Katılımcı, Dışişleri Şehitleri Anıtı ve Anı Mekanı Fikir Projesi Yarışması

Tuğba Kıymet Ashi ve Mehmet Ashi'nin "Dışişleri Şehitleri Anıtı ve Anı Mekanı Fikir Projesi Yarışması" için tasarladığı proje önerisi.

Proje Raporu

Yarışmanın Konusu ve Anlamı

1973-1986 yılları arasında Türk diplomatlarına yönelik gerçekleştirilen milliyetçi terör saldırıları sonucu, sonuncusu 2019 yılında olmak üzere toplamda 58 vatandaşımız şehit olmuştur. Dışişleri personeli olan 41 isim için hem bir anma mekânı hem de bir anıt oluşturmak üzere açılan ulusal fikir yarışması, şehitlerimizin aziz hatırasını korumaya ve kolektif bilinci ayakta tutmaya yönelik anlamlı bir fikri üretim sürecine imkân sağlamıştır.

Yer / Çevre İlişkisi

Başlangıçta kuzey-güney doğrultusunda lineer bir ana aks üzerinde gelişen Başkent, içerisinde proje alanının da bulunduğu Botanik Bahçesi, Gençlik Parkı, Milli Egemenlik Parkı gibi nitelikli yeşil alanları barındırmaktadır. Cinnah Caddesi ile Çankaya Caddesi kesişimindeki doğal vadi oluşumu, 1970 yılında başlatılan çalışmalar sonrasında Botanik Bahçesi olarak düzenlenmiştir. Çankaya Köşkü, Büyükelçilikler, Seğmenler Parkı gibi önemli kentsel odakların bulunduğu III. Derece Sit Alanı olan bu bölgenin, önemli bir kamusal ve sosyal aks oluşturduğu görülmektedir. İşte bu nedenlerle proje alanı olarak seçilen ve aynı zamanda Botanik Bahçesinin girişlerinden birini barındıran bu noktada Dışişleri Şehitlerini anmak üzere bulunduğu yere ve zamana uygun bir anıt ve anı mekânı tasarımı hedeflenmiştir.

Tasarım Yaklaşımı

Vatanı ve kutsal değerlerini korumak amacıyla canını verenlerin ulaştığı şehitlik makamı, nesilden nesile devredilen kutsal bir görev ve bir insanın ulaşacağı en yüksek mertebelerden kabul edilir. Şehitlik makamının bu iki anlamı tasarımı yönlendiren ana kavramlar olarak ele alınmıştır. Hiç kesilmeyen bir silsile halinde, uğrunda can verilen bu zorlu görevlerin devam ettirilmesi bir ülke açısından hayati öneme sahiptir. Bu kesintisiz döngüyü temsil etmek üzere, altında anma etkinliklerinin yapılacağı ve kademeler halinde araziye yerleştirilen saçak sistemleri tasarlanmış; saçak üst kotlarında yer alan yansıma havuzlarındaki suyun bir altındaki saçağa aktarılması ile de sonsuz bir devinim oluşturması hedeflenmiştir. Şehit isimlerinin yerleşimi insan gözü seviyesi yerine tasarımın ana unsurunu oluşturan saçaklar altında konumlandırılmıştır. Bu haliyle üçüncü boyutta gökyüzüne doğru kaldırılmış olan isim künyeleri, şehitlere vermiş olduğumuz değeri ifade etmektedir.

Yerleşim Kararları / Topoğrafyaya Müdahale

Botanik Bahçesinin yerleşmiş olduğu vadi topoğrafyasının ciddi eğimlere sahip olması nedeniyle, Çankaya Caddesi girişinden parka ulaşmak için mevcut patikaları kullanarak en alt kottaki gölet ve tesislere ulaşmak mümkün olmaktadır. Anıt tasarımı için seçilen alanın cadde kotuna yakınlığı sebebiyle; park girişi, anıt girişi ve vadi tabanına ulaşım konularının çözülmesi gerekmektedir. Bu sebeple halihazırda bulunan ve iki kademe halinde -2.60 ve -3.70 kotlarına oturan mevcut setler ve -5.50 kotundaki patika yol esas alınarak, Botanik Bahçesi topoğrafyasına asgari müdahale etmek üzere anma mekanı ve saçak sistemleri bu düzleme yerleştirilmiştir. Bu suretle Çankaya Caddesi kotundan yükselerek Botanik Bahçesi ve vadi manzarasını kesecek bir yapılaşmanın önüne geçilmesi hedeflenmiştir.

