Her eylülde, Küçük Menderes Havzası'nı baÅŸka bir heyecan sarar... Bereketli tarlaların kuÅŸattığı Torbalı, Selçuk, Tire, ÖdemiÅŸ, Birgi, Bademli ve tüm havza yerleÅŸmelerinde, yüzler daha bir ''maÄŸrur'' laşır, gözler daha bir uzaklara bakar...

Çünkü ''eylül'' , buralar için sadece kışa doÄŸru yenilenen umutların mevsimi deÄŸildir. Sıcakların artık ''yakmadığı'' bu ilk günler, kuÅŸaktan kuÅŸaÄŸa ''onur'' la ve ''başı dik'' yaÅŸamanın efsanevi yıldönümü gibidir...

3 Eylül'de ÖdemiÅŸ, 4 Eylül'de Tire, 7 Eylül'de Torbalı, 8 Eylül'de Selçuk ve 9 Eylül'de Ä°zmir... ''Ä°ÅŸgalci'' düÅŸmanın ''Anadolu'' dan kovulmasıyla sonuçlanan o ''kurtuluÅŸ'' günlerinin yıldönümü...

Nitekim ''ÖdemiÅŸliler'' in de bugünlerde sanki daha bir ''efe'' lenerek dolaÅŸmalarının nedenini, örneÄŸin Alev CoÅŸkun 'un daha bir gür sesli olmasını, yörenin kültürünü yakından bilen genç profesörlerimizden mimar Ülkü Altınoluk ÅŸöyle açıklıyor:

''ÖdemiÅŸ, Ulusal KurtuluÅŸ Savaşımızda iÅŸgalcilere karşı ilk sivil direniÅŸin ve ilk halk savaşının örgütlendiÄŸi yer olma onurunu taşıyor. 'Anadolu Ä°htilali' adlı kitabında Sabahattin Selek , Batı Anadolu'da fiilen ilk Kuvayı Milliye'nin burada kurulduÄŸunu anlatırken Prof. Dr. Bernard Lewis de 'Modern Türkiye'nin DoÄŸuÅŸu' nda, Yunan iÅŸgaline karşı sivil halk direniÅŸinin ÖdemiÅŸ'te adeta gerilla savaşına dönüÅŸtüÄŸünü yazar...''

Ä°ÅŸte bu direniÅŸ, ulusal bağımsızlığın ''destansı kahramanlıkları'' arasında yer almakla kalmadı. Cumhuriyet devriminin ''çaÄŸdaÅŸlaÅŸma'' atılımlarında da ÖdemiÅŸ, özellikle ''uygar ve kiÅŸilikli mimarlık'' ta ülkenin ''öncü'' leri arasındaydı...

ÖrneÄŸin, bölgenin sivil mimarlık anıtı ''ÇakıraÄŸa Konağı'' bile ÖdemiÅŸli aydınların ''Anadolu kültürü'' ne olan militanca baÄŸlılıkları sayesinde günümüze gelebildi. EÅŸsiz ahÅŸap dolapları ve tavanları, o yılların Amerikan koleji müdürü Dr. Reed tarafından söktürülüp ABD'ye götürülmek üzereyken Belediye BaÅŸkanı Dr. Mustafa Bengisu ile Ä°zmir Valisi Kazım Dirik PaÅŸa'nın baÅŸlattıkları ''acele onarım'' la yerinde kaldılar ve soygundan kurtarıldılar...

Üstelik savaÅŸ sonrasının en ''parasız'' döneminde...

Aynı yokluklar içinde gerçekleÅŸtirilen çelik çatılı Hal Binası, elektrik ve su ÅŸebekesi, parklar ve meydanlar ise Osmanlı kasabasından ''Cumhuriyet kenti'' ne geçiÅŸin ilk adımlarını oluÅŸturmuÅŸtu... Erkek Sanat Enstitüsü, PTT, Ziraat Bankası, Halkevi gibi ''2. Ulusal Mimarlık Akımı'' nın örnekleri de iÅŸte bu ''devrimci'' süreçte inÅŸa edildiler..

ÖdemiÅŸ'in, 2. Dünya Savaşı dönemindeki zorlu koÅŸullarda da ''imar planı için yarışma açan kent'' olması, günümüzün ''rant planı sipariÅŸleri'' ni utandıracak niteliktedir.

ÅžehirciliÄŸimizin bilgelerinden mimar Kemal Ahmet Aru ve arkadaÅŸlarına ait planın seçildiÄŸi yarışmada, 1944'te ''Nazi faÅŸizmi'' nden kaçarak Türkiye'ye sığınan Reuter, Bonats, Prost ve Öelsner gibi mimarların, jüri üyeliÄŸi yapmış olmaları da bilime verilen deÄŸeri kanıtlıyordu.

YTÜ ile birlikte
ÖdemiÅŸ, son yıllarda iÅŸte o onurlu dönemin ''kente saygılı'' mimarlık ve ÅŸehircilik anlayışını yeniden ''etkin kılma'' yı hedefliyor.

Önceki dönemin Belediye BaÅŸkanı Mehmet EriÅŸ , tarihsel dokuyla birlikte eski Arasta'yı yaÅŸatma projeleriyle görevini yeni BaÅŸkan'a devrederken ÅŸunları söylemiÅŸti: ''ÖdemiÅŸ için yapılacak tüm çalışmalarda destek olma sözü veriyorum...'' (31.03.2004)

Böylesi ''görmüÅŸ geçirmiÅŸ'' kutlamaların ardından kolları sıvayan ÅŸimdiki BaÅŸkan A. Mahmut Badem 'in giriÅŸimlerini de yine Ülkü Altınoluk'tan dinleyelim: ''Ä°lk iÅŸ olarak ovanın yapılaÅŸmadan korunması için Yıldız Teknik Üniversitesi (YTÜ) mimarlık öÄŸrencileriyle kentsel yenileme çalışmaları baÅŸlatıldı. Yeni Cami ve Katırcı Hanı'nın bulunduÄŸu alanda, Küçük Cami meydanında ve eski Helvahane'de kentsel tasarım projeleri gündemde...''

Prof. Dr. Harun Batırbaygil ile ÖÄŸr. Gör. Dr. Ali KılÄ