Arkitera Mimarlık Merkezi - Görüş http://www.arkitera.com/gorus 2000 yılından beri İstanbul'da faaliyet gösteren Arkitera Mimarlık Merkezi, mimarlık kültürünün gelişmesi için ulusal ve uluslararası alanda çalışan Türkiye'nin ilk bağımsız mimarlık merkezidir. Alternatif Bir Yapı Malzemesi Olarak Toprak http://www.arkitera.com/gorus/index/detay/alternatif-bir-yapi-malzemesi-olarak-toprak/1185 Serkan Duman <img src="http://galeri3.arkitera.com/var/resizes/gorus-02/alternatif-bir-yapi-malzemesi-olarak-toprak/01-Betonla İnşaat.jpg.jpeg" width="640" /><br/><br><br><br>Toprak hala en sağlıklı ve en iyi ısı yalıtım malzemesi olma özelliğini koruyor. Üstelik nefes aldığından ortamın nemini dengeliyor. Bir toprak yapının inşası tamamen lokal malzemelerle yapıldığından oldukça da ekonomik.<br><br><p><!-- [if gte mso 9]><xml> <w:WordDocument> <w:View>Normal</w:View> <w:Zoom>0</w:Zoom> <w:TrackMoves /> <w:TrackFormatting /> <w:HyphenationZone>21</w:HyphenationZone> <w:PunctuationKerning /> <w:ValidateAgainstSchemas /> <w:SaveIfXMLInvalid>false</w:SaveIfXMLInvalid> <w:IgnoreMixedContent>false</w:IgnoreMixedContent> <w:AlwaysShowPlaceholderText>false</w:AlwaysShowPlaceholderText> <w:DoNotPromoteQF /> <w:LidThemeOther>TR</w:LidThemeOther> <w:LidThemeAsian>X-NONE</w:LidThemeAsian> <w:LidThemeComplexScript>X-NONE</w:LidThemeComplexScript> <w:Compatibility> <w:BreakWrappedTables /> <w:SnapToGridInCell /> <w:WrapTextWithPunct /> <w:UseAsianBreakRules /> <w:DontGrowAutofit /> <w:SplitPgBreakAndParaMark /> <w:DontVertAlignCellWithSp /> <w:DontBreakConstrainedForcedTables /> <w:DontVertAlignInTxbx /> <w:Word11KerningPairs /> <w:CachedColBalance /> </w:Compatibility> <m:mathPr> <m:mathFont m:val="Cambria Math" /> <m:brkBin m:val="before" /> <m:brkBinSub m:val=" " /> <m:smallFrac m:val="off" /> <m:dispDef /> <m:lMargin m:val="0" /> <m:rMargin m:val="0" /> <m:defJc m:val="centerGroup" /> <m:wrapIndent m:val="1440" /> <m:intLim m:val="subSup" /> <m:naryLim m:val="undOvr" /> </m:mathPr></w:WordDocument> </xml><![endif]--><!-- [if gte mso 9]><xml> <w:LatentStyles DefLockedState="false" DefUnhideWhenUsed="true" DefSemiHidden="true" DefQFormat="false" DefPriority="99" LatentStyleCount="267"> <w:LsdException Locked="false" Priority="0" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Normal" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="heading 1" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 3" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 4" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 5" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 6" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 7" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 8" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="9" QFormat="true" Name="heading 9" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="toc 1" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="toc 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="toc 3" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="toc 4" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="toc 5" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="toc 6" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="toc 7" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="toc 8" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" Name="toc 9" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="35" QFormat="true" Name="caption" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="10" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Title" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="1" Name="Default Paragraph Font" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="11" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Subtitle" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="22" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Strong" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="20" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Emphasis" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="59" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Table Grid" /> <w:LsdException Locked="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Placeholder Text" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="1" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="No Spacing" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light List" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading Accent 1" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light List Accent 1" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid Accent 1" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1 Accent 1" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2 Accent 1" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1 Accent 1" /> <w:LsdException Locked="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Revision" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="34" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="List Paragraph" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="29" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Quote" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="30" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Intense Quote" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2 Accent 1" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1 Accent 1" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2 Accent 1" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3 Accent 1" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List Accent 1" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading Accent 1" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List Accent 1" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid Accent 1" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading Accent 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light List Accent 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid Accent 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1 Accent 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2 Accent 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1 Accent 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2 Accent 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1 Accent 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2 Accent 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3 Accent 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List Accent 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading Accent 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List Accent 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid Accent 2" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading Accent 3" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light List Accent 3" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid Accent 3" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1 Accent 3" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2 Accent 3" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1 Accent 3" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2 Accent 3" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1 Accent 3" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2 Accent 3" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3 Accent 3" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List Accent 3" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading Accent 3" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List Accent 3" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid Accent 3" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading Accent 4" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light List Accent 4" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid Accent 4" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1 Accent 4" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2 Accent 4" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1 Accent 4" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2 Accent 4" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1 Accent 4" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2 Accent 4" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3 Accent 4" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List Accent 4" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading Accent 4" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List Accent 4" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid Accent 4" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading Accent 5" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light List Accent 5" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid Accent 5" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1 Accent 5" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2 Accent 5" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1 Accent 5" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2 Accent 5" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1 Accent 5" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2 Accent 5" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3 Accent 5" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List Accent 5" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading Accent 5" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List Accent 5" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid Accent 5" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="60" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Shading Accent 6" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="61" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light List Accent 6" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="62" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Light Grid Accent 6" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="63" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 1 Accent 6" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="64" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Shading 2 Accent 6" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="65" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 1 Accent 6" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="66" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium List 2 Accent 6" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="67" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 1 Accent 6" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="68" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 2 Accent 6" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="69" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Medium Grid 3 Accent 6" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="70" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Dark List Accent 6" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="71" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Shading Accent 6" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="72" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful List Accent 6" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="73" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" Name="Colorful Grid Accent 6" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="19" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Subtle Emphasis" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="21" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Intense Emphasis" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="31" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Subtle Reference" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="32" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Intense Reference" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="33" SemiHidden="false" UnhideWhenUsed="false" QFormat="true" Name="Book Title" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="37" Name="Bibliography" /> <w:LsdException Locked="false" Priority="39" QFormat="true" Name="TOC Heading" /> </w:LatentStyles> </xml><![endif]--><!-- [if gte mso 10]> <mce:style><! /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Normal Tablo"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin;} --> <!--[endif] --></p> <p class="MsoNormal"><span class="fotograf-yazi">Betonla inşaat</span></p> <p class="MsoNormal">&Ccedil;ok teknikmiş gibi duran bu başlığın altında yazılacak olanlar sadece inşaat sekt&ouml;r&uuml;nde olanları değil, nefes alan herkesi ilgilendiriyor. Evet nefes alan... İnsanlar, hayvanlar, bitkiler, kısacası yaşayan herkesi. Bu s&ouml;zlerle ilgini &ccedil;ekmiş olmalıyım nitekim yazının girişi, haber sitelerinde &ouml;rneğin "cep telefonu olanlar dikkat" ya da "banka hesabı olanlar mutlaka okusun" gibi zaten herkesin sahip olduğu nesneler &uuml;zerinden, sadece okuyan kişiyi ilgilendiriyormuş&ccedil;asına yapılan haberler gibi oldu. Fakat şimdi anlatacaklarımı okuduktan sonra bana hak vereceğini d&uuml;ş&uuml;n&uuml;yorum.</p> <p class="MsoNormal"><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/alternatif-bir-yapi-malzemesi-olarak-toprak/02-%C3%87atalh%C3%B6y%C3%BCk%20toprak%20evler.jpg.jpeg" /><br /><span class="fotograf-yazi">&Ccedil;atalh&ouml;y&uuml;k toprak evler</span></p> <p class="MsoNormal">Markete gidip aldığımız &ccedil;ikolatanın bir gıda &uuml;r&uuml;n&uuml; olduğunu hepimiz biliyoruz. Bu &uuml;r&uuml;n birtakım işlemlerden ge&ccedil;irilip ambalaja konulup satışa &ccedil;ıkartılmış. Bunu aklımızda tutalım. Şimdi bir topluluğa aydınlatıcı bir konuşma yapan birini g&ouml;zlerimizin &ouml;n&uuml;ne getirelim. Mesela bu kişi TED'de konuşuyor olsun. Sahnenin altından g&uuml;zel bir a&ccedil;ıyla &ccedil;ekilmiş fotoğrafında konuşmacı, ellerinde seyirciye g&ouml;sterdiği iki şeyi tutuyor. Bunlardan biri meşhur bir markanın &ccedil;ikolatası iken diğeri bir elma. Fotoğraf ilgimizi &ccedil;ekiyor, tıklayıp videoyu a&ccedil;ıyoruz. Bu kişinin &ccedil;ikolata ve elma ile ne anlatmak istediğini hemen &ouml;ğrenmek istediğimizden videoyu o ana getiriyoruz. Konuşmacı diyor ki: "Bu &ccedil;ikolatayı bir şirket fabrikada &uuml;reterek paketledi ve satışa sundu, bu elmayı ise doğa kabuğunun i&ccedil;inde bize verdi." Konuşmacı bize elmanın da bir &uuml;r&uuml;n olarak değerlendirilebileceğini anlatmaya &ccedil;alışıyormuş meğer. Aynı konuşmacı muhtemelen bu iki &uuml;r&uuml;n&uuml;n hem v&uuml;cudumuzla hem de ambalajlarının doğayla olan uyumundan da bahsediyor olmalı. &Ccedil;ikolatanın i&ccedil;indeki rafine şeker ile elmadaki meyve şekerinin farklarından, &ccedil;ikolatanın paketinin doğada &ccedil;&ouml;z&uuml;nmediğinden, oysa elmanın kabuğunun hem yenilebildiğinden hem de doğaya geri karıştığından...</p> <p class="MsoNormal"><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/alternatif-bir-yapi-malzemesi-olarak-toprak/03-Yemen%20%27%C3%87%C3%B6l%C3%BCn%20G%C3%B6kdelenleri%27%20y%C3%BCzy%C4%B1llard%C4%B1r%20ayakta.jpg.jpeg" /><br /><span class="fotograf-yazi">Yemen '&Ccedil;&ouml;l&uuml;n G&ouml;kdelenleri' y&uuml;zyıllardır ayakta</span></p> <p class="MsoNormal"><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/alternatif-bir-yapi-malzemesi-olarak-toprak/04-Libya%27da%20toprak%20bir%20yerle%C5%9Fim.jpg.jpeg" /><br /><span class="fotograf-yazi">Libya'da toprak bir yerleşim</span></p> <p class="MsoNormal">Yapı malzemesi mevzusuna d&ouml;necek olursak, tıpkı &ccedil;ikolata ve elma durumunda olduğu gibi, &uuml;rettiğimiz yapılar da doğa ile uyumlu değil. Bu yapılar daha inşa edilmeye başlanmadan, binaları ortaya &ccedil;ıkaracak malzemelerin &uuml;retim aşaması bile &ccedil;evreye olduk&ccedil;a zararlı. &Uuml;stelik &ccedil;ikolata gibi yenmediğinden olsa gerek &uuml;reticiler sağlığa zararlı maddeleri yapı malzemelerine doldurmaktan &ccedil;ekinmiyorlar. Biz insanlar her ge&ccedil;en g&uuml;n yaşamak i&ccedil;in yeni yapılar &uuml;retirken, ekosistemin alanını biraz daha daraltıyoruz.