01. Cadde kotundaki insanı hem Botanik Bahçesi girişine hem de anıt yapısına davet eden sade bir bilgilendirme plakası ile ziyaretçiyi rampaya yönlendiren kalın taş duvarlar tasarlanmıştır.

02. Mevcut patika yollar engelli erişimi düşünülerek tekrar tanzim edilmiş ve doğal zemin kotlarının korunması amaçlanmıştır. Ayrıca bu yerleşim kararları ile Botanik Bahçesi’nde bulunan mevcut ağaçların tamamının muhafazası mümkün olmuştur.

03. Çankaya Caddesi’nden ±0.00 (1063.00) kotundaki anı ve anıt mekana ait giriş sahanlığına ulaşan ziyaretçiler, insan gözü seviyesinin altındaki havuzlardan yansıyan gökyüzü ve vadi manzaralarını seyrederek rampa vasıtası ile -5.00 kotundaki anma mekanına ulaşırlar.

04. Bu katta bulunan ve yansıma havuzlarını taşıyan saçakların oluşturduğu yarı açık gölge mekanlar, kademeli oturma basamakları ile çevrelenir.

05. Yansıma havuzlarından kademeler halinde dökülen sular, son olarak anma mekânı zemininde bulunan havuzda toplanarak devri daim yapmak üzere bir alt kota indirilir. Tüm bu saçak sistemleri, oturma basamakları ve toplama havuzunun ortasında bulunan küçük meydan ise ufki vadi manzarası eşliğinde tören ve etkinliklerin yapılacağı anma mekanını oluşturur. Burada bulunanların ancak gökyüzüne bakarak görecekleri saçaklar altına yerleştirilmiş çini şehit künyeleri ise bu ulvi makamın yüksekliğine işaret eder.

Tören Düzeni

Rampalar ile ulaşılan anma mekanı tören kullanımları için 175 kişi kapasiteli oturma alanına sahiptir. Oturma basamakları ile çevrelenen anma meydanı, tören konuşmaları ve farklı etkinliklere imkan sunmaktadır. İzleyiciler program esnasında konuşmacıyı dinlerken vadiyi seyretme imkanına da sahiptir. Konuşmalar için -5.00 kotundaki havuz önünde   portatif bir sahne kurulması önerilmektedir.

Form ve Malzeme

Proje alanı olarak seçilen noktanın başkentin önemli yeşil alanlarından Çankaya Botanik Bahçesi içerisinde bulunması ve çevresinin kamusal yapılarla sınırlanması nedeniyle, projede kullanılacak olan form ve malzemelerin bu ruha ve kimliğe uygun olması arzu edilmiştir. Başkent Ankara’nın Selçuklu, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine tanıklık eden çok katmanlı tarihine atıfta bulunularak, modern bir yorumla geleneksel mimari öğeler stilize edilmiştir. Topoğrafyaya asgari müdahale etmek üzere noktasal olarak zemine bastırılan brüt beton saçak modüller, adeta Botanik Bahçesine yeni dikilen ağaç kümelerini andırır. Bu form tercihi ile Cinnah Caddesi kotundan bakıldığında mevcut ağaç varlığı içerisinde neredeyse kaybolacak bir anıt yapısı kurgulanmıştır. Sade ve okunaklı formlara sahip saçak modülleri klasik mimarimizdeki çıtakâri tavanların bir yorumu olarak çini karolar ile tezyin edilmiştir. Şehit isimlerine ait künyeler ise ortasında bulunan yıldız formlu aydınlatma elemanlarıyla birlikte çini göbekler halinde tavan süslemesindeki yerlerini almaktadır. Peyzaj tasarımı ile birlikte ele alınan istinat duvarlarında mevcut Botanik Bahçe duvarlarında olduğu gibi kesme Ankara taşı kullanılmış, tasarımın bulunduğu çevreyle bütünleşmesi sağlanmıştır.