Olimpiyat Şampiyonu Usain Bolt’un neredeyse 10 saniyede koşabileceği bir mesafe, Marmaray Projesi’ni ‘kilitledi’. Çünkü bu 110 metrenin altından İstanbul’un 8 bin yıl yaşındaki sakinleri çıktı.

Asya ve Avrupa’yı deniz dibinden birbirine bağlayacak Marmaray’ın bitirilmesi sabırsızlıkla beklenirken İstanbul’un en eski sakinlerinin 8 bin yaşında olduğu anlaşıldı. Yenikapı’nın altından neolilitik döneme ait mezarlar çıktı.

Şimdi bir yanda Marmaray’ın 1.5 yıl geciktiğini söyleyip bir an önce tüpgeçit çalışmasına devam etmek için gün sayan Ulaştırma Bakanlığı diğer yanda İstanbul ve dünya tarihine ışık tutan, üzerinde çalışılması gereken bulgular var. Araştırmacılar bilimsel kayıbın telafisi olmadığını hatırlatıyor.

Bakan arkeologlara seslendi
Marmaray’ın son tüp tüneli 23 Eylül Salı sabahı batırıldı. Bu son tünelle birlikte denizin 60 metre altından Üsküdar-Sarayburnu’nu birleştirmiş oldu. Ulaştırma Bakanı Binali Yıldırım çalışmadaki bir aşamayı daha bitirmenin sevinciyle konuşurken Marmaray’ın 1.5 yıl gecikmesinden yakınarak arkeologlara şöyle seslendi: “Kurullardan, arkeologlardan, tarihçilerden beklentimiz bu işi daha fazla geciktirmeden bize yardımcı olmaları. Amacımız projeyi 2012 yılı içinde tamamlayıp İstanbulluların hizmetine sunmak.”

Ama son dönemde kazıların seyrini değiştirecek önemli bir gelişme yaşandı. Tüp geçidin yerleştirilmesi için çalışmaların başlayacağı Yenikapı’daki alanın 110 metrelik kısmı temmuz ayında teslim edilecekti.

Ancak arkeologlar bu kazılarla gün yüzüne çıkattıkları Theodosios Limanı’yla ilgili çalışmaları tamamlamak üzereyken kent limanın altından bir evin tabanı olduğu düşünülen yerde, neolitik döneme ait iskeletler bulundu. İskeletlerin 8 bin yaşında olduğu ortaya çıktı.

Deniz seviyesinin 6.3 metre aşağısında bulunan neolitik yerleşimin kenarındaki balçık içindeyse neolitik dönem aletleri ahşap balta, çanak çömlekler bulundu. Üstelik buluntular balçık içinde kaldığı için çok iyi korunmuştu. Şimdi bu alanın açılması gerekiyor.

‘Bütün dünyayı ilgilendiriyor’
İstanbul Arkeologlar Derneği Başkanı ve İstanbul Üniversitesi Prehistorya Anabilim dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Necmi Karul, arkeologların işi geciktirmekle zan altında bırakıldığını belirterek, Yenikapı’da dört yıldır süren kurtarma kazılarında ortaya çıkan son buluntularla birlikte biraz daha süreye ihtiyaç olduğunu savundu:

“Burada çalışan insanlar da arkeolojik kaygılarının yanında alanı bir an önce teslim etme kaygısında. Kazıyı yürüten müzenin bu konuda baskı altında tutulmaması gerekiyor. Orada açığa çıkarılacak buluntular kültürümüzü zenginleştirecek şeyler. Metroyu oluşturma şartımız her koşulda var. Buradaki sıkıntı metronun inşaat sürecindeki maddi kayıp. Ancak böyle bir bilimsel kaybın yerine konma şansı yok. Orada bütün dünyayı ilgilendiren bir geçmiş var, gerekiyorsa beklenir. Bu bir lütuf değildir. Arkeologlar, kazıyı yürüten İstanbul Arkeoloji Müzesi, Ulaştırma Bakanlığı’yla karşı karşıya geliyor. Orda çalışan arkeologların ve müzenin kendi kurumları tarafından himaye altına alınması lazım. Müzenin Ulaştırma Bakanlı’ğıyla karşı karşıya kalması gibi bir şey olabilir mi? Kendi bakanlığından destek alması lazım. Kültür Bakanlığı’nın bu konuda bir açıklaması yok.”

‘Acele ediyoruz ama...’
İstanbul Arkeologlar Derneği Başkanı Karul son dönemlerde kazıda olanaksızlıkların da etken olduğunu belirtti: “Son buluntularla birlikte arkeolojik iş hızlandırılacağına, gerektiği hızla gitmediği görülüyor. Bunda yeterli sayıda işçi ve arkeoloğun olmaması etkili.”

Kazıyı yürüten İsmail Karamut ise şu an için kazıyı bitirme kararı vermediklerini belirterek, “Süre vermemiz mümkün değil, toprağın altından ne çıkacağını bilmeyiz. Sayın bakanın demecini okudum ‘Kazıla