</p> <p class="MsoNormal"><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/alternatif-bir-yapi-malzemesi-olarak-toprak/05-Avusturya%27da%20bir%20toprak%20ev.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Avusturya'da bir toprak ev</span></p> <p>"&Uuml;lkemizde inşa &ccedil;alışmaları i&ccedil;in en &ccedil;ok kullanılan yapı malzemesi hangisidir?", diye sorsam, sanırım "beton" cevabını almakta zorlanmam. Bu cevabı ev hanımları, &ccedil;ocuklar, CEO'lar, otob&uuml;s şof&ouml;rleri, &ouml;ğrenciler velhasıl herkesten rahatlıkla duyabiliriz diye d&uuml;ş&uuml;n&uuml;yorum. Verilere bakacak olursak, Avrupa Hazır Beton Birliği (ERMCO) raporuna g&ouml;re, 2011 yılına ABD'yi yakalayan T&uuml;rkiye, bug&uuml;n ise d&uuml;nyada &Ccedil;in ve Hindistan'dan sonra en &ccedil;ok &ccedil;imento kullanan &uuml;lke konumunda. ABD'nin n&uuml;fusunun 300 milyonun &uuml;st&uuml;nde olduğunu hatırlatmama gerek yok sanırım.</p> <p>Kısacası yeri g&ouml;ğ&uuml; betonlaştırıyoruz. &Ccedil;imento &uuml;retilirken, taşınırken ve beton olarak kullanıldıktan sonra bile &ccedil;evreye zararlı. G&ouml;rsel zararından bahsetmiyorum bile.</p> <p>Peki ne yapılabilir. Doğaya uyumlu ve d&ouml;n&uuml;şebilen yapılar yapmak m&uuml;mk&uuml;n m&uuml;? Elbette m&uuml;mk&uuml;n. Dışarıya &ccedil;ıktığında (eğer bulabilirsen) toprağın &uuml;zerinde y&uuml;r&uuml;. Evet işte o &uuml;zerine bastığın topraktan yapılar &uuml;retip i&ccedil;inde oturabilirsin.</p> <p class="MsoNormal"><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/alternatif-bir-yapi-malzemesi-olarak-toprak/06-Banglade%C5%9F%27te%20okul.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Bangladeş'te okul</span></p> <p>Yeni bir şeyden bahsetmiyorum aslında. İnsanlık tarihinde toprak ile &uuml;retim M.&Ouml;. 9000 yıllarına kadar gidiyor. Anadolu'da da M.&Ouml;. 8000 yıllarında Aşıklı H&ouml;y&uuml;k ve M.&Ouml;. 7500 yıllarında &Ccedil;atalh&ouml;y&uuml;k yerleşimleri ilk toprak yapıların g&ouml;r&uuml;ld&uuml;ğ&uuml; yerler. M.&Ouml;. 1300 yılında inşa edilmiş II. Ramses'in tonoz &ccedil;atılı toprak tahıl depoları hala ayakta.</p> <p>Toprak hala en sağlıklı ve en iyi ısı yalıtım malzemesi olma &ouml;zelliğini koruyor. &Uuml;stelik nefes aldığından ortamın nemini dengeliyor. Bir toprak yapı inşası tamamen lokal malzemelerle yapıldığından olduk&ccedil;a ekonomik. &Uuml;stelik beton ile &uuml;retilen konutlar gibi, n&uuml;kleer santral mi yoksa ev mi inşa ediliyor karmaşasını yaşatmıyor.</p> <p class="MsoNormal"><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/alternatif-bir-yapi-malzemesi-olarak-toprak/07-ABD%27de%20topraktan%20in%C5%9Fa%20edilmi%C5%9F%20bir%20kamu%20binas%C4%B1.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">ABD'de topraktan inşa edilmiş bir kamu binası</span></p> <p class="MsoNormal">Bug&uuml;n uzmanlar tarafından, geleneksel y&ouml;ntemlerle modern teknikler birleştirilerek toprak yapılar yapılıyor. &Ouml;zellikle gelişmiş &uuml;lkeler bu tekniklerin araştırılması ve uygulanması i&ccedil;in b&uuml;y&uuml;k &ccedil;aba harcıyorlar. Bizler ise toprak mimarlığının ana vatanında olmamıza rağmen unuttuğumuz geleneksel teknikleri yeniden hayata d&ouml;nd&uuml;rmek i&ccedil;in bile hala emekleme durumundayız.</p> <p class="MsoNormal">Mars'a gitmek iyi hoş peki, ama doğa ile uyumlu malzemelerden yapılar inşa etmek ve hala &uuml;zerinde yaşadığımız d&uuml;nyayı kirletmeyen, s&uuml;rd&uuml;r&uuml;lebilir ve sağlıklı yapılar inşa etmek de &ouml;nemli bir inovasyon olsa gerek ne dersin?</p> Tue, 24 Apr 2018 17:46:00 +03 Taklitler Aslını Öldürür http://www.arkitera.com/gorus/index/detay/taklitler-aslini-oldurur/1184 Mohamed Abdellatif <img src="http://galeri3.arkitera.com/var/resizes/gorus-02/Taklitler_aslını_oldurur_resize.jpg.jpeg" width="640" /><br/><br><br><br><br><br><p>Mimari kuramcılar &ldquo;Tektonik: Mimarlığın sanatı&rdquo;<sup>1</sup> kavramını, binanın işlevi ve sanatsal tasarımıyla ilgili olan inşa sanatı olarak g&ouml;rd&uuml;. Ger&ccedil;ek anlamıyla yapı sanatı, mimarlığın bize bilin&ccedil;li bir şekilde neyi i&ccedil;erdiğini anlatır; bilin&ccedil;siz yapı fikrinin, hi&ccedil;likten fiziksel bir nesne yaratmanın y&uuml;zeysel d&uuml;ş&uuml;ncesinin &ouml;tesindedir. &Ouml;yle ki bilin&ccedil;li mimari daha sonra bu blokları fizikselden metafiziksele, tefekk&uuml;r ve keyif almaya değer bir hale getirmektedir.</p> <p>&ldquo;&Ccedil;oğu binanın sessiz olduğunu, bazılarını konuştuğunu ama k&uuml;&ccedil;&uuml;k, sadece k&uuml;&ccedil;&uuml;k bir kısmının şarkı s&ouml;ylediğini g&ouml;rmedin mi!&rdquo;<sup>2</sup></p> <p>Tektonik, binanın kendisinin bir &ouml;zelliğidir; ancak aynı zamanda sosyal, politik, ekonomik, k&uuml;lt&uuml;rel ve diğer boyutları da olan, genelin bir par&ccedil;asıdır. İnşaat malzemeleri, inşa teknikleri ve bunun gibi fiziksel, g&ouml;rsel &ouml;zellikler yukarıda bahsedilen metafizik d&uuml;nyaya aktarımımızdaki başarıya katkıda bulunabilir. Farklı bir deyişle, mimariyi sadece g&ouml;rsel bir &uuml;r&uuml;n olarak g&ouml;rmek bir indirgemedir. &Ouml;rneğin, bir bina tasarlanıp &uuml;st&uuml;nde geleneksel motiflerden alınan bir dekorasyon yapıldığı zaman, bu bina ger&ccedil;ek anlamı ile bir değer taşır mı? Hayır bence.</p> <p>Mimari; zaman, mekan ve nitelikte i&ccedil;seldir ve mimaride yer alan &ouml;rt&uuml;l&uuml; anlamlar farklı kişisel yorumlara sebep olabilir. Ancak bu &ouml;znelliğinin yanında nesnel olma durumu, zaman i&ccedil;inde mimarinin etik veya sembolik değerlerinin değişme olasılığını da beraberinde getirebilir.</p> <p>Şekil ve i&ccedil;eriği birbirinden ayıran &ouml;nc&uuml;l mimari akımlardan biri postmodernizm hareketidir. Postmodern mimarinin iki ayrı y&ouml;n&uuml; vardır. Birincisi tarihin yok edilmesi, ikincisi ise senografiyi kullanma eğilimidir. Tarihin yok edilmesi -bulanıklaşması- iki aşamada ger&ccedil;ekleşir: birincisi tarihsel belirti serilerinin &ccedil;&ouml;k&uuml;ş&uuml;; ikincisi, tarihsel referansların gelişig&uuml;zel yer değişmesidir. Tarihsel belirti serilerinin &ccedil;&ouml;k&uuml;ş&uuml; mimarinin zamansal organizasyonunun problemidir ve bir şeyin zamansal ve mekansal k&ouml;klere sahip olduğunun apa&ccedil;ık bir g&ouml;stergesidir.</p> <p>Tarihten gelen mimari &ouml;gelerin rastgele yer değişimini iki başlık altında sınıflandırabiliriz. İlki "bir zaman olarak tarih<sup>"3,</sup> yani zamana &ouml;zg&uuml; anlamın sorgulanmasıdır. &Ouml;zellikle de zamanın belirlenmesi zor olduğunda, Kevin Lynch gibi, "Bu mekan hangi zamanın? - What time is that place?"<sup>4</sup> diye sormalıyız. ikincisi ise, s&uuml;slemeleri ve fikirleri &uuml;retildikleri koşullardan bağımsız olarak kullanılmasıdır. Bu ikincisi, birinci başlığa g&ouml;re daha fizikseldir.</p> <p>İkinci y&ouml;nde -o da postmodernist mimaride en &ccedil;ok karşılaştığımızdır- &ccedil;ağrıştırılan g&ouml;r&uuml;nt&uuml;lerin bazen bağlamla ilgisi olmadğı gibi; bazen de g&ouml;r&uuml;nt&uuml;ler, birbirleriyle tarihsel ve &ouml;rt&uuml;k olarak ilgisi olmayan bir&ccedil;ok kaynaktan gelmektedirler.</p> <p>&Uuml;nl&uuml; Mimar Frank Lloyd Wright diyor ki: "B&uuml;t&uuml;n&uuml;n i&ccedil;indeki her şey tek bir bağlantıya sahipse, aynı dili konuşuyorsa, her şeyi kapsayan tek bir ifadeye sahip olur. Yapınızın bir kısmı Fransızca konuşurken diğer kısmı İngilizce konuşuyorsa, istenen sonu&ccedil;, istenen g&uuml;zellikte değildir."<sup>5</sup></p> <p>Bu sayede binalar tanınabilir semboller ve metaforlardan oluşan bir araya getirilmiş mozaikler haline gelir ve bu binalar elbette boş bir parodiden &ouml;teye gidemez. Ve sonu&ccedil; &uuml;r&uuml;n, serinin s&uuml;reklilik belirtisi olmaksızın, diyalogsuz mimarlık olup, sadece alıntılar ve parantezlerden oluşan anlamsız bir &uuml;r&uuml;n haline gelmektedir! Bir referans olarak ge&ccedil;miş yavaş yavaş kendisini parantez i&ccedil;inde bulur ve zamanla tamamen silinerek yok olur ve ardında da boş bir metinden başka hi&ccedil;bir şey bırakmaz.</p> <p>Postmodern mimarinin bir başka y&ouml;n&uuml; de, bir meta haline gelmek i&ccedil;in mimarlığın anlamını azaltmaya&nbsp; yani &uuml;r&uuml;nleştirmeye y&ouml;nelik genel eğilimdir. Ki bu eğilimde t&uuml;m ger&ccedil;ek, imgeler haline gelir ve mimariyi i&ccedil; madde (bina) ve dış madde (imge) olarak ayırarak &uuml;r&uuml;nleştirmek kolaylaştırılmıştır; tıpkı Robert Venturi&rsquo;nin dekore edilmiş sığınak benzetmesi gibi.</p> <p>Mimarlık kendi i&ccedil;inde bir varlıktır ve yokluğun bir alternatifi değildir. Ya da, Heidegger&rsquo;in dediği gibi, &ldquo;Binanın kendisi onu diğerlerinden ayıran &ouml;zelliklerin taşıyıcısıdır."<sup>6</sup>. Mimari, bağlama anlam eklemeden &ouml;nce, onu g&ouml;r&uuml;nt&uuml;leyen i&ccedil;in daha g&ouml;r&uuml;n&uuml;r hale gelebilmek amacıyla bir ortamın potansiyelini kullanır.</p> <p>Gelin birlikte d&uuml;ş&uuml;nelim, Postmodernist hareket zaten Modern hareketin sıkı kurallarına bir reaksiyon olarak ortaya &ccedil;ıktı, tarihe d&ouml;n&uuml;ş&uuml; ve ge&ccedil;miş mimarinin mirasını gerekli bağlantılar ve g&ouml;ndermelerle anımsatarak yeni bir akım başlattı. Ama yukarda belirttiğimiz gibi, o mimarların unuttuğu &ccedil;ok &ouml;nemli bir nokta var, o tarihin simgeleri artık &ccedil;ağırılmaz &ccedil;&uuml;nk&uuml; zamanı ge&ccedil;miş, bug&uuml;nle bağlantısı kopuktur.</p> <p>Postmodern mimarlar antik ve klasik mimariden alıntılar yaparak bunları binalarının cephelerine yerleştirmişlerdir, &uuml;stelik bunun sebebi de mimarlık tarihine saygı g&ouml;stermek, yeniden bu değerleri yaşatmaktır. Ancak yeniden canlandırma fikrinin, bazı sembollerin ve imgelerin sadece g&ouml;rsel metaforunun kopyalanmasını aşamadığı gibi, net plastik veya işlevsel hedefler olmaksızın cephelere eklenmekten &ouml;teye ge&ccedil;emediğini g&ouml;rmekteyiz. Aynı zamanda teknoloji ile birlikte gelen değişiklikler ile b&uuml;t&uuml;nleşen bu mimari sonu&ccedil;ta belirsiz bir kimliğe sahiptir.</p> <p>Bilindiği gibi postmodern hareket yavaş yavaş mimarlar arasında eski parıltısını kaybedip s&ouml;n&uuml;kleşmiş, geleceğe doğru farklı g&ouml;r&uuml;şler doğmaya başlamıştır. Yani mimari kuramcılara ya da sofistike mimarlara g&ouml;re, postmodernist mimari artık eski bir modadır. Yine de ilgin&ccedil; bir ikilem var, neden mimarlar vazge&ccedil;erken insanlar bu tarz &ndash;eskiye doğru- hareketleri beğenmektedir? Buradaki ikileme, mimari kuramcılar g&ouml;z&uuml;nden bakacak olursak postmodernizm &ouml;ld&uuml;, &ouml;lmek &uuml;zere ya da artık &ouml;lmeli! Ancak halk, yine de ge&ccedil;mişten gelen bu tarihi g&ouml;ndermeleri sever. Aslında bu taklitler asla aslını y&uuml;celtmeyip tam tersine &ouml;zg&uuml;nl&uuml;ğ&uuml;n&uuml; &ouml;ld&uuml;r&uuml;rd&uuml;r.</p> <p>Şimdiki durumu beğenmeyip ge&ccedil;mişe ka&ccedil;mak istiyorsak veya ge&ccedil;mişten gelen kimliklere sahip olan bir mimariyi istiyorsak, &ccedil;&ouml;z&uuml;m boş alıntılar yapmak değildir..</p> <p>Peki ne yapmamız gerekiyor? İlk &ouml;nce mirasımızdaki mimarinin anlamını anlayalım? Geleneksel mimaride formun 3 işlevi vardır: estetik, str&uuml;kt&uuml;r ve i&ccedil;erik. Şu anki taklitlere bakacak olursak, ne estetiği var, ne i&ccedil;eriği ne de str&uuml;kt&uuml;rel işlevi! Ve tahmin ediyorum ki o boş alıntıları yapanlar, ger&ccedil;ek bir &uuml;r&uuml;n ortaya koyamazlar, ki ortaya koydukları da ge&ccedil;mişe bir hakaret niteliğindedir. O kadar zengin bir mimarinin anlamını yalnızca dekor ya da motif haline indirgemek &ccedil;ok k&ouml;t&uuml; ve yanlıştır.</p> <p>&Ccedil;ağdaş mimarimiz maalesef Doğu ve Batı arasında sıkışmış durumdadır. Bug&uuml;n İslam toplumlarının mimarisinden alınan y&uuml;zeysel alıntılarla sık sık karşılaşmaktayız. Ancak bahsettiğim gibi, Sel&ccedil;uklu ya da Osmanlı mimari elemanlarının g&uuml;n&uuml;m&uuml;z mimarisine y&uuml;zeysel aktarımı ve bunun modern bir İslam mimarisi olduğu iddiası &ccedil;ok b&uuml;y&uuml;k bir yanılgıdır. &Ccedil;&uuml;nk&uuml;, yukarıda da belirtildiği gibi, sadece anlamı y&uuml;zeyselleştirmekle birlikte, mimarinin &ouml;zg&uuml;nl&uuml;ğ&uuml;n&uuml; de silmektedir. Hele İslam&rsquo;a referans veren bir mimariyi ger&ccedil;ekleştirmek istiyorsak, İslam k&uuml;lt&uuml;r&uuml;m&uuml;z&uuml;n ışığında toplumlarımıza uygun bir mimarlık yaratmak zorundayız; ki bu mimarlık, sarayları ve l&uuml;ks otelleri s&uuml;sleyen hazır formlarından uzak olmalıdır. Ve bence, yereldeki &ouml;zg&uuml;n naif motifler bile bunlardan &ccedil;ok daha anlamlıdır. Diğer yandan, k&uuml;lt&uuml;r&uuml;m&uuml;ze zamanla dahil olan ancak bizle alakası olmayan ithal modellerle, kimliksiz bir mimari oluşmaktadır.</p> <p><span class="fotograf-yazi">Kaynaklar:</span></p> <p><span class="fotograf-yazi">1. Tectonics in architecture: from the physical to the meta-physical, Robert Maulden, 1968.</span></p> <p><span class="fotograf-yazi">2. Talk About Contemporary Architecture, Gilles De Bure, 2010.</span></p> <p><span class="fotograf-yazi">3.&nbsp; 1&rsquo;e bakınız.</span></p> <p><span class="fotograf-yazi">4. The Image of The City, Kevin A. Lynch, 1960.</span></p> <p><span class="fotograf-yazi">5.&nbsp;&nbsp;<a href="https://en.wikiquote.org/wiki/Frank_Lloyd_Wright">https://en.wikiquote.org/wiki/Frank_Lloyd_Wright</a></span></p> <p><span class="fotograf-yazi">6.&nbsp; Heidegger For Architects, Adam Sharr, 2007.</span></p> Tue, 17 Apr 2018 14:47:44 +03 Kent Hakkının İğfal Edilmesi: Kanal İstanbul Projesi Üzerine http://www.arkitera.com/gorus/index/detay/kent-hakkinin-igfal-edilmesi--kanal-istanbul-projesi-uzerine/1183 Mimar Meclisi-MM <img src="http://galeri3.arkitera.com/var/resizes/gorus-02/mimar_meclisi_04_18/kent_kimin_hakkı.jpg.jpeg" width="640" /><br/><br><br><br><br><br><p>İlk olarak 27 Nisan 2011 tarihinde bir animasyonla birlikte kamuoyuna "&ccedil;ılgın proje" olarak duyurulan Kanal İstanbul projesinin g&uuml;zergah olarak Avcılar - K&uuml;&ccedil;&uuml;k&ccedil;ekmece Lag&uuml;n Havzası - Sazlıdere - Durusu kent koridoru &uuml;zerinde olacağı bilgisi 15 Ocak 2018 tarihinde &Ccedil;evre ve Şehircilik Bakanı Ahmet Arslan tarafından kamuyla paylaşıldı. 45 kilometre uzunluğunda, 25 metre derinliğinde ve 250 ila 1000 metre arasında olmakla beraber farklı kaynaklarda &ccedil;eşitli genişlikler duyurulan projeye dair 27 Şubat 2018 tarihinde &Ccedil;evre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yapılan bilgilendirmede, projenin &Ccedil;evresel Etki Değerlendirmesi (&Ccedil;ED) başvuru dosyasının uygun bulunarak &Ccedil;ED s&uuml;recinin başladığı kamuoyuna duyuruldu. Bu paylaşımın hemen ardından bir&ccedil;ok meslek odası, sivil toplum &ouml;rg&uuml;t&uuml;, platform, inisiyatif ve &ccedil;eşitli medya organları tarafından Kanal İstanbul projesinin ger&ccedil;ekleşmesi halinde, bilimsel veriler ve araştırmalar ışığında ortaya &ccedil;ıkması mutlak ekolojik sorunlar hakkında endişeler ve hatta uyarılar dile getirildi. Elbette, bahsedilen ekolojik sorunların sadece &uuml;lkemizi değil, geniş &ouml;l&ccedil;ekte t&uuml;m ekosistemi &ccedil;ok ciddi olarak olumsuz etkileyecek olması bu projeyi her anlamda &ccedil;ok tehlikeli kılmakta. Bu anlamda Kanal İstanbul projesinin ger&ccedil;ekleşmesi halinde ne denli sarsıcı ekolojik tahribata neden olacağının kamuoyu tarafından anlaşılmasının &ccedil;ok &ouml;nemli olduğu bir ger&ccedil;ek. Bununla birlikte, bu projeye ilk başta neden gerek duyulduğuna, neye dayanarak b&ouml;ylesi bir projeye girişildiğine tekrar ve ısrarla dikkat &ccedil;ekmenin de aynı &ouml;l&ccedil;&uuml;de &ouml;nem taşıdığına inanıyoruz. Kanal İstanbul projesinin, kentin ve kentlinin ihtiya&ccedil;larından kopuk olduğunun ve yalnızca yoktan yeni bir kentsel odak var ederek, bu alanlardan "rant elde etmek" amacı taşıdığının altını bir kez daha &ccedil;izmek istiyoruz.