Ankara'da bahar aylarında iki sıcak tartışma var. İlki Recep Tayyip Erdoğan'ın cumhurbaşkanlığa aday adaylığı. Bu tartışmaya bambaşka açıdan birazdan dönelim. İkinci tartışma ise bir cami ile ilgili. Ankara'da Mogan Gölü'nün hemen yanına inşa edilen Mogan Camisi, yapı biçimi ve şekli ile bugüne kadar gördüğünüz camilere hiç benzemiyor. Minaresinden, cam duvarlarına kadar cami mimarisine yepyeni bir yaklaşım söz konusu. İlginç olan bu yeni yaklaşımın mimarlar tarafından hararetle tartışılıyor olması. Mimarlık forumlarında tartışmanın mimariden ibadete uzanan ilginç bir içeriği de var. Camiyi tasarlayan Hilmi Güner ve Hüseyin Bütüner'e cami siparişini veren adres de en az tartışma kadar ilginç. Şu günlerde Ankara'da bulvar bırakmadığı için eleştirileri göğüsleyen AKP'li Ankara Büyükşehir Belediyesi.
Mogan Camisi'nde bir kubbe yok, minare ise bugüne kadar görmediğiniz farklı bir şekilde, şerefesiz ve iki kademeli. Caminin mimarları www.arkitera.com sitesinde yer alan projelerinde üç farklı noktadan hareket ettiklerini söylüyorlar. İlk referans noktaları, mihrap duvarına yakın namaz kılma tercihi nedeniyle uzunlamasına bir mekân kullanımı tercih edilmiş olması. İkinci olarak, mihrap duvarının bir ışık duvarı olduğundan hareketle, duvarda vitray yerine blok cam kullanılması ve üçüncü olarak da, kent dışında menzillerde, açıkhavada namaz kılmak için kullanılan namazgâhlardan esinlenilmesi.

Gelin görün ki, buna rağmen forumlardaki tartışmalar, cam duvar şeffaf olmalı mı olmamalı mı'dan ibadete etki ve katkılarına, kubbenin cami mimarisinin bir parçası mı olduğu, yoksa eski bir kilise olan Ayasofya'dan esinlenerek mi cami mimarisine girdiğine kadar renkli bir çerçevede gelişiyor. Hatta tartışmayı "Diyanet'e sormalıydılar"a getiren mimarlar bile var.

Ben tartışmayı Diyanet ekseninde yürütmektense mimarlar düzeyinde götürmeyi daha anlamlı bulanlardanım. Nitekim konuştuğum kimi mimarlar özellikle cami mimarisi ile ilgili zorluklardan yakınıyorlar. Hasan Çalışlar da bunlardan bir tanesi. Çalışlar, "Türkiye'de mimarların bu konuda çok 'dolu' olduklarını" söylüyor ve "Bunca cami yapılmasına rağmen modern mimari ile yapılan azdır. Sonuçta hepsi aynı işe yarıyor. Fabrika altlarında, benzinci kenarlarındaki mekânları ibadethane olarak kullanırken kimsenin sesi çıkmıyor ama ben modern bir cami yapacağım dediğin zaman ortalık ayağa kalkıyor. Görkemli olan cami, büyük demek olarak algılanıyor. Oysa Sinan'ın Sokullu Camisi küçük olmakla beraber en rafine mimariye sahiptir" diyor.

Sivil hayattan korunan binalar
Mimarlar cephesinde Ankara'da Mogan Camisi, İstanbul'da AKM'nin yıkılması tartışılırken, malumunuz Türkiye de cumhurbaşkanının kim olacağını tartışıyor. Tartışmaları tek tek kişiler ya da binalar üzerinden yaptığımız zaman ölçek hep küçük kalıyor ve biz hep bu küçük tartışmaların içinde boğulup gidiyoruz. Oysa, mesela bugün Ankara'nın simgesi mekânlara kimin oturacağı tartışılıyor da, 'sivil hayattan' tel örgüler ve eli silahlı askerler tarafından korunduğu konusu bir türlü tartışma gündemine gelmiyor.

Bugün Washington'da, Berlin'de ya da Londra'da başkentlerin simgesi olan parlamento binalarının bahçelerine gidebilir, piknik yapabilir, fotoğraf çektirebilir hatta tur programları ile içini bile gezebilirsiniz. Oysa Ankara'da bunu yapmanız imkansızdır. Meclis, üç ayrı noktada polis tarafından giriş çıkışı tutulsa da askerler tarafından korunur. Bahçesine giremezsiniz, önünde fotoğraf çektiremezsiniz, hatta arabanızı bile durdurmanız yasaktır. Keza Anıtkabir de öyledir. Anıttepe'nin en güzel çam ormanı, duvarlar ve duvarların ardında askerler tarafından korunur. Neredeyse koca bir semte tekabül eden yeşil alan sivil değil askeridir, girilmezdir.

