Eşdeğer Ödül, MDC’25: “Geçici” Öğrenci Mimari Tasarım ve Fikir Yarışması

Trakya Üniversitesi öğrencileri Ceren Özen, Eylül Kır, Ece Melek Bezgin, Gülce Su Lodos, Kübra Nur Pırıldak MDC’25: “Geçici” Öğrenci Mimari Tasarım ve Fikir Yarışması'nda eşdeğer ödül kazandı.

OR-TAG (Operationally ReusableTemporary Abode for Gathering)

Mevsimlik tarım işçiliği, ülkemizin önemli sorunlarından biridir. Bu işçilerin barınma, ulaşım, sosyal hizmetler ve eğitim gibi temel ihtiyaçları genellikle göz ardı edilmektedir. Geçici iş gücü talepleriyle gelen işçilerin yaşam koşulları sağlık ve güvenlik açısından risk taşımaktadır. Bu sorunların çözülmesi, işçilerin yaşam kalitesini artırmak ve sektörün verimliliğini sürdürülebilir kılmak açısından büyük önem taşır.

Bu bağlamda, “OR-TAG” uygulaması, mevsimlik işçilerin barınma ve yaşam alanı ihtiyaçlarını karşılamayı amaçlayan bir çözüm önerisi olarak geliştirilmiştir. “OR-TAG” işçilerin barınma, mahremiyet ve sosyal ihtiyaçları gibi çeşitli sorunlarını entegre bir sistem üzerinden çözüme kavuşturmayı hedeflemektedir.

Geçici barınma alanlarında işçilerin mahremiyet hakları genellikle göz ardı edilmektedir. “OR- TAG”, her bir işçi için özel alanlar sunarak, toplu yaşam alanlarında dahi mahremiyetin sağlanmasına olanak verir. Modüler tasarım, her bir işçiye ya da aileye ait alanların oluşturulmasına imkan verirken, toplu yaşam alanlarında da kullanışlı ortak alan sağlanır. “OR- TAG” modüler yaşam birimleri, güneş enerjisi ve yağmur suyu depolama ile enerji ve su ihtiyacını karşılar, böylece alanlar kendi kendine yeten, sağlıklı ve güvenli yaşam alanlarına dönüşür. Ayrıca, aileleriyle birlikte gelen çocuklar için eğitim birimleri sunarak, eğitimden geri kalmalarını önler ve gerekli materyalleri sağlar.

“OR-TAG”ın modüler yaşam birimleri, işçilerin konaklama ve günlük ihtiyaçlarını karşılamak üzere tasarlanmıştır. Her bir modül,temel ihtiyaçları barındıran bir çekirdek etrafında büyür ve taşınabilir özellikleri sayesinde alanda açılıp kapanabilir. Konaklama birimi katlanabilir yüzeylerden oluşurken, servis birimi donatıları barındıran iki yüzeyli bir yapıya sahiptir. Bu esnek tasarım, ihtiyaçlara göre artırılıp azaltılabilir, pratik ve sürdürülebilir bir barınma çözümü sunar.

“OR-TAG” uygulaması, mevsimlik işçileri ve çiftçileri bir araya getirip konaklama problemlerini operasyonel (Operationally) olarak çözüm üreten, potansiyel ihtiyaçlarına göre yerleşim alanlarının büyüyüp küçülme olanağı sunmasının yanında tekrar kullanılabilen (Reusable), geçici ve kısa süreli her türlü ihtiyaca cevap veren (Temporary), toplu barınmayı sağlayan (Abode) ve mevsimlik işçilerin (for Gathering) bir arada yaşayabilecekleri çözüm sunar.