</p> <p>&Ccedil;evre ve Şehircilik Bakanı Arslan'ın a&ccedil;ıklamalarında olsun, &ccedil;eşitli medya organlarındaki projeyi olumlayan haberlerde olsun, Kanal İstanbul projesinin esas amacı "İstanbul Boğazı'ndaki riskli ge&ccedil;işleri azaltmak ve İstanbul'un cazibesini arttırmak" olarak sunuluyor. Bunun dayanağı olarak da hem İstanbul Boğazı'ndan her g&uuml;n ge&ccedil;en, bazıları tehlikeli madde taşıyan transit y&uuml;k gemilerinin kent i&ccedil;in teşkil ettikleri kaza riskleri, hem de Montreaux Boğazlar S&ouml;zleşmesi'yle d&uuml;zenlenen transit gemi ge&ccedil;işlerinin &uuml;cretsiz olmasının ekonomik faydasızlığı g&ouml;steriliyor. D&uuml;nyadaki diğer kanal d&uuml;zenlemelerinden, &ouml;zellikle Panama Kanalı ve S&uuml;veyş Kanalı'ndan &ouml;rnekler verilerek Kanal İstanbul'a kentin ihtiya&ccedil; duyduğu algısı yaratılsa da, rıza &uuml;retmeye y&ouml;nelik bu taktikler proje hakkındaki ger&ccedil;ekleri uzaktan yakından yansıtmıyor.</p> <p>&Ouml;ncelikle Kanal İstanbul, Panama veya S&uuml;veyş Kanalı gibi deniz ulaşımında ciddi anlamda mesafe kısaltan bir alternatif sunmayacağı i&ccedil;in, &uuml;cretsiz ge&ccedil;iş hakkı uluslararası bir s&ouml;zleşmeyle korunan İstanbul Boğazı'ndan ge&ccedil;mek yerine Kanal İstanbul'dan ge&ccedil;ilmesi hem anlamsız hem de uluslararası hukuka ters d&uuml;şecek bir &ouml;neridir. Marmara Denizi'nden Karadeniz'e ge&ccedil;işlerden (ya da tam tersi) bahsedildiği d&uuml;ş&uuml;n&uuml;l&uuml;rse Kanal İstanbul da deniz ulaşımı bakımından yasal olarak Montreaux S&ouml;zleşmesine riayet etmek zorunda olacaktır. Aksi durumda uluslararası bir kriz yaşanacağı ve hatta &uuml;lkenin yasal yaptırımlarla y&uuml;z y&uuml;ze gelmesinin s&ouml;z konusu olacağı aşikardır. Fakat projenin &uuml;lke ekonomisine fayda sağlayacağı &uuml;zerine kurulu bu &ccedil;arpık s&ouml;ylemle, projenin halk tarafından meşru ve hatta gerekli bulunması ama&ccedil;lanmaktadır.&nbsp;</p> <p class="MsoNormal"><strong>Kent Hakkı Kimin Hakkı? Kent Hakkının İğfali</strong><o:p></o:p></p> <h2 style="margin-top: 0cm; mso-list: none;"><b style="font-size: 2em;"><span style="font-size: 11.0pt; line-height: 107%;"><br /><br /></span></b></h2> <p><img style="text-align: justify;" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimar_meclisi_04_18/yeni_kent_alanlar%C4%B1_2.jpg.jpeg" border="0" /><br />Bakan Arslan'ın konuşmasında ge&ccedil;en bir diğer ama&ccedil; ise b&ouml;lgede yaşayan vatandaşlar i&ccedil;in modern bir yaşam sağlamak, kentsel d&ouml;n&uuml;ş&uuml;mle b&ouml;lgedeki &ccedil;arpık kentleşme sorunun &ouml;n&uuml;ne ge&ccedil;mek olarak karşımıza &ccedil;ıkmakta. Projenin g&uuml;zergahındaki semtlerde &ccedil;oğunlukla kentsel &ouml;l&ccedil;ekte yoğun bir yerleşim bulunmaması, kent merkezindeki arazilerin değişim değeri artışlarına neden olan ulaşım kolaylığı, merkezi iş alanına yakınlık, sosyal donatı ve kamusal hizmetlerin dağılımı gibi etkenlerin azlığı ya da yokluğu a&ccedil;ısından &ccedil;arpık kentleşmenin s&ouml;z konusu olamayacağı bir ger&ccedil;ektir. &Ccedil;arpık kentleşme kentin geneline dair makro &ouml;l&ccedil;ekte bir sorun olup uzun yıllardır &ccedil;eşitli y&ouml;netimlerce neden olunmuş bir sonu&ccedil;tur. Bu sorunun, noktasal olarak, ve hatta kentleşmeyi teşvik eden bir mega projeyle asla &ccedil;&ouml;z&uuml;lemeyeceği; aksine &uuml;st &ouml;l&ccedil;ekte kentleşmeyi arttırmak yerine kontrol altına alan projeksiyonlar oluşturulup planlamanın buna g&ouml;re yapılıp hayata ge&ccedil;irilmesiyle uzun vadede &ccedil;&ouml;z&uuml;lebileceği meslek uzmanlarınca sabittir. Adeta aklımızla alay eden bu propaganda s&ouml;ylemleri halkı d&uuml;ped&uuml;z yanıltmaya ve bu projeyi olduğunun tam tersi olarak yansıtmaya y&ouml;neliktir.</p> <p>Bakan Ahmet Arslan'ın ve Kanal İstanbul proje koordinat&ouml;r&uuml; Bora Erdem'in yaptığı a&ccedil;ıklamalarda projenin 2011 yılındaki kurgudan farklı olarak 8-11 k&ouml;pr&uuml; yerine 6 k&ouml;pr&uuml;ye, 1.200.000 n&uuml;fus yerine 500.000 n&uuml;fus i&ccedil;in bir şehir planlamasına, kanalın yapımında &ccedil;ıkacak hafriyat toprağıyla yapılacak yapay adalara, g&ouml;kdelenler yerine 6 katlı, silueti bozmayan kademeli yapılaşmaya ve "cam mimari" yerine Anadolu Sel&ccedil;uklu motifleriyle "geleneksel" mimariye sahip olacağı bilgileri verildi. Bu bilgilerden anlaşılan İstanbul'un i&ccedil;inde bir kent daha kurulmasına girişildiğinden başka bir şey değildir. Son zamanlarda sıklıkla tartışmalara konu olan İstanbul siluetinin bozulmasından duyulan kaygı giderilmiş, sanki projeyle ilgili tek sorun "milli kimlik" ve kentsel siluetmiş gibi bunlar &uuml;zerinden projeye karşı &ccedil;ıkanlar konsolide edilmiştir. B&ouml;ylece k&ouml;t&uuml;n&uuml;n iyisine razı etme y&ouml;ntemi izlenmiş, kamuoyuna 500.000 n&uuml;fuslu bir yeni bir şehrin neden yoğunluktan yaşanamaz hale gelmiş bir metropole kurulmaya kalkışıldığı a&ccedil;ıklanmamıştır.</p> <p>Burada kent i&ccedil;inde kent &uuml;retmeye kalkışan Kanal İstanbul projesinin neden bu amacı g&uuml;tt&uuml;ğ&uuml;n&uuml; biraz a&ccedil;mak gerekiyor. Fransız d&uuml;ş&uuml;n&uuml;r Henri Lefebvre yapıtlarında g&uuml;n&uuml;m&uuml;zde kentsel mekanın &uuml;retiminin kullanım değerindense değişim değeri &uuml;zerinden belirlendiğini, bu değişim değeri &uuml;zerinden &ccedil;ıkar sağlayan sermaye sınıfının halkı kentsel yaşamın dışına ittiğine ve halkın kente m&uuml;dahil olma olanağını yitirmesine neden olduğunu a&ccedil;ıklar. Kanal İstanbul projesi, kentte hızla değişim değeri &uuml;retecek alanların t&uuml;kenmesinden &ouml;t&uuml;r&uuml; yeni rant alanları a&ccedil;mak i&ccedil;in kentin t&uuml;m dengelerini alt &uuml;st eden, ideal durumda halkın sahip olması umulan kent hakkının sermaye tarafından ele ge&ccedil;irildiği bir proje olarak tam da bu durumu &ouml;rnekler. Sermaye sahipleri değişim değeri &uuml;zerinden elde ettikleri artı-değeri artı &uuml;r&uuml;ne &ccedil;evirmek, sonrasında da bu artı &uuml;r&uuml;n&uuml; daha &ccedil;ok artı-değer meydana getirebilmek i&ccedil;in yatırıma d&ouml;n&uuml;şt&uuml;rmek zorundadır. Bu y&uuml;zden sermaye sahipleri kentsel &ouml;l&ccedil;ekte s&uuml;rekli yeni yatırım yapacakları alan ararlar; fakat kent doğal sınırlarına yaklaştığından dolayı zamanla bu alanlar azalarak son bulur. Bu noktada da Kanal İstanbul Projesi'nde olduğu gibi, sermaye sahipleri tarafından yeni rant alanları yaratılması ihtiyacı doğar. Artık kentsel mekan b&uuml;y&uuml;k &ouml;l&ccedil;&uuml;de sermayenin kentsel mekanı t&uuml;ketimi &uuml;zerinden şekillenmektedir; kentli safdışı bırakılmıştır. Kentliler, "kullanıcı ve kentin niteliklerini &uuml;retici olma durumundan, devasa bir t&uuml;ketim d&ouml;ng&uuml;s&uuml;n&uuml;n fig&uuml;ranlarına" indirgenmiştir.</p> <p style="margin-bottom: .0001pt; text-align: justify;" class="MsoNormal"><b><span>Kanal İstanbul&rsquo;un G&uuml;zergahındaki Mahalleler<br /><br /></span></b></p> <p style="margin-bottom: .0001pt; text-align: justify;" class="MsoNormal">&nbsp;&nbsp;<img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/thumbs/gorus-02/mimar_meclisi_04_18/3.jpg.jpeg" />&nbsp; &nbsp;<img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/thumbs/gorus-02/mimar_meclisi_04_18/4.jpg.jpeg" />&nbsp;</p> <p style="margin-bottom: .0001pt; text-align: justify;" class="MsoNormal">&nbsp;&nbsp;<img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/thumbs/gorus-02/mimar_meclisi_04_18/5.jpg.jpeg" />&nbsp;&nbsp;&nbsp;<img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/thumbs/gorus-02/mimar_meclisi_04_18/6.jpg.jpeg" /></p> <p style="margin-bottom: .0001pt; text-align: justify;" class="MsoNormal"><br />&Ccedil;ED y&ouml;netmeliği gereğince 27 Mart 2018 tarihinde &Ccedil;evre ve Şehircilik Bakanlığı ile Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı yetkililerince ger&ccedil;ekleştirilen Halkın Katılımı toplantısında verilen bilgiye g&ouml;re, "4 il&ccedil;e sınırları i&ccedil;inde, 37 mahallede bulunan 273 bin hanedeki 996 bin kişiyi ilgilendiren proje" i&ccedil;in rezerv alanı ilan etme s&uuml;re&ccedil;leri hızla yaşanmaya başlandı. Rezerv alanı ilanları &Ccedil;evre ve Şehircilik Bakanlığı'na dilediği gibi plan ve proje yapma yetkisi vermek i&ccedil;in hukuki zemin oluşturmaktadır. B&ouml;ylece rant odaklı kentsel d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m uygulamalarının &ouml;n&uuml; a&ccedil;ılarak, İstanbul'un &ccedil;eşitli mahallelerinde ger&ccedil;ekleştirilen mahallenin yerli halkını yerinden edilmesi s&uuml;reci tekrarlanacaktır., kent toprağının değişim değeri kısa s&uuml;relerde katlanmasını getiren l&uuml;ks ve b&uuml;y&uuml;k &ouml;l&ccedil;ekli projeler &uuml;st gelir grubuna parlak bir yaşam stili resimleyen vaatlerle pazarlanarak kent soylulaştırılmaktadır. Yakın ge&ccedil;mişte yaşanan Sulukule ve Tarlabaşı mahallelerindeki m&uuml;dahalelerden de benzer s&uuml;re&ccedil;leri hatırlayabiliriz. Bu mahallelerde verilen hukuk m&uuml;cadeleleri ve daha da &ouml;nemlisi kamuoyunun yarattığı baskı meyvesini vermiş, bu m&uuml;dahaleler projede yer alan "star mimarların" dahi s&uuml;re&ccedil;ten ayrılmak zorunda kaldıkları, topal kalmış bir projeye d&ouml;n&uuml;şm&uuml;şt&uuml;r.</p> <p>Burada esas nokta, kent hakkında verilen kararların hi&ccedil;bir şekilde kentlilerin ihtiya&ccedil;larına dayanmayıp, yeni bir ekonomik &ccedil;ark olması amacıyla yoktan bir kıyı yaratılıp, bu kıyıya koca bir şehrin keyfen yapılmaya kalkışılmasıdır. &Uuml;st&uuml;ne &uuml;stl&uuml;k bu projenin Varlık Fonu &uuml;zerinden, yani halkın vergileriyle finanse edileceği de bilinmektedir. B&ouml;ylesi tehlikeli ve m&uuml;thiş pahalı girişim, halihazırda yapı fazlası bulunmasına karşın daha fazla yapı &uuml;reterek hem halkı daha da fakirleştirecek, hem de dengesiz bir ekosistemin sonu&ccedil;larına maruz bırakacaktır. Barınma hakkı, yaşama hakkı gibi temel haklardan olan kent hakkına sahip &ccedil;ıkılırsa kentleşme ve sermaye arasındaki bağlantı tersine &ccedil;evrilip kent hakkında s&ouml;z s&ouml;yleme, kentsel mekanı şekillendirme hakkı halk tarafından yeniden kazanılabilecektir. Kanal İstanbul projesi kadar tehlikeli, yıkıcı etkileri olacağı uzmanlarca ısrarla ortaya koyulan bir rant projesinin iptal edilmesi i&ccedil;in, kentliler olarak hepimiz, ama en &ccedil;ok da bu projenin ger&ccedil;ekleştirilmesinde payı olan meslek uzmanlarının alanlarından (kentsel tasarım, şehir ve b&ouml;lge planlama, mimarlık, peyzaj mimarlığı, inşaat m&uuml;hendisliği, &ccedil;evre m&uuml;hendisliği, sosyoloji...) olan kişiler, kent hakkımıza sahip &ccedil;ıkıp kentsel mekandan adil olarak yararlanma talebimizi y&uuml;kseltmek sorumluluğunu taşıyoruz.</p> <p>Kanal İstanbul projesi sosyal, ekonomik ve ahlaki olarak yanlış ve sermayenin &ccedil;ıkarları i&ccedil;in &uuml;retilmiş bir projedir ve iptal edilmelidir! Mimar meclisi olarak t&uuml;m mimarları, mimarlık &ouml;ğrencilerini, akademisyenleri "rant i&ccedil;in değil, halk i&ccedil;in mimarlık" yapmaya &ccedil;ağırıyoruz!</p> <div class="mcePaste" data-wd-pending="" id="_mcePaste" style="position: absolute; left: -10000px; top: 0px; width: 1px; height: 1px; overflow: hidden;"> <p style="margin-bottom: .0001pt; text-align: justify;" class="MsoNormal"><span>İlk olarak 27 Nisan 2011 tarihinde bir animasyonla birlikte kamuoyuna &ldquo;&ccedil;ılgın proje&rdquo; olarak duyurulan Kanal İstanbul projesinin <span style="background: white;">g&uuml;zergah olarak Avcılar - K&uuml;&ccedil;&uuml;k&ccedil;ekmece Lag&uuml;n Havzası - Sazlıdere - Durusu kent koridoru &uuml;zerinde olacağı bilgisi 15 Ocak 2018 tarihinde &Ccedil;evre ve Şehircilik Bakanı Ahmet Arslan tarafından kamuyla paylaşıldı. 45 kilometre uzunluğunda, 25 metre derinliğinde ve 250 ila 1000 metre arasında olmakla beraber farklı kaynaklarda &ccedil;eşitli genişlikler duyurulan projeye </span>dair 27 Şubat 2018 tarihinde &Ccedil;evre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yapılan bilgilendirmede, projenin &Ccedil;evresel Etki Değerlendirmesi (&Ccedil;ED) başvuru dosyasının uygun bulunarak &Ccedil;ED s&uuml;recinin başladığı kamuoyuna duyuruldu. <span style="background: white;">Bu paylaşımın hemen ardından bir&ccedil;ok meslek odası, sivil toplum &ouml;rg&uuml;t&uuml;, platform, inisiyatif ve &ccedil;eşitli medya organları tarafından Kanal İstanbul projesinin ger&ccedil;ekleşmesi halinde, bilimsel veriler ve araştırmalar ışığında ortaya &ccedil;ıkması mutlak ekolojik sorunlar hakkında endişeler ve hatta<span style="mso-spacerun: yes;">&nbsp; </span>uyarılar dile getirildi. Elbette, bahsedilen ekolojik sorunların sadece &uuml;lkemizi değil, geniş &ouml;l&ccedil;ekte t&uuml;m ekosistemi &ccedil;ok ciddi olarak olumsuz etkileyecek olması bu projeyi her anlamda &ccedil;ok tehlikeli kılmakta. Bu anlamda Kanal İstanbul projesinin ger&ccedil;ekleşmesi halinde ne denli sarsıcı ekolojik tahribata neden olacağının kamuoyu tarafından anlaşılmasının &ccedil;ok &ouml;nemli olduğu bir ger&ccedil;ek. Bununla birlikte, bu projeye ilk başta neden gerek duyulduğuna, neye dayanarak b&ouml;ylesi bir projeye girişildiğine tekrar ve ısrarla dikkat &ccedil;ekmenin de aynı &ouml;l&ccedil;&uuml;de &ouml;nem taşıdığına inanıyoruz. Kanal İstanbul projesinin, kentin ve kentlinin ihtiya&ccedil;larından kopuk olduğunun ve yalnızca yoktan yeni bir kentsel odak var ederek, bu alanlardan <span style="mso-spacerun: yes;">&nbsp;</span>&ldquo;rant elde etmek&rdquo; amacı taşıdığının altını bir kez daha &ccedil;izmek istiyoruz. <o:p></o:p></span></span></p> <p style="margin-bottom: .0001pt; text-align: justify;" class="MsoNormal"><span><o:p>&nbsp;</o:p></span></p> <p style="margin-bottom: .0001pt; text-align: justify;" class="MsoNormal"><span>&Ccedil;evre ve Şehircilik Bakanı Arslan&rsquo;ın a&ccedil;ıklamalarında olsun, &ccedil;eşitli medya organlarındaki projeyi olumlayan haberlerde olsun, Kanal İstanbul projesinin esas amacı &ldquo;İstanbul Boğazı&rsquo;ndaki riskli ge&ccedil;işleri azaltmak ve İstanbul&rsquo;un cazibesini arttırmak&rdquo; olarak sunuluyor. Bunun dayanağı olarak da hem İstanbul Boğazı&rsquo;ndan her g&uuml;n ge&ccedil;en, bazıları tehlikeli madde taşıyan transit y&uuml;k gemilerinin kent i&ccedil;in teşkil ettikleri kaza riskleri, hem de Montreaux Boğazlar S&ouml;zleşmesi&rsquo;yle d&uuml;zenlenen transit gemi ge&ccedil;işlerinin &uuml;cretsiz olmasının ekonomik faydasızlığı g&ouml;steriliyor. D&uuml;nyadaki diğer kanal d&uuml;zenlemelerinden, &ouml;zellikle Panama Kanalı ve S&uuml;veyş<span style="mso-spacerun: yes;">&nbsp; </span>Kanalı&rsquo;ndan &ouml;rnekler verilerek Kanal İstanbul&rsquo;a kentin ihtiya&ccedil; duyduğu algısı yaratılsa da, rıza &uuml;retmeye y&ouml;nelik bu taktikler proje hakkındaki ger&ccedil;ekleri uzaktan yakından yansıtmıyor.