Ve elbette cumhurbaşkanlığı konutu. Bugün sanırım dünyanın hiçbir ülkesinde, hiçbir cumhurbaşkanlığı konutu askerler tarafından korunmuyor. Ama bizde köşkün arkasında koca bir alay var. Şehrin ortasında en büyük yeşil alan, sivil halka tamamen kapalı. Çankaya Köşkü bir kartal yuvası kadar halkından uzak. CNNTürk'ün savunma muhabiri Kemal Yurteri'ye "Köşkü neden askerler koruyor?" diye soruyorum. "Bir Cumhuriyet geleneği..." diye cevap veriyor. Neden bu kadar geniş bir alan Ankara halkından korunuyor diye sormam nafile artık... Sözün bittiği yer burası işte.

Ankara'da bu alanların halka açılması, güvenlik tedbirlerinin şehrin tek nefes alacağı yeşil alanlar çevresinde değil binalara kaydırılmasını istemek, İstanbul Belediyesi'nden boş arazileri satmamalarını, yeşil alan yapmalarını istemek kadar boş ve nafile. İçinde Atatürk Kültür Merkezi bulunan dev bir alanın, yıllardır sadece resmi geçitler düşünülerek kupkuru, ağaçsız bırakılıp duvarlarla çevrili olduğu düşünülürse, tıpkı modern cami tartışmasında olduğu gibi, iş şehircilikten ya da mimariden çıkıp rejim tartışmasına kadar gidebiliyor işte.

Geçtiğimiz yıllarda gözyaşları ile izlediğimiz Mimar Babam adlı belgeselde, Louis Khan 70'li yıllarda bir şehir merkezini tasarlarken, arabaların girmemesi fikrini beğenmeyen kibirli bir belediye başkanı ile de tanışmıştık. Oysa bugün Londra Belediyesi para cezaları ve vergileriyle, neredeyse Londra'nın merkezini arabalardan arındırmak üzere. Yani bu söylediklerimiz ütopya gibi gelse de, birinin hayalini bir başkası gerçekleştirebiliyor.

Geçen hafta İstanbul Festivali'nde de bir başka hayalperest mimarın belgeseli gösterildi. Filmin adı Frank Gehry'nin Skeçleri. Aranızda Frank Gehry ismini duymayanlar varsa İspanya Bilbao'daki Guggenheim müzesini hatırlatmak yeterli olur umarım. Belgesel, böylesine 'orjinal' bir yapının bir şehrin kaderine neler katabileceğini de sorguluyor. Kimileri böylesine büyük ve gözalıcı bir yapının, içinde sergilenen sanat yapıtlarını gölgelediğini düşünse de Bilbao'da yaşayanlar buna katılmıyor. 350 bin kişilik şehre bir yıl içinde, bu bina yüzünden 700 bin turistin gelmiş olmasına ilk başta şaşırmışlar, şimdi ise bütün dünya tarafından tanındıkları için sevinçlerini saklamıyorlar. Yani doğru zamanda büyük ölçekte bir hayal, bir şehrin kaderini değiştirebiliyor.

Berlin'de eski bir un fabrikasının üst katına kurulmuş olan Sammlung Hoffmann koleksiyonunu gezerken, Frank Gehry'nin binalarını andıran dev bir eserini, evin oturma odasının duvarında görünce hem şaşırıyor hem de heyecanlanıyorum. 1960'lardan bu yana sanat eseri toplayan Hoffmann'lar, son birkaç yıldır topladıkları sanat eserlerini kendi evlerinde saklıyorlar. Haftada bir evlerini halka açıp randevu aldığınız takdirde bir rehber eşliğinde gezmenize izin veriyorlar. Almanya'nın zengin sanayicilerinden birinin evini, oturma odasını gezerken, bir kez daha, hayalgücünün kapılarını halka açmanın asıl zenginlik olduğunu düşünüyorum. Birazdan buradan çıkıp Alman parlamento binasının önündeki çimenlere oturup Alman parlamentosuna bakarken bir hayal kuracağım. Belki günün birinde içinde kim oturuyor olursa olsun, Cumhurbaşkanlığı köşkünün bahçesinde, Anıtkabir'in çamlarının arasında ya da Meclis silüetinin önünde çimlere uzanıp bir hatıra fotoğrafı çektiririz.

