Kızıl Kmerler’in iktidardayken uyguladığı şiddet, Tarihi Angkor Bölgesi ve Angkor Wat Tapınağı, Kamboçya düşünüldüğünde ilk akla gelenlerden. Ancak, bu Güneydoğu Asya ülkesinde, ilerleme inancının ve idealizmin gözle görülür hale geldiği bir dönem de yaşandı. Bugün yok olmaya terkedilen 1945 - 1970 yıllarının Kamboçya mimarisi, bu dönemin tek kalıntısı. Ancak Kmerler Dönemi’nin modern mimarlığı, henüz keşfedilmeden yok olmak üzere.


Yabancı Diller Enstitüsü Konferans Salonları (Vann Molyvann, 1972)
Fotoğraflar: Moritz Henning

Bir Fransız Kolonisi olan Kamboçya’nın 1954 yılında bağımsızlığa geçişi, ülke için bir altın çağın başlangıcı niteliğinde. Dünyada günümüze kadar benzeri uygulanmayan bir modernizasyon çalışması başlatan Prens Norodom Sihanouk, sergiler, konferanslar ve spor karşılaşmaları düzenledi. Hiç ara verilmeden inşaatlarına devam edilen havaalanı, tren istasyonu, okul ve bakanlık binası projeleri, ülkenin tüm dünyada tanınmasını sağladı. Bu çalışmalar sonucunda oluşan mimari dil, yeni bir toplumsal ve kültürel anlayışın temelini oluşturdu.

İlk adımları 1930’larda atılan modernizasyon çalışmaları, kolonyal stilden uzaklaşan Fransız şehir plancıları tarafından başlatıldı. Ancak “mimari atılım”, ilk kez henüz 30 yaşında olan ve eğitimini Paris’te tamamlamış mimar Vann Molyvann’ın 1957 yılında Kamboçya Krallığı’nın şef mimarı olmasıyla gözle görülür hale geldi. Devletin üstlendiği tüm inşaatlardan ve dolayısıyla “Yeni Kamboçya”nın mimari kimliğinden sorumlu olan Molyvann, 100 binanın tasarımına imza attı. Molyvann ve onun takipçisi olan plancılar, bugün Kamboçya’nın sahip olduğu kendine özgü mimari kimliğin yaratıcıları.


Central Market, 1972

Kamboçya mimarlığını yaratan en önemli isimlerden biri olan Vann Molyvann, dönemin tek mimarı değil elbette, ancak yarattığı farklar nedeniyle en önemlisi olduğu söylenebilir. Geçmişte de bugünkü gibi ülkenin başkenti olan Phnom Penh, 1950’lerde bir inşaat patlamasının merkezi oldu. 1953 yılında 300.000’e çıkan kent nüfusu, 1960’lı yılların sonlarında neredeyse bir milyona ulaştığında, kentin bir inşaat alanı haline gelmesi kaçınılmaz bir sonuçtu.

İdare binalarının yanı sıra konut üretimi ihtiyacının giderek artması, parsellenen arazilerin yeni kurulan birçok inşaat şirketine verilmesiyle ve bu alanlara geleneksel görünümde konut ve dükkan projelerinin yapılmasıyla sonuçlandı.

Bugün “altın zamanlar” olarak tanımlanan kültürel yaratıcılık döneminde gelişen mimarlık anlayışı, modern Avrupa mimarisi ile yerel mimariyi “Kamboçya Modernizmi” olarak adlandırılabilecek bir tasarım başlığı altında birleştiriyordu. Vann Molyvann’ın her binasında hissedilebilen bu “yerel modernizm” oluşumu, ünlü tapınak kenti Angkor’un yerleşim planından geleneksel iç mimariye kadar mimari kültürün her bileşeninde mevcut. Elbette ülkede yüzyıllardır yaşamı ve dolayısıyla mimari kültürü biçimlendiren iklim faktörünün etkisi de oldukça önemli.


Phnom Penh Ulusal Olimpik Stadyumu (Vann Molyvann, 1964)

Molyvann’ın yapıları arasında bulunan Ulusal Spor Kompleksi, katı simetrisiyle Siem Reap kentinin yakınlarında bulunan ve 9. ve 15. yüzyıllar arasında Kmer İmparatorluğu’nun merkezi olan Angkor bölgesinin mimari strüktürlerini