<o:p></o:p></span></p> <p style="margin-bottom: .0001pt; text-align: justify;" class="MsoNormal"><span><o:p>&nbsp;</o:p></span></p> <p style="margin-bottom: .0001pt; text-align: justify;" class="MsoNormal"><span>&Ouml;ncelikle Kanal İstanbul, Panama veya S&uuml;veyş Kanalı gibi deniz ulaşımında ciddi anlamda mesafe kısaltan bir alternatif sunmayacağı i&ccedil;in, &uuml;cretsiz ge&ccedil;iş hakkı uluslararası bir s&ouml;zleşmeyle korunan İstanbul Boğazı&rsquo;ndan ge&ccedil;mek yerine Kanal İstanbul&rsquo;dan ge&ccedil;ilmesi hem anlamsız hem de uluslararası hukuka ters d&uuml;şecek bir &ouml;neridir. Marmara Denizi&rsquo;nden Karadeniz&rsquo;e ge&ccedil;işlerden (ya da tam tersi) bahsedildiği d&uuml;ş&uuml;n&uuml;l&uuml;rse Kanal İstanbul da deniz ulaşımı bakımından yasal olarak Montreaux S&ouml;zleşmesine riayet etmek zorunda olacaktır. Aksi durumda uluslararası bir kriz yaşanacağı ve hatta &uuml;lkenin yasal yaptırımlarla y&uuml;z y&uuml;ze gelmesinin s&ouml;z konusu olacağı aşikardır. Fakat projenin &uuml;lke ekonomisine fayda sağlayacağı &uuml;zerine kurulu bu &ccedil;arpık s&ouml;ylemle, projenin halk tarafından meşru ve hatta gerekli bulunması ama&ccedil;lanmaktadır.<o:p></o:p></span></p> </div> Fri, 13 Apr 2018 11:20:35 +03 Gün Akar Gibi... Zeytinlik http://www.arkitera.com/gorus/index/detay/gun-akar-gibi-zeytinlik/1182 Devrim YÜCEL BESİM <img src="http://galeri3.arkitera.com/var/resizes/gorus-02/devrim_yucel_besim_zeytinlik/Fotoğraf 8.jpg.jpeg" width="640" /><br/><br><br><br>Yaşadığım yeri anlatmaya giriştiğimde kısa Şubat’ın son günlerindeydik.*<br><br><p>Lefkoşa&rsquo;daki ofis penceremden &ldquo;...g&ouml;ky&uuml;z&uuml;n&uuml;n bu kadar maviliğine...<i>&rdquo;</i> şaşarak dağların ardındaki evimi ve son beş yıldır mesken tuttuğum Zeytinlik&rsquo;i d&uuml;şlemeye dalmıştım. &ldquo;Hen&uuml;z kış g&ouml;rmedik.&nbsp; Ne kadar ihtiyacı var yağmura, etrafımdaki yeşillerin...Doğa bize fazla hoş g&ouml;r&uuml;l&uuml;yd&uuml; bu yıl&rdquo; diye d&uuml;ş&uuml;n&uuml;rken... G&uuml;neşin bulutların arkasına saklanmasına bile kalmadan koptu g&ouml;k g&uuml;r&uuml;lt&uuml;s&uuml;. Sanki benim de d&uuml;ş&uuml;ncelerimi yazıya d&ouml;kmem i&ccedil;in keskin bir uyarıydı bu.</p> <p>Zeytinlik, &ccedil;ok uzak olmasa da her g&uuml;n en az 40 dakikamı ge&ccedil;irdiğim bir mesafede. Bir&ccedil;ok Kıbrıslı i&ccedil;in &ccedil;ok uzun bir yol bu yaptığım. Oysa benim gibi T&uuml;rkiye&rsquo;nin b&uuml;y&uuml;k kentlerinin birinden gelenlerdenseniz, nedir ki? Ama her ge&ccedil;en g&uuml;n, hem trafik yoğunluğu hem de kaza riskleri artıyor. Yine de değer buluyorum Bodrum, İzmir, Ankara ve Lefkoşa&rsquo;dan sonraki hayat durağım olan Zeytinlik&rsquo;te oturmayı.</p> <p>Kendimi sanki hep &ccedil;ocukluğumdaymışım gibi hissettiğim bu yerle sanki aramızda daha g&uuml;&ccedil;l&uuml; bir bağ var. Ge&ccedil;mişimizden sakladığımız birliktelikler olabilir. Doğduğum yerlerdeki yama&ccedil;lar zeytinlerle doluydu burası gibi. Belki de gelecekteki benzer kaderlerimiz?</p> <p>Zeytinlik&rsquo;in ismini sevmiştim ilk. O g&uuml;nlerde zeytin dalları hen&uuml;z kirletilmemişti harekat isimleriyle. Oysa şimdi Kıbrıs&rsquo;ın en &ouml;zellerinin bana sunulduğu bu yeri anlatırken kendimi su&ccedil;lu hissediyorum. Oralarda yaralananlar ya da oralardan g&ouml;nl&uuml;ne kor d&uuml;şm&uuml;şler varken buraların g&uuml;zelliğini anlatmak zoruma gidiyor. Ne bir anne ne de bir mimar olarak savaşlardan yana olamam! Kendimi i&ccedil;ine de, yanına da koyamam kaba g&uuml;c&uuml;n. İnsan kalmanın gereği, şiddetin her t&uuml;rl&uuml;s&uuml;ne karşıyım. &ldquo;Savaş, bir halk sağlığı sorunudur&rdquo; demeye de dilim varmıyor, haini olurum sevdiğim vatanımın diye.</p> <p>Nerelere gittim yine... Bir g&ouml;k g&uuml;rlemesi daha gerek yazıma geri d&ouml;nmem i&ccedil;in.&nbsp; &Ccedil;ok iyi bilsem de Zeytinlik kelimesinin anlamına bakarak devam edebilirim yazıma.</p> <p>T&uuml;rk Dil Kurumu, iki şekilde a&ccedil;ıklıyor s&ouml;zc&uuml;ğ&uuml;. İlki &ldquo;zeytin yetiştirilen alan&rdquo;; ikincisi ise &ldquo;zeytini bol olan yer&rdquo;. Ne tesad&uuml;f ki bir zamanlar Bodrum&rsquo;da s&uuml;rg&uuml;n olarak yaşamış ve bizim oralara &ccedil;ok şey katmış Halikarnas Balık&ccedil;ısı&rsquo;ndan bir alıntıyla karşılaşıyorum. Her yerin bir değil; Onun gibi bin &ccedil;evre dostuna ihtiyacı olduğu bu g&uuml;nlerde Zeytinlik&rsquo;in isminde taşıdığı iki anlamı da s&uuml;rd&uuml;rd&uuml;ğ&uuml; s&ouml;ylenemez. Evet, zeytin ağa&ccedil;ları Ada&rsquo;nın diğer yerlerine g&ouml;re daha fazla olabilir, ama zeytin yetiştiricilerinin sayısının artık &ccedil;ok olduğunu sanmam.</p> <p>Zeytinlik&rsquo;in &ouml;ncelerdeki adını da &ccedil;ok seviyorum; &ldquo;Templos&rdquo;. Templer Ş&ouml;valyeleri&rsquo;nden kalan bu namı da beni yine memleketime g&ouml;t&uuml;r&uuml;yor. Aynı d&ouml;nemlerde Bodrum&rsquo;da olan St. Jean Ş&ouml;valyeleri benzer &uuml;lk&uuml;lerle izler bırakmışlar yaşadıkları yere. Ancak varlıklarını g&uuml;n&uuml;m&uuml;ze kadar taşıyanların alametleri, belki de yavaş&ccedil;a silinecek Bodrum Kalesi&rsquo;nin en az 500 yaşındaki duvarlarından. T&uuml;m karşı duruşlara rağmen Kale&rsquo;nin yenileme &ccedil;alışmaları başladı; ve yurdumda yine &ldquo;g&uuml;&ccedil;&rdquo; kazandı.</p> <p>Kıbrıs&rsquo;ı da ele ge&ccedil;irmiş olan bu g&uuml;&ccedil;; &ldquo;bilimin, tarihin, sanatın ya da toplumsal değerlerin g&uuml;c&uuml;&rdquo; değil maalesef. &Ouml;zellikle Girne&rsquo;de olanlar &ldquo;gecikmiş adalet, adaletsizliktir&rdquo; s&ouml;z&uuml;n&uuml; doğruluyor; ya da &ldquo;atı alan &Uuml;sk&uuml;dar&rsquo;ı ge&ccedil;ti&rdquo; atas&ouml;z&uuml;n&uuml; tekrarlatıyor. Yeterince fazla ve gereğinden y&uuml;ksek yapılar etrafımızı &ccedil;oktan sardı. Girne&rsquo;nin yeni imar planı i&ccedil;in ne kadar sevinsek de bazı şeylerin d&ouml;n&uuml;ş&uuml; olmayacak...</p> <p>İşin k&ouml;t&uuml;s&uuml;, &ccedil;amur olduğu yerde kalmıyor! K&ouml;y&uuml;m&uuml;ze de sı&ccedil;radı İl&ccedil;esi&rsquo;nden; arsızlık bal&ccedil;ıkları her yerimize bulaştı. En &ccedil;ok al&ccedil;ak g&ouml;n&uuml;ll&uuml;ğ&uuml;n&uuml; severek yerleştiğim sokağımızda, neredeyse iki yıldır vin&ccedil; sesleriyle uyanıyorum. G&uuml;nd&uuml;zleri b&uuml;lb&uuml;llere, geceleri puhulara konak olan uzun kara selviler c&uuml;ce kaldı arkalarındaki apartman bloğu y&uuml;kselince. &ldquo;İki dere arasındaki sakin &ccedil;ıkmazdayız.&rdquo; deme keyfim ka&ccedil;tı. Şimdi evimi, &ldquo;derenin &uuml;st&uuml;ne yapılan butik otelin karşısından&rdquo; diye tarif ediyorum misafirlerime. Keşke G&uuml;lse Birsel kadar espirili aktarabilseydim olan bitenleri. &ldquo;Tesellim &uuml;nl&uuml; T&uuml;rk pop yıldızının artık bizim sitenin ortak havuzunu izleyebilmesi&rdquo; deyip g&uuml;lebilseydim, g&uuml;ld&uuml;rebilseydim sizi.</p> <p>İşte; biri tarafından g&ouml;zetlenmenin marifet sayıldığı g&uuml;n&uuml;m&uuml;zde, &ccedil;irkinlikler bu kadar yakınımıza geldi Zeytinlik&rsquo;te. &Ouml;ng&ouml;remediğimiz bu durumda bile g&uuml;zelliklere odaklanalım istiyorum. Her Pazar yapmaya &ccedil;alıştığım y&uuml;r&uuml;y&uuml;ş g&uuml;zergahımda bana sunduklarını kendi ağzından size anlatsın &nbsp;Zeytinlik. Kapılarını a&ccedil;sın size!&nbsp;</p> <p><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/devrim_yucel_besim_zeytinlik/Foto%C4%9Fraf%201.jpg.jpeg" /><br /><span class="fotograf-yazi">Fotoğraf 1. Zeytinlik&rsquo;te meydana bakan ahşap kapı (Y&uuml;cel Besim, 2018)</span></p> <p>&Ouml;nce derenin &uuml;zerindeki k&ouml;pr&uuml;den yukarı tırmandırır sizi, azıcık yorar. &Ouml;nlerindeki bakımlı bah&ccedil;elerinden uyumlu hayatların s&uuml;rd&uuml;ğ&uuml; belli olan evlerden ge&ccedil;ersiniz.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/devrim_yucel_besim_zeytinlik/Foto%C4%9Fraf%202.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Fotoğraf 2. Zeytinlik&rsquo;te taş bir ev (Y&uuml;cel Besim, 2018)</span></p> <p>Şimdilerdeki gibi bir zamandaysanız duvar diplerinden &ccedil;ıkan, bizim &ldquo;pekmez &ccedil;i&ccedil;eği&rdquo;, Kıbrıslıların ise &ldquo;tavşankulağı&rdquo; dediği yabani siklamenlere takılır g&ouml;zleriniz.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/devrim_yucel_besim_zeytinlik/Foto%C4%9Fraf%203.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Fotoğraf 3. Yabani siklamen &ccedil;i&ccedil;ekleri, Zeytinlik (Y&uuml;cel Besim, 2018)</span></p> <p>Limon &ccedil;i&ccedil;eklerini koklamadan ge&ccedil;emezsiniz dar yolda kıvrılırken. Bir yandan hayvansever, diğer yandan ava meraklı olan yerlinin kalabalık avlusuna şaşarsınız.</p> <p>Meyhaneden gelen kebap kokularını almaya başladığınızda merkeze yaklaşmışsınız demektir. Yenilerde bakıma alınan yatırda &ccedil;ocukluğunuzdan hatırladığınız bir duayı mırıldanırsınız. Garip Dede bahaneniz olur, ş&uuml;krederek mutlanmanız i&ccedil;in. Yan evin arkasındaki iki dostane k&ouml;peği okşamak da iyi gelir size. Ve meydana ulaştığınızda kendinizi hafiflemiş hissedersiniz.</p> <p>Tam tanımlanmamış olan Meydan&rsquo;ın Kuzey&rsquo;den hududu yoktur. Ufukta g&ouml;r&uuml;nen Toroslar ırak kalır buraya sınır olmaya. Etrafında dizilen ufak tefek yapılar ise kol kanat olur Batı&rsquo;daki Atat&uuml;rk b&uuml;st&uuml;ne. Artık anlamını yitirmiş olan kuyu, bir s&uuml;s gibi de olsa ortaya &ccedil;eker sizi. &nbsp;Meydanın &ouml;l&ccedil;eği insanidir.</p> <p><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/devrim_yucel_besim_zeytinlik/Foto%C4%9Fraf%204.jpg.jpeg" /><br /><span class="fotograf-yazi">Fotoğraf 4. Zeytinlik Meydanı (Y&uuml;cel Besim, 2018)</span></p> <p>Tepeden bakanı sadece k&uuml;&ccedil;&uuml;k camiinin minaresidir. Sakin benliğiyle Girne Dağları&rsquo;nın bilgeliğini ve Akdeniz&rsquo;in enginliğini usulca arkadaş eder size. Sabahın şansı &uuml;st&uuml;n&uuml;zdeyse kırk yıllık hatırlı bir kahve ile tellendirirsiniz keyfinizi muhtar ve yoldaşlarıyla.</p> <p>Meydan&rsquo;dan &ccedil;ıkınca hafif bir eğimle bırakırsınız kendinizi solunuzdaki boşluğa. Bir derin nefes alsanız, tırmanıverecekmişsiniz gibi gelir g&uuml;neyinizdeki St. Hillarion&rsquo;a. Diğer yanınızdaki boyasız duvarın y&uuml;ksekliği rahatsız etmez g&ouml;z&uuml;n&uuml;z&uuml;.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/devrim_yucel_besim_zeytinlik/Foto%C4%9Fraf%205.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Fotoğraf 5. Zeytinlik Meydanı&rsquo;ndan Batı&rsquo;ya uzanan yol (Y&uuml;cel Besim, 2018)</span></p> <p>Hatta renkli kapısını fark edince gri sıvası bile hoşunuza gider. Zaten yolda değil, otların boylandığı zeytinliklerin i&ccedil;inden y&uuml;r&uuml;mek istersiniz. Belki biraz g&ouml;me&ccedil; toplarsınız akşama haşlamalık ya da kavurmalık. İ&ccedil;inizi ısıtan şey ise sadece Kıbrıs&rsquo;ın c&ouml;mert g&uuml;neşi değil, sarı papatyalara vuran ışıktır.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/devrim_yucel_besim_zeytinlik/Foto%C4%9Fraf%206.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Fotoğraf 6. Zeytinlik&rsquo;te sarı papatyalarla bezenmiş tarlalar (Y&uuml;cel Besim, 2018)</span></p> <p>Size &ouml;nerim, bu yol sonundan keskin bir d&ouml;n&uuml;ş yaparak daha da ensiz olan g&ouml;lgeli sokağa girmeniz. 900 yıllık ge&ccedil;mişiyle var olan zeytini atlamadan tabii.</p> <p><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/devrim_yucel_besim_zeytinlik/Foto%C4%9Fraf%207.jpg.jpeg" /><br /><span class="fotograf-yazi">Fotoğraf 7. Zeytinlik&rsquo;teki anıt zeytin ağacı (Y&uuml;cel Besim, 2018)</span></p> <p>Arkasındaki beton konutlar, bu anıt ağaca fon oluşturmaya hi&ccedil; yakışmasa da, eminim burada bir &ouml;z&ccedil;ekim yaparsınız. Sonra b&uuml;y&uuml;k badem ağacından d&ouml;k&uuml;len &ccedil;i&ccedil;eklerin &uuml;st&uuml;ne basmaya kıyamayarak adımlarsınız; Aziz Nesin&rsquo;in şiirindeki gibi bu yıl aldanmamış olduğunu dileyerek. Az ilerideki atıl kalmış binanın kırık kapı ve pencerelerinden &ccedil;er&ccedil;evelenmiş olarak g&ouml;r&uuml;rs&uuml;n&uuml;z bu sefer denizi. Sevgilinizle &ouml;p&uuml;şt&uuml;ğ&uuml;n&uuml;z kuytu k&ouml;şeler gelir aklınıza. Yalnız değilseniz eğer, yanınızdaki yol arkadaşınızın elini kavrarsınız daha sıkı ya da omzunuza alırsınız canınızın par&ccedil;asını.</p> <p>Patikanın sonunda eskiden okul, şimdi ise hırsız kebabıyla &uuml;nl&uuml; olan lokantanın yasemin dolanmış kapısından selamlaşırsınız bir iki tanıdıkla. Hemen alttaki mezarlığın yanından ge&ccedil;meyi yeğlemezseniz benim gibi, yeniden yukarı kıvrılırsınız. Akdenizli bir Ada&rsquo;da olduğunuzu bağıran beyaz duvarların &uuml;st&uuml;ndeki turunculara uzanır eliniz istemeden. Meydan &ccedil;evresindeki daireyi tamamlayarak yeniden geldiğiniz noktaya d&ouml;nersiniz.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/devrim_yucel_besim_zeytinlik/Foto%C4%9Fraf%208.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Fotoğraf 8. Zeytinlik&rsquo;teki Akdenizli dar sokaklar (Y&uuml;cel Besim, 2018)</span></p> <p>Zeytinlik, sanki durgun bir suya taş atılmışcasına bu k&uuml;&ccedil;&uuml;k meydandan genişleyerek oluşmuş gibi gelir y&uuml;r&uuml;y&uuml;ş&uuml;n&uuml;z&uuml; tamamladığınızda. Oysa bundan daha b&uuml;y&uuml;kt&uuml;r. &nbsp;Baharında daha da neşeli olan y&uuml;r&uuml;y&uuml;şlerini herkese sunan bizimki kendini hala bir k&ouml;y zanneder. &nbsp;&Ouml;yle saftır ki; hayatını paylaşır g&ouml;n&uuml;lden; Ferit Edg&uuml; gibi <i>&ldquo;Par&ccedil;alarımı koparan olur, &ccedil;alan olur&rdquo;</i> demeden. G&uuml;nbatımlarının haslarını yaşatır size, t&uuml;m tazelerini verir elinize.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/devrim_yucel_besim_zeytinlik/Foto%C4%9Fraf%209.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Fotoğraf 9. Zeytinlik&rsquo;te g&uuml;nbatımı (Y&uuml;cel Besim, 2018)</span></p> <p>İ&ccedil;ine attığı endişelerini, hen&uuml;z yitirmediklerinin yeşiliyle temizler. İsmine ilham olan zeytinleri gibi bereketini esirgemez hi&ccedil;birimizden:</p> <p><i>-</i>İşini yoluna koyarsan gel yanıma. Hele Ekim&rsquo; de Kasım&rsquo; da yardıma gelin &ccedil;oluk &ccedil;ocuk. Tırmıklayın ağa&ccedil;larımı, toplayın zeytinleri. İster kara yağ yaptır, ister sızma. Artanları da yabana g&ouml;t&uuml;rme, sabunum şifalıdır.</p> <p>Al siyahımı, tuzlayıver, azıcık beklet ılık suda daha iyisi i&ccedil;in. Zeytinli bidda<sup>2</sup>&nbsp;da olur. Gabirada<sup>3</sup>&nbsp;ısıttığın &ccedil;&ouml;reğin &uuml;zerinde de gelirim damağına. Ya da kararmadan elleyiverirsen yeşilleri, &ccedil;akıztes yapmak kolaydır. İki temiz taşın arasında vuruver; unutma bir diş sarımsakla bir tutam golyandroyu.<sup>4</sup></p> <p>Zeytinlik ne de i&ccedil;ten bir coşkuyla &ccedil;ağırır hepimizi! Ama yetmiyor iştahlı g&uuml;&ccedil;lere, a&ccedil;g&ouml;zl&uuml; bizlere...</p> <p>Oysa Onun eti ne, budu ne? K&ouml;y&uuml;m&uuml;z&uuml;n sınırları belli mi? Sınır nedir ki zaten &ccedil;evre sorunlarında? Ne G&uuml;ney ne de daha Kuzey&rsquo;i dinler gelen kirler... Girne&rsquo;de olan bitenler Zeytinlik&rsquo;i etkilemeyecek mi mesela? Ana yol &uuml;st&uuml;ne yapılan yeni ticari yapılar, etkilemiyor mu şimdiden? Ya da Batısı&rsquo;ndaki &uuml;niversite? Zeytinlik İnsiyatifi&rsquo;nin g&uuml;ndemindeki yurt inşaatları, Adamızı hazırlıksız yakalayan &ouml;ğrencilerin kalacak yer ihtiyacıyla ilişkili değil mi? Bir yerde talep oluşunca arzın &ouml;n&uuml;nde kim durabilir? Hangi plan dayanır?</p> <p>Değişim yazgımız iken Zeytinlik&rsquo;in masum isteğine kulak verelim:</p> <p>O, uğrunda &ouml;leni de, &ouml;ld&uuml;reni de olmadan s&uuml;rd&uuml;rmeyi arzuluyor m&uuml;tevazi varlığını. Yaşasın ki g&ouml;lgelerini b&uuml;y&uuml;ts&uuml;n ağa&ccedil;ları, k&ouml;klerini derinleştirsin. Ge&ccedil;mişinden gelenleriyle var kalsın istiyor. Yakılanlar, sadece denizi g&ouml;rm&uuml;ş taraftan koparılıp kurutulmuş zeytin dalları olsun. Nazara karşı t&uuml;t&uuml;ns&uuml;n Kıbrıslı &ccedil;ocuklar diye.</p> <p>Ve Zeytinlik &ldquo;G&uuml;n akar gibi, atlı koşar gibi, g&ouml;z haset de &ouml;yle akıp ge&ccedil;sin...İyi g&ouml;z girsin, k&ouml;t&uuml; g&ouml;z &ccedil;ıksın!"<sup>5</sup>&nbsp;istiyor, o kadar.</p> <p><i>&nbsp;</i></p> <p><i></i><span class="fotograf-yazi">*&nbsp; Girne&rsquo;ye bağlı Zeytinlik yerleşimi ile ilgili olan bu yazı, Poli Dergisi&rsquo;nin Nisan 2018 tarihli 380. sayısında basılmıştır.