“OR-TAG”, mevsimlik tarım işçilerine yönelik barınma ve yaşam koşullarını iyileştiren, sürdürülebilir, esnek ve verimli öneri getirmektedir. Mahremiyet, güvenlik, altyapı, enerji ve eğitim gibi temel ihtiyaçları karşılayarak işçilerin yaşam kalitesini artırmakta ve aynı zamanda çevresel etkileri minimize etmektedir. Bu sistem, geçici işçi barınma sorununa bütünsel bir çözüm sunarken, toplumsal eşitsizliklerin azaltılmasına da katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

OR-TAG APP

OR-TAG uygulaması çiftçi ve mevsimlik tarım işçilerini bir araya getiren dijital bir ağ oluşturmaktadır. Bu ağın ilk bölümünü çiftçilerin ihtiyaç duydukları iş gücü miktarını ve takvimini belirlediği talep kısmını oluşturur. İkinci bölüm ise mevsimlik işçilerin işçi sayısını gösteren ağ üzerinden iş seçimlerini yaptığı ve barınma ihtiyacı verilerini girdiği kısımdır.

İki farklı kanaldan gelen talepler bir operasyon merkezinde en verimli şekilde planlanır. Mevsimlik işçiler için gerekli tüm modüler yaşam birimleri, bu dijital platform üzerinden yönetilen operasyon merkeziyle entegre çalışmaktadır. OR-TAG, işçilerin ve çiftçilerin gereksinimlerine göre barınma birimlerini düzenleyerek, işçilerin ve çiftçilerin daha iyi bir koordinasyon içinde olmasını sağlar.

OR-TAG SÜRECİ

Süreç, ‘’OR-TAG’’ uygulamasından gelen taleplerin kontrol merkezine iletilmesiyle başlar. Talepler sisteme gönderilir ve gerekli yönlendirmeler yapılır. Ardından, ‘’OR-TAG’’ modüllerinin üretimi ve depolanması süreci başlar. Verimli depolama, sürdürülebilir altyapıların temellerini oluşturur. Modüller, taşıma araçlarına yerleştirilip araziye ulaştırılırken lojistik süreç hızlanır ve karbon emisyonu azaltılır. Temiz su ve sanitasyon sağlanarak hijyen ve sağlık koşulları iyileştirilir. Kurulum aşamasında yerel iş gücü istihdam edilir, böylece ekonomik büyüme desteklenir. Çevresel sürdürülebilirlik için karbon ayak izi minimumda tutulur ve tarım ürünleriyle çevresel etki en aza indirilir. Bu süreç, iklim eylemiyle uyumlu olup karbon salınımını minimize eder. Ayrıca, temiz enerji kullanımı teşvik edilir. Tarım işlemleri tamamlandıktan sonra modüller merkeze iletilmek üzere kaldırılır. Her aşama, verimli ve çevre dostu bir işleyişi hedefler.

OR-TAG YERLEŞİM ÇÖZÜMÜ VARYASYONLARI

Türkiye Mevsimlik İşçi Faaliyet Alanı ve Tarım Ürünleri Haritasında da görüldüğü gibi çok farklı coğrafyalarda mevsimlik tarım işçisinin barınma ihtiyacı bulunmaktadır. Bu farklı coğrafyalarda özellikle iklim ve topografya çeşitlilik gösterir.

Modüler çözüm önerisi sunan bu tasarımda verimli bir şekilde kullanımın mümkün olabilmesi için adaptasyonlar geliştirmesi gerekir. Bu nedenle Barınma ve Servis birimlerinin hem topografya koşullarına uyum sağlarken hem de iklime karşı dirençli çözüm sunması adına ayarlanabilir ayaklar üzerinde farklı seviyelerde konumlanabilmektedir.

Barınma birimleri üniteler halinde ve her bir üniteye hizmet edecek birer mutfak ve çamaşır biriminin bir araya gelmesiyle oluşur. Bu ünite gruplarının ortaklığında ise sağlık, eğitim ve depolama birimleri bir araya gelerek yerleşimi oluşturmaktadır.

YER SEÇİMİ

OR-TAG modülleri ile mevsimlik tarım işçisi barınma problemi çözümü için Adana ili Adalı ilçesi mevcut mevsimlik işçi çadır kent yerleşimi seçilmiştir. Mevcut yerleşim alanında ortalama 240-

300 mevsimlik işçi ailesiyle birlikte barınmaktadır. Geliştirilen öneri ve planlamayla artan ihtiyaçlara cevap verebilecek şekilde 390-420 kişilik kapasite aynı alanda elde edilmiştir.

