Fatih İmarethaneleri Ramazan İmsakiyesine Konu Oldu

Hat Mimarlık Hizmetleri, 2026 yılı Ramazan ayı için tasarladığı imsakiyede Fatih'teki imarethanelere odaklanıyor.

Hat Mimarlık Hizmetleri imsakiyenin tasarımının, temasının ve içeriğinin ortaya çıkış hikayesini aşağıdaki şekilde aktarıyor:

Neden İmarethaneler?

İmsakiye üzerinde yer verilecek mimari eserlerin hangileri olacağına karar vermek önemli bir başlıktı. Tema olarak tek bir yapı tipi seçilmesine karar verildi. Bu bağlamda günümüzde “imaret” sözcüğünün, “imar etmek” ve “imar” kavramlarıyla toplum ve mimarlık arasındaki güçlü bağa işaret etmesi, ilk imsakiye tasarımımızda yönlendirici bir unsur oldu. Sözcük etimolojisi olarak “umran, umr” sözcüklerinden türeyen imar, “canlandırma, şenlendirme” anlamlarını da taşımaktadır. Ömür ve yaşam sözcükleri de bu sözcükten türemektedir. İftar, sahur ve sofra gibi kavramlarla imarethanelerin (aşevi) doğrudan ilişkisi, bu sözcükte karar kılmamıza ve yapı tipi olarak seçmemize vesile oldu.

İmarethaneler, Osmanlı döneminde yoksullara ve medrese öğrencilerine yardım için kurulan hayır kurumlarıdır. Osmanlı’nın ilk imarethanesi olan Nilüfer Hatun İmarethanesi (günümüzde Türk İslam Eserleri Müzesi olarak kullanılan yapı) İznik’in fethinden sonra kurulmuştur. Yolculara, yoksullara ve düşkünlere yiyecek, sağlık ve giyecek yardımı sağlanan imarethaneler sonraları yemek verilen aşevlerine dönüşmüştür.
Osmanlı döneminde ilk imarethanenin izi İznik’te olsa da İstanbul ve Sakarya’da mimarlık faaliyetlerimizi sürdürdüğümüz için İstanbul’a odaklanarak yoğun şekilde imarethanelerin yer aldığı Fatih ilçesine yöneldik. Bu sayede tüm imsakiye kullanıcılarının yararlanacağı bir imarethaneler rotası da ortaya çıkmış oldu.

Kaynakça

İmarethaneler üzerinden yaptığımız araştırmada Prof. Dr. Ayşe Budak’ın Gücü Besleyen Mimarlık: Osmanlı İmaretleri adlı kıymetli çalışmasını kullandık. Mimari eserlerin seçimi ve üretim biçimleri konusunda bu kitap bizim için temel bir kaynak oldu.

Mimari İçerik ve Sunum Dili

Bir imsakiyenin daha önce bir mimarlık ofisi tarafından üretilip üretilmediğini bilmiyoruz. Ancak bu fikirle; imsakiyede (mevcut kullanımında yapıldığı şekliyle) mimari eserlerin yalnızca görsellerine yer vermek yerine mimari eserleri plan, kesit ve perspektif gibi mimari gösterim dillerini kullanarak ifade etmeyi tercih ettik. Böylece imsakiyenin bir mimari doküman olarak da kullanılabilmesini hedefledik.
İmsakiyenin içeriği hem mimari bilgiyi hem de gündelik kullanımı bir araya getirecek şekilde kurgulandı. Bu kapsamda imsakiyenin içeriğinde,

● Seçilen imaretlere ait plan ve kesit çizimleri
● İmarethanelerin mimarisinde karşımıza çıkan aydınlık fenerleri ve bacaların görünüş çizimleri
● Mekânın bütüncül olarak algılanabilmesi için imaretlerden perspektif çizimler
● Çeşitli sofra ve yemek yeme düzenleri
● Bazılarını yorumladığımız imarethanelerin avlu ve dış mekanlarından kağıt üzerine tarama ucu, fırça ve mürekkep tekniğiyle el çizimleri
● Fatih’te yer alan imarethaneleri gösteren bir harita ve bu yapılar arasında önerilen bir rota
● Kullanıcıyla daha güçlü bir bağ kurulması hedefiyle imarethanelere dair çeşitli ilginç ve bilgilendirici notlar
● Bunların yanı sıra Sakarya ve İstanbul özelinde sabah ve akşam ezanı saatleri eklendi.

Renk paleti ise sabah ve akşam vakitlerini simgelemesi amacıyla turuncu ve mavinin tonları arasından seçilerek sunum dilinin belirleyici bir unsuru haline geldi.

Üretim ve Kullanım Biçimi

İmsakiyelerin kullanım biçimine karar vermek için yakın çevremizi gözlemlemeye ve hafızamızı tazelemeye yöneldik. Sorunun cevabını burada bulmak ilginçti. Bu coğrafyada hane büyüklerimiz, tarihi eserlere, dini yapılara ve kağıda olan saygısı gereği imsakiyeleri Ramazan ayı sonrası kolay kolay yırtıp atamaz. Ramazan ayı sona erdiğinde, namaz vakitlerinin yazılı olduğu kısımları genellikle katlıyor ve mimari görselin yer aldığı üst bölümü çöpe atmıyordu. Aksine ya duvara asıyor ya da buzdolabının veya bir masanın üzerine yerleştiriyordu. Bu kullanım alışkanlığı, tasarımımızı yönlendiren en önemli analizlerden biri oldu. Biz de bu alışkanlığı temel alarak Ramazan ayı sonrasında da kullanılabilmesi için imsakiye tasarımımızda bir katlama sanatı olan origami tekniğinden yararlandık. Kullanım yöntemi olarak imsakiyenin beğenilen bir bölümü katlanıp kullanılabilir ya da katlanmadan saklanabilir, çerçevelenebilir, duvara asılabilir ve yaşam alanlarında bu imsakiyeye yer verilebilir.

Özetle mimarlığın farklı bakış açılarıyla zenginleştirilmesi, her bir başlığı kendine konu edinebilmesi ve “Bi’ de buradan bak!” diyebilmesi adına üretilen mimari imsakiyenin, her sene farklı bir temayla yolculuğuna devam edebilmesini umut ediyoruz.

İmsakiyeden temin etmek için Hat Mimarlık Hizmetleri ile iletişime geçebilirsiniz.