</span></p> <div data-wd-pending=""> <div data-wd-pending=""> <p><span class="fotograf-yazi">2.&nbsp; Bidda, Kıbrıs&rsquo;ta ekmek, pide anlamına gelir. &nbsp;</span></p> </div> <div data-wd-pending=""> <p><span class="fotograf-yazi">3. Gabira, unlu mam&uuml;lleri kızartmak i&ccedil;in kullanılan tel veya kızarmış ekmek dilimidir.</span></p> </div> <div data-wd-pending=""> <p><span class="fotograf-yazi">4. Golyandro (kişniş), hem yeşil olarak hem de tohum olarak Kıbrıs mutfağında sıklıkla kullanılan bir bitkidir.</span></p> </div> <div data-wd-pending=""> <p><span class="fotograf-yazi">5. &ldquo;G&uuml;n akar gibi, atlı koşar gibi, g&ouml;z haset de &ouml;yle akıp ge&ccedil;sin. İyi g&ouml;z girsin, k&ouml;t&uuml; g&ouml;z &ccedil;ıksın&rdquo; s&ouml;z&uuml; Kıbrıs&rsquo;ta &ccedil;ok kullanılan bir nazar duasıdır.&nbsp;</span></p> </div> </div> Tue, 10 Apr 2018 15:05:46 +03 Mimar Yanko'nun Bir Kent Kuran Su Yapısı: Zonguldak Limanı http://www.arkitera.com/gorus/index/detay/mimar-yankonun-bir-kent-kuran-su-yapisi--zonguldak-limani/1181 Ahmet Öztürk <img src="http://galeri3.arkitera.com/var/resizes/gorus-02/mimar-yanko---zonguldak-limani/Zonguldak liamı 10730.jpg.jpeg" width="640" /><br/><br><br><br><br><br><p>S&ouml;zc&uuml;ğ&uuml;n t&uuml;m a&ccedil;ılımları ile bir liman kentidir Zonguldak... Neresine giderseniz gidin, hangi y&uuml;kseltiye &ccedil;ıkarsınız &ccedil;ıkın, y&uuml;z&uuml;n&uuml;z&uuml; kuzeye d&ouml;nd&uuml;ğ&uuml;n&uuml;zde, liman mutlaka g&ouml;r&uuml;ş alanınız i&ccedil;indedir... Dahası, avu&ccedil; i&ccedil;i kadar g&ouml;r&uuml;nse de, her ge&ccedil;en g&uuml;n daha da kararan sularında, kente dair b&uuml;y&uuml;k hikayeler saklıdır... Yoktan var olmaya &ccedil;alışan bir &uuml;lkenin sanayileşme &ccedil;abaları kadar, &ccedil;ok&ccedil;a h&uuml;z&uuml;n, biraz da gurur bulunur bu hikayelerde... Hatırşinastır, kentte yaşayanlar kadar, yolu d&uuml;şen herkesle hatıra biriktirir mutlaka... En &ouml;nemlisi de, Liman bu kentin varlık nedeni, sebebi hikmetidir... G&ouml;n&uuml;l g&ouml;z&uuml;yle bakanlar g&ouml;recektir ki, ihtiyar dalgakıranı iyice yıpranmış, Karadeniz deliren dalgalarla biraz y&uuml;klense yıkılıverecekmiş gibi dursa da, bir kenti var etmenin gururuyla bakar etrafına... Var ettiği, doğurduğu kent vefasızlık yapıp sakil yapılarla etrafını sararak onu bir b&uuml;y&uuml;k &ccedil;irkinliğe mahkum etse de, g&ouml;z alıcı g&uuml;zelliğiyle odak noktasını oluşturur panoramasının... Dalgaları karşılayan rıhtımında martı &ccedil;ığlıkları, vapur sirenleri, sis d&uuml;d&uuml;kleri kadar vapurlara, mavnalara y&uuml;klenen k&ouml;m&uuml;r&uuml;n tozdan kapkara olmuş g&uuml;r&uuml;lt&uuml;s&uuml; de saklıdır. Baş akt&ouml;r k&ouml;m&uuml;r&uuml; unutmamak gerekir elbette. K&ouml;m&uuml;rle var olan Zonguldak'ta her şey olduğu gibi, liman da k&ouml;m&uuml;re dairdir &ccedil;&uuml;nk&uuml;...</p> <p><strong>Osmanlı'nın En Bunalımlı Yılları</strong><br />1800'l&uuml; yılların sonlarına kadar Ereğli livasının sağından solundan k&ouml;m&uuml;r &ccedil;ıkan k&ouml;y irisi bir kazası iken, Mimar Yanko'nun limanı buraya kurmaya karar vermesiyle kaderi değişir Zonguldak'ın. 1800'l&uuml; yılların son dilimi, sanayi devrimine de yol a&ccedil;an buhar g&uuml;c&uuml;n&uuml;n Osmanlı'da da kendini yakıcı şekilde hissettirmeye başladığı zamanlardır. Buhar en &ccedil;ok askeri gemiler ve yeni yeni kurulmaya başlayan fabrikalar i&ccedil;in gerekli g&uuml;&ccedil;ken, buharı sağlayacak olan tek şey de taşk&ouml;m&uuml;r&uuml;d&uuml;r. O da Zonguldak'ta bulunmaktadır yalnızca. Uzun Mehmet'in bilinen hikayeyle (ya da efsaneyle) k&ouml;m&uuml;r&uuml; bulmasının ardından, Sultan Abd&uuml;lmecid'in fermanıyla, havzanın idaresi, padişahın t&uuml;m &ouml;zel malları gibi Hazine-i Hassa'ya verilir. Galatalı sarrafların, İngiliz şirketlerinin, Bahriye Nezareti'nin bir d&ouml;nem de Yorgakı Zafirapulos'un idaresinde kalan ancak bir t&uuml;rl&uuml; istenen verimde &uuml;retim yapılamayan havza, Dilaver Paşa'nın "Ereğli Livası Kaymakamı ve Maden-i H&uuml;mayun Nazırı" olarak atanmasının ardından yeni bir yapılanma s&uuml;recine girer. Sonraları "Kumpanyalar D&ouml;nemi" olarak da adlandırılacak bu d&ouml;nemde teknik bilgiden yoksun k&uuml;&ccedil;&uuml;k &uuml;reticiye oranla daha bilimsel işletmecilik yapılsa da, en iyi damarlarda &uuml;retim yapılarak Zonguldak resmen yağmalanır. 1882'de verimi artırmak amacıyla Bahriye Nezareti'nin tekeli kaldırılır. &Uuml;retilen k&ouml;m&uuml;r&uuml;n %40'ının yurtdışına ihra&ccedil; edilmesine izin verilerek, yabancı yatırımcıların &ouml;n&uuml; a&ccedil;ılmaya &ccedil;alışılır. Belli &ouml;l&ccedil;&uuml;de başarılır da. Osmanlı hazinesinin D&uuml;yun-u Umumiye İdaresi'ne teslim edildiği o zor yıllarda, havzaya yatırım i&ccedil;in bir&ccedil;ok şirket gelecek, ancak Zonguldak Limanı'nı inşa etmek i&ccedil;in kurulan Fransız sermayeli Ereğli Şirket-i Osmaniyesi (Soci&eacute;t&eacute; dUeracl&eacute;e) diğer t&uuml;m şirketleri tasfiye ederek havzaya hakim olacaktır.</p> <p><strong>Kozlu İ&ccedil;in İmtiyaz Alındı, Zonguldak'a Yapıldı</strong><br />Zonguldak'ın tarihinde &ccedil;ok &ouml;zel bir yeri olan Ereğli Şirket-i Osmaniyesi 1892'de kurulur, havzaya ilk adımını atması ise bir h&uuml;lle ile olur. Ak&ccedil;akoca'dan Azdavay'a kadar uzanan k&ouml;m&uuml;r havzası padişahın &ouml;zel m&uuml;lk&uuml; olduğundan o zamanki yasalara g&ouml;re yabancıların yatırım yapması m&uuml;mk&uuml;n değildir. &Uuml;retilen k&ouml;m&uuml;r&uuml;n dış pazarlara transferi i&ccedil;in i&ccedil;inde y&uuml;kleme tesisleri de bulunan bir limana şiddetle gereksinim duyulmaktadır. Ancak Osmanlı'nın hem maddi, hem de teknik olarak bunu yapacak g&uuml;c&uuml; olmadığı i&ccedil;in, yabancı sermaye ve teknoloji ile yapımı zorunlu g&ouml;r&uuml;lmektedir. Osmanlı'da oyun bitmez, &uuml;retilen senaryoya g&ouml;re bir Osmanlı vatandaşı olan Mimar Yanko Efendi'ye liman kurma imtiyazı verilir. O da bu imtiyazı kimi kaynaklara g&ouml;re ortağı olduğu Ereğli Şirketi'ne devreder. Osmanlı Bankası ile sıkı ilişkiler i&ccedil;inde olan şirket sermaye bulmakta zorlanmayacak, hızla &ccedil;alışmalara girişecektir. Yaklaşık elli yıl Zonguldak'ın tek sahibi olarak k&uuml;lt&uuml;rel ve kentsel şekillenmesini sağlayan Fransız şirketin &ouml;yk&uuml;s&uuml; de başlayacaktır b&ouml;ylece. Mimar Yanko'ya verilen imtiyazın s&uuml;resi kırk iki yıldır. Limanın Kozlu'ya yapılması d&uuml;ş&uuml;n&uuml;l&uuml;r ilkin. Bir halk sağlığı hekimi olmasına karşın havza &uuml;zerine yaptığı araştırmalarla bilinen BE&Uuml; &Ouml;ğretim &Uuml;yesi Prof. Dr. Ferruh Ayaoğlu, "Emperyalizm G&ouml;lgesinde Zonguldak K&ouml;m&uuml;r Havzasının Tarihsel Gelişiminde 1908-1923" başlıklı makalesinde, o sıralarda Gelik b&ouml;lgesinde madencilik yapan Eseyan Şirketi ortaklarından Uncu Ahmet Efendi, Eseyan Efendi ve Karamanyan Efendi'nin Bahriye Nazırı ile anlaşarak limanı Zonguldak'a yaptırdıklarını yazar. Resmi tarh yazımlarındaysa, su derinliği, r&uuml;zgar y&uuml;k&uuml;, dalga y&ouml;n&uuml; ulaşım olanakları gibi nedenleri dikkate alan Abd&uuml;lhamit'in, 25 Aralık 1893 tarihli bir başka ferman ile limanın Zonguldak'ta yapılmasını emrettiği yer alır.</p> <p><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimar-yanko---zonguldak-limani/zonguldak%20liman%C4%B1%204730.jpg.jpeg" /></p> <p><strong>Liman Yapmak &Uuml;zere Havzaya Giren Ereğli Şirketi T&uuml;m Havzaya Egemen Oldu</strong><br />Mimar Yanko ile Osmanlı h&uuml;k&uuml;meti arasında imzalanan mukavele gereğince Zonguldak'ta inşa edilecek liman, Yanko Bey tarafından hazırlanan ve Şurayı Devlet ile Bahriye Nezareti'nce onaylanan projeye g&ouml;re yapılacaktır. Limanın yapımından sonra m&uuml;teahhit, limanı, kendisi veya kuracağı şirketle Osmanlı yasalarına uygun şekilde işletecektir. Liman, rıhtım veya binaların inşası i&ccedil;in gerekli taşların &ccedil;ıkarılacağı yerlerde sahibi olmayan k&ouml;m&uuml;r damarları ortaya &ccedil;ıkarsa m&uuml;teahhidin bu damarları işletme hakkı olacaktır. Padişah emri tarihinden itibaren iki yıl i&ccedil;inde Maden İdaresi Kozlu demiryolunu Zonguldak demiryolu ile birleştireceği gibi, Zonguldak'ı da &Ccedil;atalağzı demiryoluyla birleştirmeye zorunludur. Kozlu, Zonguldak, Kilimli ve &Ccedil;atalağzı demiryolları her ne y&ouml;nden birleştirilirse birleştirilsin, bu işin yapımı sırasında bulunacak madenler m&uuml;teahhit tarafından işletilebilecektir. Liman yapmak &uuml;zere Zonguldak'a gelen Ereğli şirketi, aldığı bu imtiyazlarla k&ouml;m&uuml;r işletmeciliğine de başlayacak hatta başlamakla kalmayıp Hazine'ye ait k&ouml;m&uuml;r ocaklarını, Tersane-i Amire'ye ucuz k&ouml;m&uuml;r vermek koşuluyla elde edecektir. 1900'de şiddetli bir fırtına sonucu, b&uuml;y&uuml;k para harcayarak yaptırmış olduğu Zonguldak Limanı'nın yıkılması şirketin sarsıntı ge&ccedil;irmesine yol a&ccedil;sa da hızla toparlanacak ve s&uuml;re&ccedil; i&ccedil;inde de havzaya t&uuml;m&uuml;yle hakim olacaktır. Şirket, 362 metre taş yapıda oluşan rıhtımı ancak 1902 yılında tamamlayacak ve kesin kabul&uuml;n&uuml; yaptıracaktır.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimar-yanko---zonguldak-limani/Zonguldak%20liman%C4%B1%205730.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><strong>Liman Etrafında Şantiye G&ouml;r&uuml;n&uuml;ml&uuml; Bir Kent Ortaya &Ccedil;ıkıyor</strong><br />Mimar Yanko'nun rıhtımı tamamlaması, limanın etrafında hızlı bir yapılaşmanın başlamasına neden olur. Yeni oluşmaya başlayan kentin etrafında faaliyette olan ocaklarla limanda &ccedil;alışanların kalacağı barınaklar yapılır &ouml;nce, ardından da diğer yapıların yapımına başlanır. Artan n&uuml;fusa koşut olarak bir yandan ticaret de gelişmektedir. Ereğli şirketi bir yandan da demiryolu ve şimendifer hatlarının yapımına başlar. İstenilen hızda yapılmasa da bu tesislerin devreye girmesi, k&ouml;m&uuml;r &uuml;retimini artırır ve etrafındaki şantiye g&ouml;r&uuml;n&uuml;ml&uuml; bir kentin gelişimini hızlandırır. Yerli ve yabancı n&uuml;fus hızla artar. Yurtdışıyla k&ouml;m&uuml;r ticaretinin artması şehre canlılık getirir. Yabancılarla gelişen ilişkiler kentte Fransız ve İtalyan konsolosluğunun a&ccedil;ılmasını sağlayacak boyutlara ulaşır. Maden M&uuml;hendisi H&uuml;srev G&uuml;leman'ın 1911'deki ziyareti sonrasında, "Deniz tarafında Ereğli Şirketi'nin idare merkezinden başka hi&ccedil;bir enteresan yapı yoktur. Caddenin kara tarafındaysa limandan itibaren sakin manzaralı beş on kul&uuml;be ve sayvanla aralarında bazen d&ouml;k&uuml;nt&uuml; gibi g&ouml;r&uuml;nen ufak tefek bir takım ahşap ve kagir yapılar g&ouml;ze batıyordu" dediği Bolu livasına bağlı kaza, 1920'de Bolu'dan ayrılıp Ereğli, Bartın, Devrek kazalarından m&uuml;rekkep m&uuml;stakil bir liva olacak, 1924'te de il ilan edilecektir.</p> <p><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimar-yanko---zonguldak-limani/Zonguldak%20liman%C4%B1%202730.jpg.jpeg" /></p> <p><strong>Cumhuriyet Sonrası Millileştirme Politikaları</strong><br />Cumhuriyetin ilanıyla birlikte Zonguldak madenlerine bakış a&ccedil;ısı da değişir. Hızla bir millileştirme s&uuml;reci başlatılır. İş Bankası, Etibank aracılığıyla şirketler kurularak kimi ocaklar satın alınır. 1930'ların ikinci yarısından itibaren imtiyaz alanı olduk&ccedil;a genişleyen Ereğli Şirketi'ni satın alma &ccedil;alışmaları başlatılır. 28.11.1936 tarihli, "Satın Alma Mukavelesi" ile diğer tesisler gibi liman imtiyazı da Ereğli K&ouml;m&uuml;rleri İşletmesi'ne devredilir. Bir&ccedil;ok kez onarılıp ilave tesisler yapılarak 1950'lere kadar kullanılan limanın hızla artan &uuml;retim nedeniyle ihtiyacı karşılayamaması &uuml;zerine limanın ve tesislerin genişletilmesine karar verilir. "EKİ Amenajman Programı" adıyla başlatılan ve yer altı ve yer &uuml;st&uuml;nde bir&ccedil;ok projeyi kapsayan &ccedil;alışma 1948 tarihinde, "Marshall Planı" &ccedil;er&ccedil;evesinde sağlanan dış parasal kaynakla başlatılır. Programda 3 milyon ton k&ouml;m&uuml;r&uuml;n Zonguldak Limanı'ndan deniz yolu ile sevk edilmesi planlanır. Bu kapsamda, yer altı yatırımlarının yanı sıra yer &uuml;st&uuml;nde Zonguldak Limanı ve seri y&uuml;kleme tesisleri, Zonguldak ve &Ccedil;atalağzı Lavuarları ile bu tesislerin demiryolu bağlantıları yapılacaktır. Hollanda Kraliyet Liman Şirketi'nin yapını &uuml;stlendiği liman ve y&uuml;kleme tesislerinin yapımı Ağustos 1953'te bitirilir. Limana entegre olarak yapılan Zonguldak Lavuarı ve yeni y&uuml;kleme tesisleri 6 Ağustos 1957'de işletmeye a&ccedil;ılır. Zonguldak Deresi'nin ıslahının yapılıp demiryolu bağlantılarının da kurulmasından sonra, kesintisiz şehir trafiğini ve kesintisiz k&ouml;m&uuml;r naklini sağlamak &uuml;zere şehrin iki yakasını birbirine bağlayan, İn&ouml;n&uuml; (Fevkani) K&ouml;pr&uuml;s&uuml;'n&uuml;n yapılmasıyla yatırımlar tamamlanır. Kent bu yatırımlarla &uuml;&ccedil; aşağı beş yukarı bug&uuml;nk&uuml; g&ouml;r&uuml;n&uuml;m&uuml;n&uuml; kazanır.</p> <p><strong>Limana Yapılan İlave Yatırımlar</strong><br />Mimar Yanko'nun o zamanın teknolojisine g&ouml;re taş yapı olarak projelendirdiği ve arkasındaki tahkimatı da taş bloklarla inşa ettiği dalgakırandan ibaret liman, y&uuml;zlerce badire atlattıktan sonra, 1953'te bitirilen &ccedil;alışmalarla yepyeni bir &ccedil;ehre kazanır. Rıhtımın arkasındaki taş tahkimatın beton bloklarla yenilendiği bu &ccedil;alışma sonucunda, limana, 460 metre uzunluk ve 25 metre genişliğinde kuzey mendireği ile 412 metre uzunluk ve 12 metre genişliğinde g&uuml;ney mendireği eklenir. Aynı anda yedi gemi doldurma ve boşaltma yapabilecek şekilde planlanan seri y&uuml;kleme limanına yolcu gemileri ve feribotlar i&ccedil;in de bir rıhtım yapılır. Uzun yıllar yeraltındaki ağa&ccedil; tahkimatın tahmil tahliyesi i&ccedil;in kullanılan ancak &uuml;lkedeki değişen ulaşım stratejisine koşut olarak taşımacılığın karayolu &ouml;ncelikli hale gelmesi nedeniyle atıl hale gelen Direk Rıhtımı, 1996'dan itibaren "G&uuml;mr&uuml;k Sahası" ve TIR'lar i&ccedil;in otopark olarak tahsis edilir ve "Ro-Ro Taşımacılığı" seferleri başlatılır. 2004 yılında tamamlanan &ccedil;alışmalarla Kargo Rıhtımı yaklaşık 200 metre uzatılarak Ereğli'den &uuml;retilen demir &ccedil;elik mamul&uuml;n&uuml;n demiryolu ile İ&ccedil; Anadolu'ya naklini sağlayacak bir tren ferisi yapılır. Ancak sonraki s&uuml;re&ccedil;te Erdemir vapur seferlerini durduracak, feri de atıl hale gelecektir.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimar-yanko---zonguldak-limani/zonguldak%20liman%C4%B1%203730.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><strong>Sonu&ccedil; Yerine</strong><br />Kentin hafızasında kapladığı derin yer nedeniyle bir bellek mekan olan Zonguldak Limanı, esasen kentin de &ccedil;ekirdeğini oluşturmaktadır. Liman kuruluncaya kadar haritada esamisi bile okunmayan, kimi zaman Ereğli, kimi zaman &Ccedil;arşamba (&Ccedil;aycuma)'ya bağlı bir kıyı kasabası olan Zonguldak, limanın yapımıyla birlikte delibozuk bir mimari ile azmanlaşarak bug&uuml;nk&uuml; halini kazandı. Mimar Yanko'nun inanılmaz g&uuml;&ccedil;l&uuml;klerle yaptığı ve hikayesi 120 yılı aşan liman ise uzun yıllardır hi&ccedil;bir bakım yapılmaması nedeniyle g&uuml;&ccedil;l&uuml;kle ayakta duruyor. Karadeniz'in dev dalgaları yapısında yatay &ccedil;atlaklar oluşturmakla kalmadı, arkasındaki beton bloklardan oluşan tahkimatı dağıtarak t&uuml;mden savunmasız hale getirdi. Kentin &uuml;retim k&uuml;lt&uuml;r&uuml;nden uzaklaşmasına koşut olarak, limanın faaliyetleri de azaldı. Zonguldak Limanı, k&ouml;m&uuml;r y&uuml;klenen değil, pıtrak gibi &ccedil;oğalan termik santrallerle Karab&uuml;k Demir &Ccedil;elik Fabrikası'na gelen ithal k&ouml;m&uuml;r&uuml;n boşaltıldığı yer haline d&ouml;nm&uuml;şt&uuml;. Termik santral sahibi şirketin kendi limanını yapması &uuml;zerine bu &ouml;zelliği de yok oldu. Yok etme s&uuml;reci &ouml;ylesine boyutlara ulaştı ki, g&uuml;ney mendireğin i&ccedil;inde kalan karo sahasına bir b&uuml;y&uuml;k cami yapılıyor şimdi. Yapımı tamamlanacak o camide kentin ruhuna Fatiha okunacaktır herhalde...