MODÜL MALZEME VE UYGULAMA DETAYLARI

Geçici barınma modülünde kullanılan yarı geçirgen PVC membran, doğal gün ışığı geçirgenliği sağlayarak enerji verimliliğine katkıda bulunur ve termal konforu artırır. Entegre fotovoltaik paneller, yenilenebilir enerji üretimi ile modülün enerji ihtiyacını karşılar ve karbon salımını önemli ölçüde azaltır. Taş yünü, düşük ısı iletkenliği ve yüksek akustik yalıtım performansı ile iç mekânın enerji tüketimini optimize eder, aynı zamanda yangın dayanımı sağlar ve geri dönüştürülebilir yapısıyla çevre dostu bir malzemedir.

Kuru duvar panelleri, modüler yapı elemanları olarak hafif, hızlı montaj ve demontaj avantajı sunar, bu da inşaat süresini kısaltır ve atık miktarını minimize eder. WPC (Wood-Plastic Composite) dış cephe kaplamaları, doğal ahşap estetiğini taklit ederken UV ışınlarına karşı yüksek dayanımgösterir ve uzun ömürlüdür. Geri dönüştürülmüş hafif çelik taşıyıcı strüktür, yüksek mukavemet ve dayanıklılık sağlarken, çevre dostu üretim süreçleriyle sürdürülebilir olanak tanır. Bu malzemelerin entegrasyonu, çevresel etkileri minimize eden, enerji verimliliği yüksek ve uzun ömürlü bir çözüm sunar.

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK ÇÖZÜMLERİ

OR-TAG modüllerin seçilen arazideki enerji ve su sorunlarına cevap verebilmesi için kendi kendine yetecek güneş enerjisi ve yağmur suyu toplama sistemleri kullanılmıştır.

Su Döngüsü: Yağmur suyu depolama ve gri su kullanımı olarak iki bölümde ele alınmıştır. Çekirdek biriminin çatısından toplanan yağmur suyu çekirdek biriminin altında yer alan esnek su deposunda biriktirilir. Yine modülün ürettiği gri su da çekirdek altında gri su için ayrılmış esnek su deposunda biriktirilir.

Enerji Döngüsü: Çekirdek birimin çatısında yerleştirilmiş fotovoltaik paneller ile modülün ihtiyaç duyduğu enerjiyi güneşten sağlaması hedeflenmiştir. Sistem içerisinde gün boyu enerjinin tedarik edilmesi için gerekli olan enerjiyi depolayan bataryalar çekirdek biriminin asma tavan boşluğuna konumlandırılmıştır. Birimlerin farklı yönlerde ve farklı güneşlenmeye sahip konumlandırılmaları gereği maksimum kazancı elde etmek adına açısı değişebilen hareketli mekanizma üzerinde tasarlanmıştır.

OR-TAG EKONOMİK MODELİ

OR-TAG uygulaması, döngüsel bir ekonomik modele dayanan dijital ve operasyonel bir altyapıya sahiptir. Bu model, tarımsal işçilerin geçici barınma sorununu çözmek amacıyla tüm paydaşların katılımını gerektirir. Tasarım, esnek, değişken ve adapte edilebilir olup, Türkiye genelinde farklı geçici barınma ihtiyaçlarına çözüm sunabilmektedir. Sistemin finansmanı, devlet desteği, çiftçi yatırımları, işçilerin katkıları ve AB fonlarından oluşmaktadır. İlk yatırım ile üretilen barınma birimleri, OR-TAG uygulaması aracılığıyla çiftçi ve işçileri bir araya getirir. Bu süreçte, çiftçilerin ihtiyaçlarına göre modifikasyonlar yapılabilir. Yatırımın sürdürülebilirliğini sağlamak için işçilerin düşük maliyetle barınması temin edilir, böylece uygulamanın sürekliliği sağlanır. Ayrıca, çözüm her türlü barınma ihtiyacına karşılık verebilecek kapasiteye sahip olup, afet durumlarında hızlı barınma imkânı da sunar. Çözümün içerisine devlet desteğinin katılması, devletin elinde âtıl olarak kalmayan barınma potansiyeli oluşturulmasının bir sonucu ve sistemin ayrı bir avantajıdır.