Evi Yürütmek: Do Ho Suh ve Taşınabilir Mimari

Büyüdüğünüz evden uzaklara gitmek zorunda kaldığınızda, o evin altına bir kızak takıp peşinizden sürüklemek istediniz mi hiç? Çocukluğunuzu hatırlarken o odadaki ışığı, duvarın rengini, yatağınızın verdiği güven hissini anılarınızdan ayırabildiniz mi?

Çocukluk evimiz ve odamız, yetişkinlikteki sığınağımızın temelidir; çünkü ruhumuz ilk kez orada güvenle var olmayı öğrenir. O evde kurulan hayaller, gerçekleşmek üzere kurulur; insan kendini ilk kez orada tanımaya başlar. Mekânlar anılardan bağımsız değildir. Çocukluk evimiz, odamız ya da bizim için anlamlı olan mekânlar zihnimizde yaşamaya devam eder. Fiziksel olarak yıkılmış olmaları bile yok oldukları anlamına gelmez; çünkü mekânlar yaşanmışlıklarla anlam kazanır.

Bu sorular benim için hiç soyut olmadı. Çocukken iki kardeşim ve babaannemle paylaştığım, sarı-turuncu boyalı o evden, yetişkinliğe geçerken olabildiğince uzağa gitmek istedim. Sonra dünyanın öbür ucuna, Atlantik’in de ötesine taşındım. Ama bir şeyi fark ettim: Çocukluk odam hâlâ benimleydi. Bu göç sürecinde kendimi güvende hissedeceğim bir oda, bir ev ararken aklımda hep o oda vardı. Oysa ne geceleri bütün odayı çiçek gölgeleriyle kaplayan sarı gece lambamı ne de kardeşimle paylaştığım ranzamızı yanımda getirebildim. Do Ho Suh’un işleriyle tam da bu süreçte tanıştım ve beni derinden etkiledi.

Güney Koreli sanatçı ve mimar Do Ho Suh, kendi göç hikâyesinde tam olarak bu sorunun peşine düşüyor: Bir insan çocukluk evini yanında nasıl taşıyabilir? Suh’un çocukluğunu geçirdiği Seul’deki geleneksel hanok evini inşa eden marangozların kullandığı bir Korece deyim var: “Evi yürütmek” (walk the house). Hanoklar sökülüp başka bir yerde yeniden kurulabildiği için ev, kelimenin tam anlamıyla yer değiştirebilir. Suh için bu deyim, insanın birden fazla mekânı zaman ve mekân içinde yanında taşıması anlamına geliyor.1

Bu fikrin belki de en somut hâli Nest/s (2024). Suh, Seul, New York, Londra ve Berlin’de yaşadığı ya da çalıştığı binaların koridorlarını ve girişlerini şeffaf polyester kumaştan birebir ölçekte dikip uç uca ekliyor. Ortaya farklı şehirlerin eşiklerinden geçerek ilerlenen, tek ve kesintisiz bir geçit çıkıyor. Kumaş o kadar ince ki mekânın kendisini değil, bir izlenimini taşıyor; içinden geçerken hem dışarıyı hem de yanınızdan geçen diğer ziyaretçileri görüyorsunuz. İçerisi ile dışarısı, burası ile orası birbirine karışıyor. Suh, çocukluk evini bir bavula sığdırmak istediğini söylüyor; kumaştan mimari tam da bunu mümkün kılıyor: Katlanıp paketlenebilen, başka bir şehirde yeniden kurulabilen bir ev.2

Do Ho Suh, Nest/s, 2024. Polyester kumaş, paslanmaz çelik, 410,1 × 375,4 × 2104,5 cm. © Do Ho Suh. Sanatçının ve Lehmann Maupin’in izniyle. Kaynak: Lehmann Maupin