</p> <p><span class="fotograf-yazi"><strong>Kaynaklar</strong></span><br /><span class="fotograf-yazi">1. Yrd. Do&ccedil;. Dr. Şerife Yılmaz (Mersin &Uuml;niversitesi, Fen-Edebiyat Fak&uuml;ltesi, Tarih B&ouml;l&uuml;m&uuml;)T&uuml;rkiye'de K&ouml;m&uuml;r&uuml;n Keşfi ve K&ouml;m&uuml;r İşletme İmtiyazları (1829-1937),&nbsp;</span><span class="fotograf-yazi">http://www.maden.org.tr/resimler/ekler/7e87c2f4fc7f7c9_ek.pdf</span><br /><span class="fotograf-yazi">2. http://www.taskomuru.gov.tr/index.php?page=sayfagoster&amp;id=8</span><br /><span class="fotograf-yazi">3. Erol &Ccedil;atma, Zonguldak Taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; Havzası Tarihi Ereğli Maden-i H&uuml;mayun İkinci Kitap (1865-1908), Yorum Matbaacılık, Ankara 2018</span><br /><span class="fotograf-yazi">4. http://www.maden.org.tr/genel/bizden_detay.php?kod=4550</span><br /><span class="fotograf-yazi">5. Prof. Dr. Ferruh Ayaoğlu (BE&Uuml; &Ouml;ğretim &Uuml;yesi), Emperyalizm G&ouml;lgesinde Zonguldak K&ouml;m&uuml;r Havzasının Tarihsel Gelişimi 1908-1923, Toplum ve Hekim Dergisi, Temmuz 2006</span></p> Tue, 27 Mar 2018 16:20:00 +03 İnşâ: Yarışma Kültürü http://www.arkitera.com/gorus/index/detay/ins%C3%82--yarisma-kulturu/1179 Azat Yalçın <img src="http://galeri3.arkitera.com/var/resizes/gorus-02/gazete_res.jpg.jpeg" width="640" /><br/><br><br><br>‘’24/02/2002 T. 24973 S. Yönetmelik Madde 19 için Ek.’’<br><br><p>24/02/2002 T. 24973 S. Resmi Gazete Yayın ile "Mimarlık, Peyzaj Mimarlığı, M&uuml;hendislik, Kentsel Tasarım Projeleri, Şehir ve B&ouml;lge Planlama ve G&uuml;zel Sanat Eserleri Yarışmaları Y&ouml;netmeliği" Madde.19 birinci fıkrada&nbsp;<em>Mesleklerinde en az on (10) yıl benzer tasarım konusunun tanzim veya tasdik işlerinde fiilen &ccedil;alışmış</em>&nbsp;&nbsp;Asli veya Yedek J&uuml;ri &Uuml;yesi adayının (a) bendi ile&nbsp;<em>Benzeri tasarım yarışmalarında &ouml;d&uuml;l, mansiyon kazanmış olması veya projesi satın alınmış olması</em>,&nbsp;(b) bendi ile&nbsp;<em>İlgili ihtisas konusunda se&ccedil;kin, &ouml;zg&uuml;n ve &ouml;rnek g&ouml;sterilebilecek bir tasarının m&uuml;ellifi olması</em>,&nbsp;(c) bendi ile&nbsp;<em>İlgili ihtisas konusunda, bir tasarının t&uuml;m projelerini, uygulama proje ve detaylarını hazırlayarak yetkili mercilere tasdik ettirmiş olması</em>, (d) bendi ile&nbsp;<em>İlgili ihtisas konusunda akademik bir &ccedil;alışma yaparak, yetkili mercilere kabul ettirmiş ve o konudaki bir araştırmayı yayınlamış olması&nbsp;</em>asgari koşullarına sahip olması beklenmektedir.&nbsp;</p> <p>4734 S. Kamu İhale Kanunu kapsamında hazırlanan bu y&ouml;netmelik uyarınca ger&ccedil;ekleştirilen yarışmalar, 4734 S. Kanun Madde.4 ile&nbsp;<em>&Ouml;n proje : Belli bir yapının kesin ihtiya&ccedil; programına g&ouml;re; gerekli arazi ve zemin araştırmaları yapılmadan, bilgilerin halihazır haritalardan alındığı, &ccedil;evresel etki değerlendirme ve fizibilite raporları dahil elde edilen verilere dayanılarak hazırlanan pl&acirc;n, kesit, g&ouml;r&uuml;n&uuml;ş ve profillerin belirtildiği bir veya birka&ccedil; &ccedil;&ouml;z&uuml;m&uuml; i&ccedil;eren proje&nbsp;</em>tanımına&nbsp;uygun ve &ouml;n projenin J&uuml;ri tarafından se&ccedil;ilmesiyle&nbsp;<em>doğrudan temin: Bu Kanunda belirtilen hallerde ihtiya&ccedil;ların, idare tarafından davet edilen isteklilerle teknik şartların ve fiyatın g&ouml;r&uuml;ş&uuml;lerek doğrudan temin edilebildiği usul&uuml;</em>&nbsp;ile sonu&ccedil;landırılmaktadır.&nbsp;</p> <p>O vakit, yarışmalarda bir &ccedil;eşit enc&uuml;men gibi toplanan j&uuml;ri, şeklen doğrudan temine uygun, yed-i vahit ile tevsik edilecek tekel niteliğindeki fikri ve sanatsal &ouml;zg&uuml;nl&uuml;ğe sahip projeyi se&ccedil;mektedir. Hal b&ouml;yleyken, y&ouml;netmelik Madde.19 i&ccedil;in 4734 S. Yasa ile 3194 S. Yasa Madde.8 ve ilgili y&ouml;netmelikleri arasında bağlayıcı bir d&uuml;zeltme ger&ccedil;ekleştirmek zaruridir. Ş&ouml;yle ki,&nbsp;</p> <ul> <li>Maddenin bentlerinde ge&ccedil;en "ilgili ihtisas" kısaltma &ouml;beği geliştirilerek, &lsquo;&rsquo;ilgili YER ve ihtisas" şeklinde ivedilikle d&uuml;zeltilmelidir.&nbsp;</li> </ul> <ul> <li>5393 S. Yasa Madde.19 ruhuna uygun, y&ouml;netişim a&ccedil;ısından, asli ve yedek j&uuml;riye ek olarak halktan ve meslek insanlarından bir j&uuml;ri kurulması gerekir.&nbsp;</li> </ul> <ul> <li>J&uuml;ri se&ccedil;iminde, y&ouml;netmeliğin ilgili maddesinin her bendi bir (1) puandır. B&ouml;lgesel &ouml;l&ccedil;ekte a&ccedil;ılacak yarışmalarda, taban puan en az d&ouml;rt (4) olmalıdır (t&uuml;m bentlerde yeterlilik aranmalıdır).&nbsp;</li> </ul> <ul> <li>J&uuml;ri &uuml;yesi, bu ihaledeki hizmetine y&ouml;nelik puan alır (iş bitirme). Zaman i&ccedil;inde İdareler, yarışmanın &ouml;nemine g&ouml;re taban puanını arttırabileceklerdir. B&ouml;lgesel &ouml;l&ccedil;ekli yarışmalarda asgari bir (1) aylık değerlendirme s&uuml;resi i&ccedil;inde, j&uuml;ri &uuml;yesi puanı &uuml;zerinden &uuml;cretini alır. Yedek j&uuml;ri &uuml;yeleri, taban puan &uuml;zerinden &uuml;cretini alır.&nbsp;</li> </ul> <ul> <li>J&uuml;ri &uuml;yeleri ASLA ilan edilmez ve kimlikleri gizli tutulur. Kimliği deşifre olduğu tespit edilen j&uuml;ri &uuml;yesi yarışmadan &ccedil;ıkartılır. J&uuml;ri &uuml;yesinin İdare ile organik bir bağı bulunamaz. Aynı zamanda, yarışmacılardan biri ile organik bağı bulunduğu anlaşılan j&uuml;ri &uuml;yesi yarışmadan d&uuml;ş&uuml;r&uuml;l&uuml;r ve dava a&ccedil;ılır. Aldığı &uuml;cret madd&icirc; m&acirc;nev&icirc; tazminat konusu edilir ve yasal faizi ile geri istenir. Yerine birinci yedek j&uuml;ri &uuml;yesinin puanlaması d&acirc;hil edilir.&nbsp;</li> </ul> <ul> <li>Dijital y&uuml;klenen paftalar (yarışmacılar tarafından y&uuml;klenen ve/ya g&ouml;nderilen dijital veriler), birbirlerinden haberi olmayan j&uuml;ri &uuml;yelerine, &Ouml;NİNCELEME (kimliği deşifre eden ibare tespiti veya eksikliklerin tamamlanması) sonrası g&ouml;nderilmelidir.&nbsp;</li> </ul> <ul> <li>Kimliğin deşifresinin tespitinde, yarışmacıların &ouml;nceki &ccedil;alışmaları dikkate alınır. Aynı rumuz ve grafikleri/sembolleri tekrar eden yarışmacıların projeleri gerekli a&ccedil;ıklama ile elenir. İdari rapor olarak yapılan a&ccedil;ıklama, ikinci kez tekrar ettiği takdirde, bu ger&ccedil;ek veya t&uuml;zel kişiler artık yarışmalara giremez. &Ouml;rneğin, proje sunumlarına s&uuml;rekli u&ccedil;an balon koyduğu tespit edilen yarışmacılara birinci uyarı verilir. İkinci uyarı sonrası bu yarışmacılar artık a&ccedil;ılacak yarışmalara giremezler ve haklarında adli soruşturma a&ccedil;ılır.&nbsp;</li> </ul> <ul> <li>J&uuml;ri &uuml;yelerinden, se&ccedil;tikleri projelere ilişkin YAZILI ve AYRINTILI bir rapor yazması beklenir. Bu rapor, maddeler halinde İdarenin ihale ve/ya estetik komisyonunca belirlenmiş şablon hedeflerden oluşur. Hedeflerin puanları bulunur. &Ouml;rneğin, Oran/&Ouml;l&ccedil;ek başlığında, j&uuml;ri &uuml;yesi a&ccedil;ıklaması sonucu bir puan verir ve bu puanı eksiltebilir. Bunun yanında, j&uuml;ri &uuml;yesi, boş bulunan maddeye yeni bir hedef yazabilir ve bunu puanlayabilir. Ancak, eklenecek madde sayısı ve/ya puan, bu işin ge&ccedil;ici kabul hattını (%80) ihlal edemez. Bu durumda, 10 maddenin sadece 2 adeti bozulabilir veya 10 maddeye sadece 2 adet madde eklenebilir.&nbsp;</li> </ul> <ul> <li>J&uuml;ri tarafından en &ccedil;ok puan toplayan proje birinci se&ccedil;ilir ve sıralama buna g&ouml;re oluşturulur. Ancak sonu&ccedil;lar, Halk J&uuml;risine a&ccedil;ıklanmaz ve/ya ilan edilmez.&nbsp;</li> </ul> <ul> <li>J&uuml;ri tarafından değerlendirilen her proje (bir puan bile alsa), &ccedil;ıktıları alınıp İdarede sergilenerek halk j&uuml;risinin oylamasına sunulur.&nbsp;&nbsp;Proje mahaline en yakın kamusal mek&acirc;n i&ccedil;inde, 30 g&uuml;n boyunca s&uuml;recek a&ccedil;ık oylamada, sunulan ikametgah kağıdı (e-devletten alınan belge ve/ya oylamaya gelen vatandaşa idari kalemden verilen &ccedil;ıktı şeklinde) arkasına projenin rumuzu yazılarak ve m&uuml;h&uuml;rl&uuml; şeffaf bir sandık i&ccedil;ine atılarak oylama ger&ccedil;ekleştirilir. Oy kullanan her BİR vatandaş, nihai sonucu 2577 S. Yasa uyarınca yargıya taşıyabilir ve/ya &ouml;ncelikli olarak İdareye şikayetini sunabilir. Oyların sayımında, hakem heyeti hazır bulunur ve sayım tutanak altına alınarak dosyasında hıfzedilir.&nbsp;</li> </ul> <ul> <li>Halkın katılımı ile beraber, TMMOB &ccedil;atısı altında ilgili yarışma hakkında internet bağlantısı oluşturulur ve burada oylamaya sunulur. Yarışmaya d&acirc;hil olduğunu d&uuml;ş&uuml;nen Meslek Odaları, bu bağlantıyı &uuml;yeleri ile paylaşır.&nbsp;</li> </ul> <ul> <li>Halk j&uuml;risi ve meslek insanlarının oyladığı projeler, y&uuml;zdelik oranlarda sıralanır. Bu y&uuml;zdeler, j&uuml;rinin verdiği puan ile &ccedil;arpılır ve yarışma sonu&ccedil;ları a&ccedil;ıklanır. &Ouml;rneğin, j&uuml;riden 44 puan toplamış, oylamadan %21 almış projenin son puanı 44*%21 &uuml;zerinden 9,24 olarak kesinleşir. J&uuml;riden 18 puan toplamış, oylamadan %62 almış projenin puanı ise 11.16 olarak kesinleşir.&nbsp;</li> </ul> <ul> <li>Bununla beraber, j&uuml;ri puanlaması ile birinci se&ccedil;ilmiş, ancak, oylamada oy alamamış projenin bulunduğu yarışmalara adli takip başlatılır. Sorumlu, idare ve onun bir enc&uuml;meni gibi işleyen j&uuml;risidir. Halkın ve meslek insanlarının bu se&ccedil;ime katılmaması ve/ya katıldığı se&ccedil;imde en &ccedil;ok puan almış projeye oy vermemesi ve/ya hi&ccedil; puan almamış bir projeye oy vermesi (bilmediği halde), halkın ve meslek insanlarının haklı tepkisi olarak karşılanıp soruşturmaya neden olur, yarışma işlemleri b&uuml;t&uuml;n&uuml;yle askıya alınır (Y&uuml;r&uuml;tmesi durdurulur) ve sorumlulara tam yargı davası i&ccedil;inde idari dava a&ccedil;ılır. İdari dava, idare (j&uuml;ri) aleyhine kesinleştiğinde, i&ccedil;inde bulunan tam yargı davasının madd&icirc; ve m&acirc;nev&icirc; tazminat tutarı, Sayıştayca dosya haline getirilerek sorumlularına B&Ouml;L&Uuml;NMEKSİZİN r&uuml;cu ettirilir.&nbsp;</li> </ul> <ul> <li>&Ouml;te yandan, j&uuml;ri puanlaması ve oylama birbirine paralellik g&ouml;sterdiğinde, bu işin bitirmesi olarak j&uuml;ri &uuml;yelerine verilecek puanlamada ek d&uuml;zenlemeye gidilir. Bu ek d&uuml;zenlemede, j&uuml;ri &uuml;yesine puanı kadar puan verilir.&nbsp;</li> </ul> <p>Bu eklemeler ve d&uuml;zeltmeler sonucu, idare, geniş katılımlı ve kentlilik bilincini arttıracak bir yarışma k&uuml;lt&uuml;r&uuml; inş&acirc; etmiş olacaktır. Ayrıca, şeffaf ve her aşaması kayıt altına alınmış bir yarışma olduk&ccedil;a g&uuml;venlidir. Bug&uuml;n, yarışma j&uuml;risi tespitinin muğlaklığı ve sonu&ccedil; raporlarının birbirine benzerliği son derece tartışmalıdır. Bu yazı, ilgili yasa ve y&ouml;netmeliklerin birbirini bağlayan normatif yapısı &lsquo;&rsquo;ARASINA&rsquo;&rsquo; bir &ccedil;&ouml;z&uuml;m olarak iliştirilmiştir.</p> Fri, 23 Mar 2018 16:50:00 +03 Işık Kirliliğini (Büyük Oranda) Önlemek İçin 3 Temel Öneri http://www.arkitera.com/gorus/index/detay/isik-kirliligini-buyuk-oranda-onlemek-icin-3-temelooneri/1178 Emre Güneş <img src="http://galeri3.arkitera.com/var/resizes/gorus-02/emre-gunes/isikkirliligi.jpg.jpeg" width="640" /><br/><br><br><br>Işık kirliliği ile ilgili bilincin artması ve daha fazla kişinin konudan haberdar olması için 2012'den beri çaba gösteriyorum.<br><br><p>En son yazdığım "Işık kirliliği nedir? T&uuml;rkiye'deki &ccedil;alışmalar" başlıklı yazı ile de hem tekrar tanımın &uuml;zerinden ge&ccedil;miş hem de T&uuml;rkiye'de yapılan &ccedil;alışmalara değinmiştim. Bakınız: <a href="https://pldturkiye.com/isik-kirliligi-nedir-turkiyedeki-calismalar/" target="_blank">https://pldturkiye.com/isik-kirliligi-nedir-turkiyedeki-calismalar</a>/</p> <p>Bu yazıda yapmak istediğim ise, bu problemi b&uuml;y&uuml;k oranda ortadan kaldırabilecek 3 temel &ouml;neri getirip tartışmalar ve yapılabilecek d&uuml;zenlemeler i&ccedil;in yeni bir başlangı&ccedil; noktası oluşturmak. Daha doğrusu tek bir &ouml;nerinin &ndash; ışıkları 24:00'dan sonra kapatmak &ndash; 3 farklı alanda uygulama detaylarına odaklanmak istiyorum.</p> <p>Işık kirliliğinin kaynağını oluşturan 3 faklı unsur var.</p> <p><strong>1- Mimari aydınlatma:</strong></p> <p>&Ouml;ncelikle ışığın aynı ses gibi kamusal alan konusu olduğunu kabul etmemiz gerekiyor. Nasıl ki siz binanızın ister i&ccedil;erisinde ister dışında ses kullanımı i&ccedil;in belli kurallara bağlı iseniz, aynı şekilde ışık kullanımı da sadece sizin isteğinize bırakılamaz.</p> <p>&Ouml;rneğin binanızın dikkat &ccedil;ekmesi i&ccedil;in uyguladığınız bir cephe aydınlatması binanıza bakmak zorunda olan binlerce insan i&ccedil;in s&uuml;rekli bir kirlilik oluşturuyor. Kişisel olarak beğendiğiniz ya da ticari olarak faydasına inandığınız i&ccedil;in rengarenk ve y&uuml;ksek g&uuml;&ccedil;te kullandığınız LED'ler esasında hemen karşı &ccedil;aprazınızda yaşayan biz komşular i&ccedil;in s&uuml;rekli bir "c&uuml;mb&uuml;ş"e bakmak demek. Sizin 5 dakika bakarak beğendiğiniz bu tasarıma b&uuml;t&uuml;n gece bakmak zorunda olan insanlar olduğunu unutuyorsunuz.</p> <p>Zeki Aslan hocanın 2009 tarihli Işık Kirliliği Kanun Tasarısı'nda olduğu gibi her dış aydınlatma projesinin bir kurula sunulması ve onaylanması zorlu ama ideal bir &ccedil;&ouml;z&uuml;m gibi duruyor. <a target="_blank" href="http://www.isikkirliligi.org/index.php/kaynaklar/19-tug-isik-kirliligi-kanun-tasarisi-taslagi">http://www.isikkirliligi.org/index.php/kaynaklar/19-tug-isik-kirliligi-kanun-tasarisi-taslagi</a></p> <p>Ben ise daha basit ve hızlı uygulanabilir bir &ccedil;&ouml;z&uuml;m sunuyorum. Kaldı ki kurul olsa bile &ouml;nerim ge&ccedil;erli. İster kamu ister &ouml;zel bir kuruma ait olsun, saat 24:00'den sonra t&uuml;m dış aydınlatma &ouml;ğeleri kapatılmalı.</p> <p>Bazı detaylar farklılaşabilir. Hafta i&ccedil;i 24:00, hafta sonu 01:00'e kadar izin verilirken &ouml;zel g&uuml;nlerde (Yılbaşı gibi) sabaha kadar a&ccedil;ık olabilir.</p> <p>Bu dediğim kullanılmayan bir park ya da cam y&uuml;zey sebebiyle t&uuml;m i&ccedil; aydınlatmanın dışarıdan da deneyimlendiği ofisler/plazalar i&ccedil;in de ge&ccedil;erli. Ama (tabii ki) sokak, t&uuml;nel veya meydan aydınlatmaları ile ilgili değil.</p> <p><strong>2- Işıklı tabela:</strong></p> <p>İşletmeler tamamen reklam ama&ccedil;lı olarak tabelalar kullanıyorlar. Bu tabelaların LED barındırması veya genel olarak ışıklı olması da reklamın 24 saate d&ouml;n&uuml;şmesini sağlıyor.</p> <p>&Ouml;ncelikle bir tabelanın ışıklı olması ekstra bir vergiye tabii tutulmalı. Detaylarını bilmesem de tabelanın zaten bir vergiye tabii olduğunu biliyorum. Tahmin ederim ki tabelanın boyutu da bu noktada &ouml;nemlidir. Yani hem boyuta g&ouml;re bir vergi vardır hem de tabelanın olabileceği b&uuml;y&uuml;kl&uuml;k binaya veya işletmenin o binada kapladığı alana g&ouml;re orantılıdır. (Umarım) Neyse ışıklı olması da bu vergi detayında yer almalı ve bir bedeli olmalı.</p> <p>Ve tabii ki saat 24:00 sonrası t&uuml;m ışıklı tabelalar kapatılmalı. Bu konuda tek istisna işletmenin 24:00 sonrası a&ccedil;ık olması olabilir. O saatte a&ccedil;ık ise varlığını insanların bilmesi &ouml;nemli bir nokta olacaktır.