İnsanlık için küçük, bizim için büyük bir hayal!Konuyla İlgili Linkler

• Arkiv'de Mogan Camisi

YorumlarYorum Sayısı: 75

31 Ocak 2008, 11:34Yazan: Emine MerdimMogan Camisi Verlagshaus Braun tarafından yayınlanan "Contemporary Buildings and Interiors Concrete Creations" isimli kitabın 102. sayfasında. Kitap bir seçki aslında içinde Casa da Musica, Phaeno Science Centre, Firminy Kilise ve Müzesi, İskoç Parlamentosu, Braga Stadyumu gibi binalar da yer alıyor.

11 Mayıs 2007, 12:43Yazan: ayasofyaAşağıdaki fotoğrafları Doc. Dr. Aydan Balamir tarafından yazılan makaleden alıyorum. Morgan Camisi ile ilgili mesajları okuduktan sonra bu camiler hakkında daha ayrıntılı bilgileri ve fikirleri olan arkadaşların düşüncelerini almak isterim. Tipoloji olarak Morgan Camisi'nin uzun süredir kayıp ebeveynleri olabilirler mi sizce?


sol, Turhan Uyaroğlu, Başar Acarlı, Kınalı Camisi, Kınalı Ada-İstanbul 1964 (Erzen, Balamir 1996, Foto: Necati Yurtsever) orta, Hakkı Atamulu, Derinkuyu Camisi, Derinkuyu-Nevşehir, 1960’lar (Fotoğraf: Murat Balamir) sağ, Cengiz Bektaş, Etimesgut Camisi, Etimesgut-Ankara 1964 (Fotoğraf: Ozan Sağdıç) *Sayin Tolga Işıkyıldız'a (architurk) tezini paylastigi icin tesekkur ederim. I-ıh bir yanlışlık var. En sağdaki Kınalı'daki cami. Ortadaki Etimesgut Camii En soldaki ise Derinkuyu Camii Yanlışlık olmasın. Düzelteyim. Ayrıca bu üç binanın da 1960-64 arası yapıldığını da belirtirim. Sonradan sonraya cami forum konusunda "sabit fikir" sahibi olmuş yani azıcık "yobaz"laşmışız. Kızmak gücenmek yok.