Suh bu fikri farklı tekniklerle hayata geçiriyor. Bazen büyüdüğü evi ve yaşadığı daireleri şeffaf, renkli kumaşlardan birebir ölçekte yeniden dikiyor. Bazen de evin yüzeylerini kâğıtla kaplıyor ve kalemle tarayarak dokuları, köşeleri, yaşanmışlıkları kâğıda geçiriyor. Ölçek değişimi yok, ekleme yok, yorum yok; ne varsa olduğu gibi. Bu tekniğe Rubbing/Loving (Sürtmek/Sevmek) adını veriyor. Çocukluk evinin dış yüzeylerini Kore’nin geleneksel dut kâğıdıyla (hanji) kaplayıp grafitle taradığı çalışmanın adı Rubbing/Loving: Seoul Home.

Do Ho Suh, Rubbing/Loving: Seoul Home, 2013–22. Sydney Çağdaş Sanat Müzesi’nde (Museum of Contemporary Art Australia) yerleştirme görünümü. Fotoğraf: Sebastian Mrugalski. Sanatçının ve Lehmann Maupin’in (New York, Seul, Londra) izniyle. © Do Ho Suh. Kaynak: Tate Modern

Bu işlem yalnızca bir teknik değil; mekânın dokusuna ve sınırlarına dokunmak, onu kucaklamak gibi ritüelistik bir sevgi gösterisi. Suh, New York’ta yirmi yılı aşkın süre yaşadığı daireden ayrılmadan önce de aynısını yapıyor ve şöyle diyor: “Sürtmeye başladığımda her şey geri akın ediyor.”3

Suh yalnızca duvarlarla yetinmiyor. Prizleri, ışık anahtarlarını, kapı kollarını da tek tek kopyalıyor ve bunlara “numune” (specimen) diyor. Çünkü bir kapıyı açmak ya da ışığı yakmak, neredeyse bilinçsizce tekrarladığımız küçük ritüellerdir ve bir yere aidiyet hissini tam da bunlar kurar.

Bu numunelerin en kalabalık hâli Jet Lag (2022). Suh, farklı şehirlerdeki evlerinden ve atölyelerinden 400’ü aşkın numuneyi tek bir yerleştirmede bir araya getiriyor. Bir şehirden bir kapı kolu, bir başkasından bir priz, bir diğerinden bir ışık anahtarı aynı duvarda yan yana duruyor. Coğrafyalar ve hayatın farklı dönemleri üst üste biniyor. Eserin adı da tesadüf değil: Suh, farklı yerlere uyum sağlamanın yarattığı yön kaybını, jet lag’in bedende bıraktığı sersemliğe benzetiyor.4

Do Ho Suh, Jet Lag, 2022. Polyester kumaş, Specimen serisinden 400’ü aşkın numune. © Do Ho Suh. Sanatçının ve Lehmann Maupin’in izniyle. Kaynak: Lehmann Maupin

Çocukluk evinizden binlerce kilometre uzağa taşındığınızda, geride kalanın duvarlar değil, o mekândaki güvenlik hissi olduğunu anlıyorsunuz.

Do Ho Suh’un işleri, tam da bu hissi yanımızda taşımanın bir yolunu arıyor. Bu işlere bakınca ev bir yapıdan çok bir ilişki gibi görünüyor: Duvarlarla değil; dokunduğumuz yüzeylerle, her gün çevirdiğimiz kapı kollarıyla, karanlıkta el yordamıyla bulduğumuz ışık anahtarlarıyla kurulan bir ilişki. Belki de evi yürütmek, onu yerinden sökmek değil; ona dokunmayı, onu sevmeyi bırakmamaktır.

1. Do Ho Suh: Walk the House, sergi rehberi, Tate Modern, Londra, 1 Mayıs – 19 Ekim 2025.
2. Age. Suh’un ifadesi: “fit my childhood home into a suitcase.”
3. Özgün ifade: “When I start rubbing, things rush back.” Age. Çeviri yazara aittir.
4. Lehmann Maupin, Do Ho Suh, basın bülteni, New York, 2022; Tate Modern sergi rehberi, age.