</p> <p><strong>3- LED Ekran:</strong></p> <p>Aklımın ger&ccedil;ekten almadığı bir nokta LED ekranlar. Yine ses &ouml;rneği &uuml;zerinden ilerlemek istiyorum. Nasıl ki eğer ben binamın &uuml;zerine &ccedil;ok g&uuml;&ccedil;l&uuml; hoparl&ouml;rler koyup 24 saat "ben buradayım, ş&ouml;yle &uuml;r&uuml;nlerim var, b&ouml;yle &uuml;r&uuml;nlerim var" diye yayın yapamazsam aynı şekilde LED ekran yerleştirip 24 saat a&ccedil;ık da tutamamalıyım. &Ccedil;ok g&uuml;ncel bir &ouml;rnek vermek isterim. İstanbul Mecidiyek&ouml;y'deki Quasar isimli binanın arka y&uuml;z&uuml;ne yerleştirilen LED ekran neredeyse t&uuml;m boğaza hitap eden bir reklam mecrası. O b&ouml;lgede oturan arkadaşlarımdan s&uuml;rekli şikayet duyuyorum ancak herhangi bir yaptırım yapıldığını veya yapılabildiğini sanmıyorum. Peki bir binanın kararı t&uuml;m boğazı nasıl etkileyebilir? Bu kamusal alan tecav&uuml;z&uuml; değilse nedir?</p> <p>Ve, evet, t&uuml;m LED ekranlar, bu sefer istisnasız, saat 24:00 sonrası kapatılmalı.</p> <p>Bahsettiğim konular ve &ouml;neriler ne kadar basit değil mi? Evet, bence de &ouml;yle. Ancak uygulamaya geldiğinde hen&uuml;z bırakın bunları senelerdir g&ouml;sterilen &ccedil;abaya rağmen ışık kirliliğine karşı en ufak bir gelişme sağlanmamış durumda. Sadece bu &ouml;neriler bile problemin b&uuml;y&uuml;k bir kısmı i&ccedil;in &ccedil;&ouml;z&uuml;m demek.</p> <p>Zaten bu y&uuml;zden bu &ouml;neriler bir başlangı&ccedil; noktası oluştursun ve daha nitelikli ve planlı &ccedil;&ouml;z&uuml;mlere ilerlensin istiyorum. Ama &ouml;nce bir yerden başlayalım. Ve başlamak i&ccedil;in daha kolay bir yer d&uuml;ş&uuml;nemiyorum.</p> <p>Sizlerden ricam, bu &ouml;nerileri &ccedil;evrenizle paylaşıp m&uuml;mk&uuml;n olduğu kadar fazla noktaya ulaştırmanız.</p> <p>Bir &ouml;nceki yazımda s&ouml;ylediğim gibi: "Işık kirliliği esasında kaybedeni olmayan bir problem yani bu konuda atılmış her adım hepimiz i&ccedil;in iyi sonu&ccedil;lar getirecek."</p> <p>Bu yazı daha &ouml;nce&nbsp;<a target="_blank" href="https://pldturkiye.com/isik-kirliligini-buyuk-oranda-onlemek-icin-3-temel-oneri-ozet-2400den-sonra-isiklari-kapatalim/">https://pldturkiye.com/isik-kirliligini-buyuk-oranda-onlemek-icin-3-temel-oneri-ozet-2400den-sonra-isiklari-kapatalim/</a> adresinde yayınlanmıştır.&nbsp;</p> Mon, 19 Mar 2018 13:39:36 +03 Peyzaj Mimarlığının Yükselişi http://www.arkitera.com/gorus/index/detay/peyzaj-mimarliginin-yukselisi/1177 Kaya Kızılkaya <img src="http://galeri3.arkitera.com/var/resizes/gorus-02/kaya-kizilkaya/fengming mountain park.jpg.jpeg.jpg.jpeg" width="640" /><br/><br><br><br>Çevre bozulmanın eşiğine geldikçe, peyzaj mimarlığı giderek artan şehirleşmiş yaşamlarımız içinde özlem duyulan yeni sığınaklar sunan etkili bir disiplin haline dönüştü.<br><br><p><span class="fotograf-yazi">Fengming Mountain Park, Chongqing/&Ccedil;in, Martha Schwartz, 2013</span></p> <p>Son on yılda peyzaj tasarımının yeri ger&ccedil;ek bir k&uuml;resel d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m yaşadı. Disiplin, kamusal y&ouml;n&uuml; yanı sıra, mimarlık, planlama, inşaat ve ulaşım m&uuml;hendisliği gibi ilişkili dallar arasında &ouml;nemli bir yer aldı. Peyzaj mimarları da kendilerini hızlı bir y&ouml;nde yeniden şekillendirmek zorunda kaldılar.</p> <p>Peyzaj mimarlığının &ouml;ne &ccedil;ıkmasının birka&ccedil; nedeni vardır. Bunlardan bazıları sahil şehirlerinin b&uuml;y&uuml;k ve k&uuml;&ccedil;&uuml;k projelerle kıyılarını geri kazanması, b&uuml;y&uuml;k &ouml;l&ccedil;ekli parkların tasarlanması, kentsel alanların yeşillendirilmesi i&ccedil;in fırsatlar yaratılması gibi kamusal a&ccedil;ık alandaki yeniliklerden bazılarıdır. Aynı zamanda Chicago'da tasarlanan Millennium Park, High Line, Toronto Sahil Bandı vb. g&uuml;&ccedil;l&uuml; projeler, kentin ve kentlinin iyi standartlarda parklar ve kamusal alanlara ihtiyacı olduğunu g&ouml;sterdi.</p> <p>Ticari odaklı aktivitelerin genişlemesi şehirlerin kimliklerinin metamorfoza uğramasını tetiklemiştir. Ekonomik değişim, kentsel parkların/bah&ccedil;elerin, bina/kamusal peyzajlarının tasarlanmasına ve eski sanayi b&ouml;lgelerinin d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m&uuml;ne olanak sağlamıştır.</p> <p>Bu değişimlerle birlikte daha &ouml;ncesinde k&uuml;&ccedil;&uuml;k &ouml;l&ccedil;ekli bah&ccedil;elerle &ouml;zdeşleştirilen peyzaj mimarlığı, karmaşık tasarım konularına interdisipliner bir bakışla yaklaşan, kenti ve &ccedil;evreyi d&uuml;zenleme kapasitesine sahip bir tasarım alanı haline geldi. G&uuml;n&uuml;m&uuml;zde bu branşın en aktif ve yenilik&ccedil;i tasarım alanlarından biri olduğunu s&ouml;yleyebiliriz.</p> <p>Peyzaj mimarlığı uzun zamandır uykudan olan bir disiplindi. Şu anda uyandı &ccedil;&uuml;nk&uuml; ekolojik hareketin gereği olarak mimariyle dayanışma sağlandı.</p> <p>Peyzaj mimarları bu anlamda yaptıkları işi aktif olarak yeniden tanımladılar, mesleğin kentsel rol&uuml; ve yeni &ccedil;evresel potansiyelleri &uuml;zerinde yoğunlaştılar. Şehirler iklim değişikliğiyle ve y&uuml;kselen deniz seviyelerinde baş edip uyum sağladık&ccedil;a, disiplinin rol&uuml;n&uuml;n genişlemeye devam edecektir.</p> <p>Kentli i&ccedil;in mimarların genel olarak yapamadıklarını peyzaj mimarları sunuyor denebilir. İhmal edilmiş, hasar g&ouml;rm&uuml;ş ve yeterince kullanılmayan yerler i&ccedil;in yeni vizyonlar &ouml;nermektedirler. Parklar ve bah&ccedil;eler her zaman topluma &ccedil;ok &ccedil;ekici gelmiştir. G&uuml;n&uuml;m&uuml;z &ccedil;evresinde buralarda &ouml;nemli &ccedil;alışmalar yapmalı, yağmur suyu toplanmalı, hava kirliliği filtrelemeli ve giderek yoğunlaşan bir d&uuml;nyaya yaşam alanları sağlanmalıdır. &Ccedil;evresel problemler yoğun ve &ouml;n&uuml;ne ge&ccedil;ilemez g&ouml;r&uuml;nebilir. Ancak peyzaj tasarımcıları, a&ccedil;ık alanın tasarımı, canlı materyal kullanımı, ekoloji vb. gibi diğer disiplinlerin sahip olmadığı avantajlarla &ccedil;atılarımızı, bloklarımızı, mahallelerimizi, kullanılmayan bir dereyi veya şehir par&ccedil;asını iyileştirmek i&ccedil;in &ccedil;&ouml;z&uuml;mler sunabilirler.</p> <p>Bu kapsamda &ccedil;alışmalarını s&uuml;rd&uuml;ren West 8 peyzaj mimarlığı ofisi, projelerinde şehirciliği peyzaj mimarlığıyla birleştirerek modern malzemeyle y&uuml;ksek str&uuml;kt&uuml;rler, geniş sert zeminli meydanlar, yapay ışık efektleri vb. &ouml;nermektedir. Ofis ortaklarında Adriaan Geuze, "Kamusal alanlar şehrin mevcut ruhunu g&uuml;&ccedil;lendirmelidir." demiştir. Bu perspektifle West 8, aydınlatmaların i&ccedil;inden b&uuml;y&uuml;yen palmiye ağa&ccedil;larının &ouml;nerilmesi, betonun ana malzeme olarak kullanılması, devasa str&uuml;kt&uuml;rlerin inşası gibi yenilik&ccedil;i fikirlerle kent mobilyalarından meydanlara, parklara kadar tasarlamış; &ouml;l&ccedil;ek nasıl olursa olsun şehircilik, peyzaj mimarlığı, mimarlık ve botanik arasında hi&ccedil;bir ayrım yapılmamıştır. Schouwburgplein Meydanı i&ccedil;in geliştirdikleri projede g&uuml;n i&ccedil;inde belirli bir rotada değişen devasa eklemli aydınlatma elemanları &ouml;nermişlerdir.</p> <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><em><span style="font-size: 12.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Arial',sans-serif; color: black; mso-themecolor: text1;"><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/kaya-kizilkaya/schouwburgplein.jpg.jpeg.jpg.jpeg" border="0" /></span></em></p> <p><span class="fotograf-yazi">Schouwburgplein, Rotterdam/Hollanda, West 8, 1991</span></p> <p>New York merkezli peyzaj mimarlığı pratiği Field Operations i&ccedil;in hikaye, modern peyzaj tasarımının hayati bir bileşenidir. 20 yılı aşkın bir s&uuml;re &ouml;nce ofisini Amerika'da kuran James Corner, "Peyzaj mimarları kamusal alanın gizli olmayan kahramanlarıdır." diyor.</p> <p>James Corner bir s&ouml;yleşisinde "Bir peyzaj d&uuml;ş&uuml;nd&uuml;ğ&uuml;n&uuml;zde, romantik yeşil bah&ccedil;eler, &ccedil;itler ve &ccedil;i&ccedil;ekler d&uuml;ş&uuml;n&uuml;rs&uuml;n&uuml;z, değil mi? diye sorar. "Fakat peyzaj bundan &ccedil;ok daha fazlasıdır; doğal g&uuml;&ccedil;lerle bağlı olduğumuz bir gezegende toplumu, siyaseti ve kendi varlığımızı ele alır. Yere ve şehirlerimize nasıl form vereceğimizdir ve nihayetinde yerlerle nasıl ilişki kurduğumuzdur." diye devam eder.</p> <p><span style="font-size: 12.0pt; line-height: 115%;"><em></em><em></em><em></em><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/kaya-kizilkaya/high%20line.jpg.jpeg.jpg.jpeg" border="0" /><br /></span></p> <p style="text-align: justify;" class="MsoNormal"><span class="fotograf-yazi">High Line, New York/Amerika, Field Operations, 2009</span></p> <p>Field Operations, Manhattan'ın Batı Yakası'nın kalbinde olağan&uuml;st&uuml; bir kamusal alan olarak kabul edilen, 2.33 km uzunluğundaki kullanılmayan demiryolunu hattını park olarak yeniden tasarladı. 2009'da a&ccedil;ıldığından beri b&ouml;lgede tanımlayıcı bir &ouml;ğe haline gelen High Line, inovatif tasarım ve yatırım i&ccedil;in g&uuml;&ccedil;l&uuml; bir kataliz&ouml;r haline gelerek global kentlere ilham kaynağı olan bir ikon haline geldi. Tasarım, alternatif manzara ve deneyimlerle, samimi bir koreografiyi karakterize etmektedir. Aynı zamanda farklı d&ouml;şeme kaplamaları, plantasyon, kent mobilyaları, aydınlatma elemanları ve sosyal alanlarla &ouml;zg&uuml;n bir deneyimi yaratır. High Line, b&uuml;y&uuml;k bir başarı olarak kabul edilmekte ve şehirde yeni kamusal alanlar yaratmanın değerini g&ouml;stermektedir.</p> Wed, 14 Mar 2018 14:12:00 +03 Mimarlı.K.alemi http://www.arkitera.com/gorus/index/detay/mimarlikalemi/1176 Ahmet Turan Köksal <img src="http://galeri3.arkitera.com/var/resizes/gorus-02/mimarlikalemi/faber.jpg.jpeg" width="640" /><br/><br><br><br><br><br><p>Ne t&uuml;r kalem kullanıyorsunuz? Aslında kaleminiz sizi, hatta kişiliğinizi ve hatta hatta nasıl bir mimar olduğunuzu ele veriyor. Y&uuml;kselen Mars&rsquo;ın y&ouml;r&uuml;ngesine giren Elon Musk&rsquo;ın Tesla otomobili sizi &ouml;nemli kararlar alırken etkilemeye&hellip; Yok yahu kalemden kişilik tahlili yapıp bir de &uuml;zerine bu&ccedil;lar, y&uuml;kselenler ve hatta gezegenlerle kehanetlerde bulunacak değiliz. Uzun sayılacak bir girişten sonra mimarların kullandığı kalemlerin tiplerini sıralayacağız.</p> <p>Size de oldu mu bilmem. &Ouml;ylesine bir yerde bir &ccedil;izim, bir karalama ve belki de bir imza i&ccedil;in kaleminizi &ccedil;ıkardınız, sizin mesleğinizi bilen birileri varsa etrafta, elinizdeki kaleme yani avamın kullandığı standardın dışındaki nesneye bakıp &ldquo;Tabii mimar dediğinin kalemi de farklı olur.&rdquo; şeklinde bir yorum yaptığı oldu mu hi&ccedil;?</p> <p>Bana arada sırada oluyor ve olursa hoşuma gidiyor. Bu detaya dikkate edip ne iş yaptığımı bilmeyeler &ouml;ğrenince de &ldquo;Bak ben demiştim.&rdquo; tavrına b&uuml;r&uuml;n&uuml;yorlar. Mimar olmak bu aralar &ouml;nceden hi&ccedil; olmadığı kadar her kesimden hor g&ouml;r&uuml;lmeye m&uuml;sait iken, ufacık bir noktada hakkımızın verilmesi anlık bir hoşluk yaratıyor işte. Mimarlar, &ccedil;ok &ccedil;alıştıkları halde maddi ve manevi olarak hak ettikleri değeri g&ouml;remediklerinden, bari kalemimizi kağıdımızı seviyoruz işte diyebiliyorlar. Ufak tefek detaylarda mutluluk arıyorlar.</p> <p>&Uuml;nl&uuml; bir filozof şu ana kadar demediyse ben diyeyim, &ldquo;Ufak mutlulukların bile bir bedeli vardır&rdquo;. Her zaman iyi kalemle donanmış olmak i&ccedil;in ufak da olsa bir &ccedil;anta taşımak (i&ccedil;inde kalemi klipsinden takacağınız bir yer ya da fermuarlı bir g&ouml;z olsa iyi olur) ya da bir kalem kutusuna sahip olmak gerekir. Her kalem pantolon cebinde taşınmaz, elde tespih gibi dolaştırılmaz. Sabah aceleyle evden &ccedil;ıkarken ya da ofisten ayrılıp bir toplantıya giderken, cep telefonum, c&uuml;zdanım ve anahtarlarım filan derken konu ne olursa olsun &ccedil;izerek anlatmayı sevdiğimden yanıma bir tane kalem almaya &ouml;zen g&ouml;steririm. Artık e-kitap &ccedil;ıktı, bu sayede okumam gereken kitapların hepsini cep telefonumda taşıyorum (metrob&uuml;ste dahi verimli olarak okumaya alıştım) fakat benim i&ccedil;in hala kalemin elektroniği yok. Var mı dediniz? Yok, yok. Cep telefonumda Google Keep kullanıyorum (evet, olduk&ccedil;a işime yarıyor) fakat birine bir şey anlatacaksınız, bir detay &ccedil;izeceksiniz, bir yol haritası ortaya atacaksınız ve hatta ufaktan tasarlayacağınız inceliği g&ouml;stereceksiniz cep telefonu, tablet pek işe yaramıyor. &Ccedil;ok şey denedim ama kalem yerini tutmuyor, kaleme alışığım ve iyi oynatıyorum. Yanımda en azından bir tane seveceğim kalemim olmalı. Ufak mutlulukların dahi bedeli vardır diyecek filozof &ccedil;ok &uuml;nl&uuml; olacak &ccedil;ok.</p> <p>Siz sevdiğiniz bir kalemle fikirlerinizi etrafa sunmaya dikkat ederken, sizden yerli yersiz kaleminizi isteyenler olur, hatta elinizden &ccedil;ekip kullanmaya yeltenen olur. Hi&ccedil; hoş değil, onu ge&ccedil;tim bu davranış samimiyet g&ouml;stergesi değildir. Kalem kişiye &ouml;zel bir ara&ccedil;tır ve kesinlikle sahibinin elinden &ccedil;ekilmez. &Ouml;ğrencilerde bu farkındalığın oluşması i&ccedil;in &ccedil;ok &ccedil;aba sarf ettim.</p> <p>J&uuml;rideyiz, &ouml;ğrenci merdiven &ccedil;ıkış okunu ters &ccedil;izmiş, sonra kesitleri yazdığı kotlarla uymuyor, kesitte toprak izini g&ouml;stermemiş, havada duruyor her şey, tam bu gibi &ouml;nemli detayları g&ouml;sterirken, kalemi hocanın elinden &ccedil;ekiyor ve &ouml;l&uuml;mc&uuml;l hatayı ya da eksikliği asılı olan projede değiştiriyor ve sırıtıyor. Ne ki şimdi bu? Eksiklik giderildi mi, sevimli mi olundu yani. Yapmayınız efendim yapmayınız.</p> <p>Şimdi konuya geri d&ouml;nelim. Kalemlerden markalardan s&ouml;z edelim. Tabii mimarlar i&ccedil;in Lamy ger&ccedil;eğini kabul etmemek olmaz. İster g&ouml;rmemişlik deyiniz ister sembolizmin dibine vurmuşsun deyiniz, bu dolma kalem mimara yakışır hatta b&uuml;t&uuml;nleşmiştir biraz. Ben birka&ccedil; kez Lamy Safari kalemi yan veya arka cebime koyduğumda şantiyede ya da arabaya binerken g&ouml;vdesindeki vidalı yerinden kırdığımda &ccedil;ok &uuml;z&uuml;lm&uuml;şt&uuml;m. Artık, eğer tiş&ouml;rt filan giyiyorsam yani g&ouml;ğ&uuml;s cebi yoksa g&ouml;mleğimin, kalemi boynuma asıyorum. O geniş aralıklı klipsi g&uuml;zel bir g&ouml;r&uuml;nt&uuml; arz ediyor. Yani Lamy&rsquo;nin mimara yakışıp yakışmadığından &ouml;te kalemin selameti i&ccedil;in taşıdığım yer y&uuml;z&uuml;nden, ilgi &ccedil;ekiyor ve &ldquo;şov&rdquo; yapıyor gibi olsam da ceket cebine iliştirilmiş bir g&uuml;l gibi kimlik kazanıyor. Artık bu Lamy tiş&ouml;rt&uuml;m&uuml;n boynuna asılı olmasına o kadar alışmışım ki, bir şey yazmam gerekirse elimi boynuma atıp yoklamam istemsiz bir hareket gibi olmuş.</p> <p>Şantiyede ayrıca yanımda en az 2H sertlikte portmin kalem bulunduruyorum ki duvarda benim istediğimi yapmamak i&ccedil;in binbir dereden su getiren ustayı &ccedil;izerek ikna edebileyim.</p> <p>Sonra &ccedil;atır &ccedil;utur Lamy kırıp moralim bozulduğundan &Ccedil;in malı &ccedil;akması Jinhao marka kalem taşımaya karar verdim. Eğer sevdiklerimden isteyen olursa hemen ona hediye ediyorum. Ama&ccedil; kalem sevgisini benden daha gen&ccedil; arkadaşlara aşılamak.</p> <p>Yakın zaman da Archdaily&rsquo;de bir makale yayınlandı. &Ccedil;oğu maddesine katılmasam bile heyecanla okuduk. Arkitera&rsquo;dan Sayın Elif &Ccedil;alışkan bizim i&ccedil;in dilimize &ccedil;evirmiş, <a target="_blank" href="http://www.arkitera.com/haber/29669/kullandiginiz-kalem-kisiliginizi-ele-veriyor">şuradan</a> ulaşabilirsiniz.</p> <p>Başka bir yazıda 1900&rsquo;lerden sonra teknik &ccedil;izimde kullanılan aletleri rahmetli babamın bana bıraktıklarıyla size sunmayı zaten planlamıştım. Taaa, trilinden başlayarak Graphos&rsquo;a devam eden ve sonra Rapidograph ile sonlanan bir hik&acirc;ye. &Ccedil;ok ilgi &ccedil;ekici olacağını d&uuml;ş&uuml;n&uuml;yorum. Fakat &ouml;nce mimarlık aleminin kalemlerinden s&ouml;z edelim.