28 Nisan 2007, 19:24Yazan: Orhan AyyuceMogan camisi ozellikle dikkatimi cekti, zira, tasariminda ve uygulamasinda bir adetten fazla metaforu ve mesaji tasiyan bir proje. bir coguna onceki mesajlarda deginilmis (transparansi, isik, camia-imam saflari iliskisi, sadelik, vesaire.)
'ebeveyn' olarak atfettigim projelerin 'daha ilk' olmalarina ragmen bu kadar karsitlara direndigini sanmiyorum. yani, morgan camisinin, bir yerde, yaklasik elli sene sonra, daha da koklenmis geleneksellige karsi, toplumun politik ortamiyla yuzlesir gibi, mimarisini islemesini en azindan positif yonden bir agitasyon olarak goruyorum.
kisaca konusmak gerekirse, bu hareketliligin ozellikle mimari acidan, bu devirde, dikkate deger bir gelisme/kritik oldugunu dusunuyorum.
hizmete acildigi an popular medyanin verecegi yada vermiyecegi reaksiyonu ozellikle merak ediyorum. su anda mimari cevreler disinda pek bilindigini sanmiyorum/gormedim/okumadim.
zamanlama yonunden cok onemli bir proje. politikacilar icin alisilagelmisin disinda bir muamma olabilir.
ankara belediyesinin de musteri konumunda olmasi tamamen ilgi cekici.

~~~

asteria'nin yazdiklarini tekrar etmeden kendisine katildigimi belirtmek isterim.

ayrica, kayip ebeveynlerle ogullarin/kizlarin seneler sonra tekrar bulusmasi bana cok mutluluk veriyor, diyebilirim.;.)

28 Nisan 2007, 15:20Yazan: luminaBu "kayıp ebeveyn" tarifinin tarihsel karşılığı başka durumlara yönelik kullanılıyor. Bunun için Jale Parla'nın Babalar ve Oğullar kitabına bakmanızı tavsiye ederim.

28 Nisan 2007, 14:59Yazan: asteria
Merhaba, :)

Kayıp ebeveyn demek doğru mu biliyorum, ancak tasarımda ve yorumda faklılaşma ve çeşitlilik adına günümüz örneklerinin yoluna ışık tutan güçlü tasarımlar oldukları kesin...

Kayıp dememek için belki de daha çok konuşmalıyız Cumhuriyet döneminin başarılı cami mimarisi örneklerini, ve mimarların yaratıcılığını desteklemeliyiz. Özellikle dayatılmış tipolojiden uzak durmak ve yeni yorumların da çok değerli olduğunu hissettirmeliyiz.

İyi çalışmalar

28 Nisan 2007, 08:33Yazan: Orhan AyyuceAşağıdaki fotoğrafları Doc. Dr. Aydan Balamir tarafından yazılan makaleden alıyorum. Morgan Camisi ile ilgili mesajları okuduktan sonra bu camiler hakkında daha ayrıntılı bilgileri ve fikirleri olan arkadaşların düşüncelerini almak isterim.
Tipoloji olarak Morgan Camisi'nin uzun süredir kayıp ebeveynleri olabilirler mi sizce?






sol, Turhan Uyaroğlu, Başar Acarlı, Kınalı Camisi, Kınalı Ada-İstanbul 1964 (Erzen, Balamir 1996, Foto: Necati Yurtsever)
orta, Hakkı Atamulu, Derinkuyu Camisi, Derinkuyu-Nevşehir, 1960’lar (Fotoğraf: Murat Balamir)
sağ, Cengiz Bektaş, Etimesgut Camisi, Etimesgut-Ankara 1964 (Fotoğraf: Ozan Sağdıç)


*Sayin Tolga Işıkyıldız'a (architurk) tezini paylastigi icin tesekkur ederim.

24 Nisan 2007, 10:53Yazan: günİtirazımız ışık geçirgenliği olan bir cama değil, tamamen şeffaf olan bir cama...

son eklenen fotoğraf şeffaflık alerjisine dair yeterince şey söylüyor sanırım...

"yarı-şeffaf mihrap duvarı dikkat bozuyor" konusunda...

Benim de kafam karıştı. Sanırım insan anlamak istediği şeyi anlıyor ya da anlamak istemediği şeyi anlamıyor, sonra da alıntı yapıp "alerji" olarak sunuyor insanlara...

Söz konusu yapı hakkındaki eleştirim yarı şeffaf mihrab duvarı hakkında değildi. O sonradan çıktı ve yapı ile ilgili olmadı. Zaten bu benim görüşüm. E çoğunluk karşı fikirdeyse zaten sorun çözülmüş demektir, demokrasi güzeldir :). Tabi bu benim fikrimi değiştirmemi gerektirmez.

Yapının müelliflerini ve diğer emeği geçenleri tebrik ederim. Ellerine sağlık.

Not: Sadece bu konu ile ilgili değil, diğer konularda da, cümle keserek ve anlam bozarak ya da yeterince anlamadan yorum yapılmazsa sevinirim. Gereksiz ya da basit yorumlarım olabilir ama en azından anlamaya çalışarak cevap veriniz, en azından çarpıtmadan...Cam konusunda benden bu kadar...Herkese sevgiler ve saygılar...

24 Nisan 2007, 09:36Yazan: luminaBir alerjimiz yok, anlatamadıysak bizim sorunumuz değil...

İtirazımız ışık geçirgenliği olan bir cama değil, tamamen şeffaf olan bir cama. Sebebi ibadet şeklimizle ilgili. Doğrudur, namaz esnasında secdeye bakılır, ancak bu insanların dikkatinin dağılmasına engel olmaz. Karşı tarafta oluşacak herhangi bir hareket insanları asıl bulunma amaçlarından uzaklaştıracaktır. Hani camiye değil de kafeye gitmek gibi olur :). Bu bizim düşüncemiz tabi. Çok merak ediliyorsa böyle bir proje hayata geçirilir ve cemaatin tepkisi ölçülür. :).

Herkese sevgiler...

kafam karıştı :)

24 Nisan 2007, 09:22Yazan: gün

"yarı-şeffaf mihrap duvarı dikkat bozuyor" konusunda

Böyle bir şey de demedim...İyisi mi bir daha birşey yazmayım...

24 Nisan 2007, 09:19Yazan: günson eklenen fotoğraf şeffaflık alerjisine dair yeterince şey söylüyor sanırım...

Bir alerjimiz yok, anlatamadıysak bizim sorunumuz değil...

Bütün yorumları forumda okuyun!