Katılımcı, Baumit “MÜŞTEREKMEKAN: Öğrenciler için Sağlıklı Yaşam Alanı” Tasarım Yarışması 2024

Ahmet Ferhan, Naz Gündüz, İrem Kavlak, İstanbul Ticaret Üniversitesi Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Mimarlık Bölümü "Kurgusal Mekanda Mimari Tasarım" dersi kapsamında Öğr.Gör. Pınar Geçkili Karaman yürütücülüğünde hazırladıkları proje ile yarışmaya katıldılar.

Göç, Dönüşüm ve Müştereklik: Beşiktaş’ta Öğrenci Yaşam Alanı

Beşiktaş’ın canlı ve çok katmanlı yapısında konumlanan bu öğrenci yaşam alanı, mevcut pazar ve otopark işlevlerini koruyarak, kentle entegre bir kamusal senaryo sunar. Projenin temel kavramları olan  göç ve mutenalaşma hem kentsel dönüşümün hem de geçici kullanımın etkilerini mekânsal düzeyde yorumlamamıza olanak tanır.

Mekânsal Döngü Olarak Göç

Göç olgusu, projemizde yalnızca fiziksel bir hareketlilik değil, aynı zamanda aidiyet arayışının da bir ifadesidir. Göç olgusu, projemizde iki farklı bağlamda ele alınır: Öğrencilerin dönemsel olarak şehir değiştirmesi ve pazarın haftalık kurulup dağılması. Öğrenciler, şehirler arasında geçici olarak yer değiştirirken, kendilerine geçici de olsa ait hissedebilecekleri mekânlar ararlar. Benzer şekilde, her hafta kurulan ve sonra kaybolan pazar da bir yere kök salmadan var olan bir döngü yaratır. Bu döngüsellik, yaşam alanlarının modülerliğiyle birleşerek esnek ve hareketli bir kullanım önerir: Öğrenciler mekândan ayrıldığında, birim yukarı kalkar ve kamusal kullanıma alan açar.

Mutenalaşma ve Aidiyet

Beşiktaş’ın geçirdiği hızlı dönüşüm, yerel dokuyu tehdit eden mutenalaşma sürecini de beraberinde getiriyor. Bu bağlamda proje, aidiyet hissini yeniden üretebilecek, geçici kullanıcılar ile yerel halk arasında bir bağ kurabilecek bir zemin yaratmayı amaçlar. Göçmen öğrencilerin geçiciliğiyle, yerinden edilme riski taşıyan mahalle halkının belirsizliği aynı kentsel baskı altında şekillenir. Tasarım, bu iki grubun temas edebileceği, üretim ve paylaşımın mümkün olduğu ortak alanlar sunarak, kente tutunmayı kolaylaştıran bir aidiyet zemini yaratır.

Müşterek Yaşam ve Kamusal Dönüşüm

Tasarımın merkezinde müştereklik yer alır. Öğrencilerin kentle bütünleşmesini sağlamak, onları pazar kültürüyle buluşturmak ve tüketim odaklı yaşam biçimlerini sorgulatmak hedeflenir. Pazar günleri tezgâh olan birimler, hafta içi masa olarak ortak kullanıma açılır. Böylece tasarım, yalnızca barınma değil, birlikte üretim ve deneyimleme olanakları da sunar.

Esnek Kullanım Senaryosu: Göçle Dönüşen Mekân

Proje kurgusu, göç kavramının yalnızca toplumsal değil, mekânsal olarak da nasıl işlediğini görünür kılar. Öğrencilerin dönemsel hareketliliği, yaşam alanlarının fiziksel dönüşümünü tetikler. Öğrenciler birimlerini terk ettiğinde, modüller dikey eksende yukarı doğru çekilerek yer açar; böylece boş kalan alan, kamusal kullanıma kazandırılır. Bu hareketli sistem, hem alanın sürekliliğini hem de çok işlevli kullanımını destekler.

Benzer şekilde, cumartesi günleri kurulan semt pazarı da kendi geçiciliği içinde mekânı dönüştürür. Pazar tezgâhı olarak işlev gören modüler elemanlar, haftanın geri kalanında masa ya da oturma birimlerine dönüşerek kamusal alanın bir parçası olur. Bu çift yönlü dönüşüm öğrencinin bireysel yaşamıyla pazarın kolektif yapısı arasında alanın sürekli olarak yenilenen bir sosyal zemin sunmasını sağlar.

Tasarım bu şekilde, kullanıcıların hareketiyle şekillenen, zamanla değişen, esnek bir yaşantı önerir. Göç olgusu burada yalnızca bir ayrılık ya da geçicilik değil, aynı zamanda yeni bir mekânsal ilişki kurmanın aracı hâline gelir.