filtreler. Bu cephe kurgusu, iklime duyarlı ve çevresiyle bütünleşen nefes alan bir zar yaratır.

İç mekânlar aşağıdaki öğeleri içerir:

• Katlanabilir akustik panellerle birbirine bağlanabilen veya ayrılabilen iki adet 200 kişilik konferans salonu
• Raylı bölücü sistemler, teleskopik oturma düzeni ve projeksiyon/aydınlatma sistemlerine sahip çok amaçlı sergi alanı
• Oditoryum arkasında konumlandırılmış çeviri kabinleri, kontrol odaları ve ses/ışık teknik bölgeleri

Ticari alanlar da benzer biçimde esnek kurgulanmıştır: 450 m²’lik bir perakende/fuaye alanı, atölye, mini galeri ya da dinlenme salonuna dönüştürülebilecek biçimde planlanmıştır. Tüm ana mekânlar, görsel ve fiziksel olarak iç atrium omurgasına ve açık hava teraslarına bağlanır.

Teknik sistemler şu unsurları içerir:

• Dijital altyapıyla desteklenen esnek aydınlatma ray sistemleri
• Akıllı kontrole sahip bölgesel HVAC çözümleri
• Atrium baca etkisi ve rüzgar yönlendirici havalandırma bacaları ile pasif havalandırma stratejileri
• Atrium ve çatı boyunca yer alan tavan pencereleri ile gün ışığı optimizasyonu
• Entegre fotovoltaik paneller ve yağmur suyu toplama sistemleri

Malzeme geçişleri —taş, ahşap, cam ve metal— minimum detayla çözülerek görsel bütünlük ve mekânsal süreklilik sağlanmıştır.

SONUÇ

Podgorica Kongre ve Fuar Merkezi, peyzajla bütünleşen, kültürel etkileşimi destekleyen ve çağdaş mimari ilkeleri benimseyen bir kentsel katalizör olarak tasarlanmıştır. Geçirgen yapısı, işlevsel esnekliği ve çevresel duyarlılığı sayesinde, kültürel üretime olanak tanıyan dayanıklı bir altyapı oluşturur. Mimari netlik ve dikkatli mekânsal organizasyon ile yapı, Karadağ’ın gelişen etkinlik ve fuar kültürüne olduğu kadar kent vizyonuna da simgesel bir katkı sunar.