</p> <p>Bir &ouml;n uyarı. Bu yazı kesinlikle reklam amacı taşımamaktadır. Yine de ne d&uuml;ş&uuml;n&uuml;rseniz d&uuml;ş&uuml;n&uuml;n. Benim i&ccedil;in bir kalemin marka değeri, edilen kar, satış sayısı ya da ne bileyim &uuml;retici şirketin borsadaki değeri &ouml;nemsizdir. Kimseyi &ouml;zendirme ya da y&ouml;nlendirme niyetinde değilim. Ustalarımdan, arkadaşlarımdan ne g&ouml;rd&uuml;ysem, &ouml;ğrencilerime ve &ccedil;evreme onu yayarım. Yayarken de &ldquo;Aaa şu marka &ccedil;ok iyi&rdquo; dersem şaşırmayınız, hi&ccedil;bir &ccedil;ıkarım yoktur.</p> <p>Şimdi size kalemine g&ouml;re mimar tiplerini a&ccedil;ıklayayım.</p> <p>A-&nbsp;<b>Portminciler </b></p> <p>Bunlar genelde &ldquo;eskiz&rdquo;cilerdir. Kalemi &ccedil;izmekten &ouml;te d&uuml;ş&uuml;nme aracı gibi kullananlar. Genelde yumuşak ve kalın portmin dediğimiz kalemi kullanırlar. Hoca ve yarışmacı takımı sever bu t&uuml;r kalemleri. &Ccedil;ok sıkı kullananlar, daha ilk konsept aşamasına olduk&ccedil;a kalın olanlarını sonralarıysa tasarım yerine oturduk&ccedil;a ince olanları kullanırlar. Marka meselesine gelince, Caran d'ache hocaların ceketlerindeki mendil ceplerinde arz-ı endam edenlerdendir. <b>&nbsp;</b></p> <p><b><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimarlikalemi/crandache-3mm.jpg.jpeg" border="0" /><br /></b><span style="font-size: 12px;">Fotoğraf bir satış sitesinden alınmıştır</span></p> <p>Bunun kısa olanları ve hatta kullanıla kullanıla el değen yerlerinin boyaları kalkmış, aşınmış olanları makbuld&uuml;r. O kadar istikrarlı kullanmışlar, kalemlerinin değerini bilmişlerdir ki, hayran kalırsınız. &Ouml;rneğin benim g&ouml;z&uuml;mde hocam ve abim, Mimar Ayhan B&ouml;y&uuml;r &ouml;yle biridir. Kalemlerine, artık boyası kalkmış deri muhafazasına taşır ve nihayetinde o kalemleri kullanışına bizi hayran eder.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimarlikalemi/ayhanabi_resize.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span style="font-size: 12px;">Ayhan B&ouml;y&uuml;r</span></p> <p>Bu arada &ldquo;Caran d'ache&rdquo; T&uuml;rklerin kurşun kalemin yazan k&ouml;m&uuml;r&uuml;ne verdikleri isim olan &ldquo;kara taş&rdquo;ın Rus&ccedil;aya ge&ccedil;mesi sonra İsvi&ccedil;re kalem markasına intikal etmesiyle hayatımıza giriyor.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimarlikalemi/caran%20d%27ache%20eski.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><span class="fotograf-yazi">Biri eski bir Caran d'ache&rsquo;ın ucun kondaktif s&uuml;nger koyarak tablette kullanmış. Bunu da bloğunda yazmış iyi mi? G&ouml;rsel s&ouml;z konusu blogdan alınmıştır. Kaynak: <a href="http://blog.buryat.me/2011/02/ipad-sketchbook-pro-test.html">http://blog.buryat.me/2011/02/ipad-sketchbook-pro-test.html</a></span></p> <p>Tabii b&uuml;t&ccedil;eniz biraz iyiyse Mont Blanc&rsquo;ın Leonardo Eskiz kalemine uzanabilirsiniz. Bana hediye gelmişti. &Ccedil;ok sevinmiştim hala kullanırım.</p> <p><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimarlikalemi/montblanc-leonardo.jpg.jpeg" /></p> <p>B&uuml;t&ccedil;emiz g&uuml;nl&uuml;k kullanıma yetecek gibiyse şu anda &Ccedil;ek Cumhuriyeti&rsquo;nin en az Skoda kadar &ouml;nemli bir markası sayılan Koh-i-Noor(**) edinebilirsiniz. 1790&rsquo;da Viyana&rsquo;da Josef Hardtmuth tarafından kurulmuş. Markasının altında yazan &ldquo;Hardtmuth&rdquo; kelimesini, &ouml;nceleri kalemlerdeki sertlik sıfatı filan zannederdim. Ta ki &Ccedil;ek Cumhuriyeti&rsquo;ne gidip, Prag&rsquo;da turistler şu garip astronomik saatin &ccedil;almasını filan izlerken, ben meydana yakın fabrika satış mağazasında zaman ge&ccedil;irmeyi tercih ettiğimde g&ouml;rm&uuml;şt&uuml;m kurucusunun adını.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimarlikalemi/kuhinur-prag.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Bu mağaza &ccedil;ok ucuz olmasa bile markanın &uuml;r&uuml;nlerini topluca g&ouml;rme imk&acirc;nı sağlıyor</span></p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimarlikalemi/kuhinur-logo.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">kuh-i-noor logo</span></p> <p>Kısaca hem uygun fiyatlı hem de sağlam kalemler &uuml;reten Koh-i-Noor, Caran d'ache kadar etki yaratmasa da işini iyi yapar. &Ouml;ğrenci dostudur ve beraberce &ccedil;ok &ccedil;izim yapmışızdır.</p> <p>Neyse hala ilk maddeyiz. Markası &ouml;nemli değil, Koh-i-Noor, Caran d'ache, Faber Castell, Rotring, Steadler, Shorty ve bunlar gibi markalar&hellip; Eğer bir mimar g&ouml;r&uuml;rseniz ve bu birey kalın ince portmin kalem, kalın ve değiştirilebilir minesi olan kalemi elinden d&uuml;ş&uuml;rm&uuml;yorsa,</p> <p><i>&ldquo;Tasarım odaklı &ccedil;alışan, projelerin kavramsal hali (konsept) &uuml;zerinde kafa yoran, her an tahsis yapmaya yatkın, eskiz yapmayı sever&rdquo; </i></p> <p>mimarlardandır. Onları sevin kollayın, &uuml;niversite &ccedil;evresinde değillerse soyları t&uuml;kenmektedir &ccedil;&uuml;nk&uuml;.</p> <p><b>B-&nbsp;</b><b>Dolma Kalemciler</b></p> <p>Bunlar genelde mazoşist tiplerdir. Dolma kalemlerin t&uuml;kenmez ve roller kalemlere g&ouml;re bakım, doldurma, d&uuml;zg&uuml;n taşıma, ucuna dikkat etme, damlatırsa temizleme gibi işlerini &uuml;stlenirler.</p> <p>Lamy&rsquo;i &ccedil;ok severler. En azından bir Lamy Safari sahibidirler.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimarlikalemi/lamysafari.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span style="font-size: 12px;">Her rengi var bu kalemin. Fosforlu renkleri de var. Mimarların, şehircilerin, i&ccedil; mimarların yani bu cihette eğitim almış olanların &ouml;ncelikli olarak parlak siyah, mat siyah, beyaz ve sarı tercih ettiklerine şahit oluyoruz</span></p> <p>Lamy hakkındaki genel bilgilere yazının sonunda verilen Youtube kanalındaki videolarla ulaşabilirsiniz.</p> <p>Dolma kalemle eskiz defteri veya not defterinde kendilerine &ouml;zg&uuml; notlar alırlar. G&uuml;nl&uuml;k olarak Lamy Studio kullanırlar. Kaweco ve yeri geldiğinde Faber Castell kullanırlar. Biraz daha yaş kemale ermişse ş&ouml;yle &uuml;zeri janjanlı Pelikan kullanır.</p> <p>Eğer &ccedil;ok aristokrat ve devamlı imza atması gereken, imzasını değerli bulan bir de idareci tipi hocalardansa ya da belki bir mimari b&uuml;ronu sahibinin elinde Mont Blanc g&ouml;r&uuml;l&uuml;r. Bu kişiler daha bitmeden kalemlerindeki m&uuml;rekkebin miktarını bilirler.</p> <p>Dolma kalemciler kaliteli eskiz veya aydınger eskizine dağılan m&uuml;rekkeple iş &ccedil;ıkartmayı da severler. Yine de onlara t&uuml;kenmez kalem verip imza almaya kalkmayınız.</p> <p><i>&ldquo;D&uuml;z yazı veya imza atarken &ouml;zenlidirler. Not defterlerine ciddiyetle notlar alırlar. Dolma kalemin istikrarlı m&uuml;rekkep veren yapısı ile eskize de uygun olduğunu d&uuml;ş&uuml;n&uuml;rler&rdquo;</i></p> <p><strong>C- Versatilciler</strong></p> <p>Bu kişiler daha &ccedil;ok teknik &ccedil;izim meraklılarıdır. Hesap kitap yapmayı sever ve &ccedil;izgi kalınlığına &ouml;nem verirler. Bunun i&ccedil;in 0.5mm, 0.7mm ve 0.9mm mine u&ccedil; kullanırlar. Genelde bu kalemi taşıyanlar cep boy cetvele de sahiptirler.</p> <p>Hatta bunların 0.3 mm ile &ccedil;izim yapanları vardır. Bir de 0.2 mm ile uğraşanları g&ouml;r&uuml;nce şaşırırsınız ama yaptıkları &ccedil;izimler yazıcıdan &ccedil;ıkanlardan daha detaylı olabilir. Faber Castell&rsquo;in 1.3mm ucu kullanan e-motion kalemi hem de ahşap g&ouml;vdeliyse olduk&ccedil;a kullanışlı olabilir.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimarlikalemi/faber.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span style="font-size: 12px;">Graf Von Faber Castell E-motion serisi, g&ouml;vdesi Armut ağacından, devamlı &ccedil;evirmeli mekanizmalı ne ince ne de kalın tam kararında bir eskiz kalemi. Fotoğraf sitesinden alınmıştır</span></p> <p>Versatil kalemle eskiz yapılmayabilir ama detay &ccedil;&ouml;z&uuml;lmez değil. Arama &ccedil;izgileri ile sonu&ccedil;lar &ccedil;ıkartırlar. Koruma Restorasyoncular nakış gibi işlerle &ccedil;izimlerini.</p> <p><i>&ldquo;Teknik &ccedil;izim ve detay &ccedil;&ouml;z&uuml;mleri yapanların sever ve her daim yanlarına bulundururlar. Kısaca detaycılardır ve ince d&uuml;ş&uuml;n&uuml;rler.&rdquo;</i></p> <p><strong>D- Kurşun kalemciler</strong></p> <p>Et kalınlığı olan ahşap bir kasa i&ccedil;inde k&ouml;m&uuml;r ve renkli mine bulunduran kurşun kalemlerdir. Mimarlar bu t&uuml;r kalemleri &uuml;retim esnasında malzemeyi &ccedil;izmek i&ccedil;in kullanırlar. Marangoz kalemi diye tabir edilen bu kalemler &uuml;retim safhasında harikalar yaratır. Ahşaba ve duvara eğer biraz da sert bir derecesi varsa (2H mesela) detay bile &ccedil;izebilirsiniz.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimarlikalemi/marangoz01.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span style="font-size: 12px;">İlkel ama hoş bir kurşun kalem</span></p> <p><span style="font-size: 12px;"><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimarlikalemi/marangoz02.jpg.jpeg" /><br /></span><span class="fotograf-yazi">&Ccedil;in&rsquo;den kutu kutu getirtebilirsiniz olduk&ccedil;a ucuza</span></p> <p>Bir de tabii boya kalemi d&uuml;nyası var. Eskiden mimarların boyamayı da iyi yapması istenirdi. Bunların da en makbul&uuml; kaliteli ahşap i&ccedil;inde yine kaliteli boyası olan kalemlerdir. Ne kadar &ccedil;ok tonu varsa o kadar değerlidirler. 36 renkten daha geniş renk yelpazesi profesyonel boyama yapıyorsanız işinize yarar.</p> <p>Ayrıca bunların boyandıktan sonra saf su veren bir fır&ccedil;a ile dağıtılması da m&uuml;mk&uuml;nd&uuml;r. Yani &ouml;nce kuru boya kalemi ile yapılan iş, suluboya &ccedil;alışması oluverir. Sizin peyzaj boyama da &ccedil;ok değerli bir iş olacaktır b&ouml;ylelikle.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimarlikalemi/suf%C4%B1r%C3%A7a_resize.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><span class="fotograf-yazi">Pentel ya da Derwent marka su doldurulabilir haznesi ve fiber fır&ccedil;a ucuyla &ouml;zel kuru boya kalemleri ile &ccedil;alışmanızı nefis suluboya haline getiren bir kalem</span></p> <p>İyi bir kurşunkalem kullanıcısı, kalemi ister 4H sertlikte olsun ister HB ya da F olsun isterse 9B yumuşak olsun ve hatta kuru boya olsun kalemini kalemtıraş ile a&ccedil;maz. Fal&ccedil;ata ile a&ccedil;ar, kayıp minimuma iner ve tabii kalemin kullanım şekline g&ouml;re &ouml;zel bir u&ccedil; sivriltme m&uuml;mk&uuml;n olur.</p> <p>Yine de yazı &ccedil;izi i&ccedil;in hızlıca onlarca kalem a&ccedil;mak gerekiyorsa, masaya bağlanmış mekanik kalemtıraş kullanır.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimarlikalemi/kalemtras_resize.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Kurşunkalemlerinizin uzun &ouml;m&uuml;rl&uuml; olması i&ccedil;in b&ouml;yle sabit kaliteli bı&ccedil;aklı kalemtıraşlar kullanınız.</span></p> <p>Kısaca kurşunkalemin her t&uuml;rl&uuml;s&uuml; candır. &Ccedil;&uuml;nk&uuml; siz onunla bir &uuml;retim yaptığınızda her kağıda s&uuml;rt&uuml;nmede kendini de feda eder. Azalır yani. Ateşe pervane olmak gibi bir durum. Hatta ufalırlarsa yine kullanmak i&ccedil;in onlara yeterli değeri vermek i&ccedil;in uzatma aparatları kullanılabilir.</p> <p><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimarlikalemi/uzat%C3%B6a.jpg.jpeg" /><br /><span style="font-size: 12px;">Kurşun kalem uzatma aparatı</span></p> <p><i>&ldquo;Kalem tutmayı bilir, kurşun kalemi boya ya da desen i&ccedil;in kullanır. Ahşap bir kaleme sahip olmanın değerini dikkate alır.&rdquo;</i></p> <p><strong>E- Ke&ccedil;eciler</strong></p> <p>Bu t&uuml;r kalemler tasarımı s&uuml;slemek ve boyamak i&ccedil;in kullanılabilir. İyi bir ill&uuml;strasyon aracıdır. Tutulma y&ouml;n&uuml; &ouml;nemlidir. Binlerce rengi vardır. Olduk&ccedil;a pahalı ama bir o kadar da kaliteli olan bu kalemlerin Copic marka olanının bir ucu kalın diğer ucu incedir. Genelde ka&ccedil;ış noktasına giden kontur &ccedil;izgileri, perspektife derinlik katar. Arka planı d&uuml;z ge&ccedil;ebilirsiniz.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimarlikalemi/marker01.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimarlikalemi/marker02.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p>Ayrıca fır&ccedil;a tipi brushpen denilen tipleri de vardır. Bunun dışında &ccedil;eşitli kalınlıklarda kesik u&ccedil;lu ke&ccedil;eli kalemleri kullanıp, kaligrafik başlıklar atmaya da yararlar.</p> <p>Stabilo marka ince u&ccedil;lu olanlarının, sarı beyaz g&ouml;vdeleri &ccedil;ok meşhurdur.</p> <p><i>&ldquo;Boyama, ill&uuml;strasyon ve bazı detayları ortaya &ccedil;ıkartan, planlarda kesitlerde perspektiflerde g&ouml;lge ve ışık oyunları yapmayı sevenlerin kalemidir. Bir de kaligrafik yazıya da meyillidirler.&rdquo;</i></p> <p><strong>F- T&uuml;kenmez kalemciler</strong></p> <p>Tasarımcıların pek rağbet etmediği t&uuml;kenmez ve rollerpen ya da pointpen denilen kalemlerdir. Belki devamlı suretle hesap kitap yapılıyor ya da &ccedil;ok &ccedil;ok inceleri ile eli titrete titrete notlar alınıyorsa kullanılır.</p> <p>Genelde &ccedil;ok fonksiyonlu kalemlerin bir fonksiyonu olarak kullanılırlar.</p> <p><i>&ldquo;&Ccedil;ok not alan ve u&ccedil;akta cepte m&uuml;rekkebin dağılmaması gereken yerlerde, imza kalemi olarak genelde mavi olanını kullanırlar.&rdquo;</i></p> <p>Evet, kalem d&uuml;nyası bu uzun sayılabilecek yazıda dahi bitmedi. Mimarların kalemlerle olan ilişkisini biraz da olsun a&ccedil;maya &ccedil;alıştık. Mimarlar genelde bir kalemi severlerse onunla ne zaman hangi proje &uuml;zerinde &ccedil;alıştıklarını dahi hatırlarlar.</p> <p>Bu sadece mimarlara &ouml;zg&uuml; değil her alandaki tasarımcıların sadece &ccedil;ıkan işe değil, s&uuml;rece de &ouml;nem verdiklerini g&ouml;sterir. Siz hangi gruba giriyorsunuz bilmiyorum ama kalemi seviyorsanız her zaman kardasınız demektir.</p> <p>Kalemle ve yaratıcılıkla kalınız.</p> <p>(*) Yazarın kalemleri merkeze alan bir video kanalı var aslında, El yazınızı nasıl d&uuml;zeltirsiniz diye başladı ama yazı, kalem, deftere kadar vardı. &ldquo;Merhaba arkadaşlar, kanalıma abone olmayı unutmayın&rdquo; diye başlamayan videolar var. Abone olmanızı değil, altına bir şeyler yazıp katılmanızı yeğlerim. Link: <a href="https://www.youtube.com/playlist?list=PL8LkOURDIAJpEpHuJdanh8OwOk9D1_0eh">https://www.youtube.com/playlist?list=PL8LkOURDIAJpEpHuJdanh8OwOk9D1_0eh</a></p> <p>(**)Koh-i-Noor nedir derseniz: İngiltere tacını s&uuml;sleyen, Farsi &ldquo;Işık dağı&rdquo; anlamına gelen, 195 karatlık elmas. Cengiz soyundan gelen Hindistan'daki T&uuml;rk Moğol Hanın hazinesinden 1739'da Nadir Şah tarafından alınmıştır. Noor=Nur ve Koh=Dağ. O y&uuml;zden bu markayı &ldquo;Kuhinur&rdquo; diye telaffuz edebilirsiniz, garipseyen olursa bu detayı verirsiniz, muhatap da sebeplenir, iyi olur.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimarlikalemi/kuhinur.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span style="font-size: 12px;">Bu değerli taşın nerelerden &ldquo;apartıldığını&rdquo; &ouml;ğrenince, krali&ccedil;e hi&ccedil; de beyaz sa&ccedil;lı masum nine gibi durmuyor değil mi? Hi&ccedil;bir zaman &ouml;yle değildi zaten&hellip;</span></p> <p>Ayrı bir not: Yazar, &ldquo;kalemkutu&rdquo;, &ldquo;dolma kalem&rdquo; gibi kelimeleri, yazıyı yazarken kullandığı kelime işlemci uyardığı halde ısrarla bitişik yazmaktadır. Arkitera edit&ouml;rlerinin g&ouml;zden ka&ccedil;ırdığı bir husus yoktur. Bundan ayrı imla hatası varsa yazarın kendisine aittir. Af ola.</p> Fri, 09 Mar 2018 11:16:00 +03 Türkiye'de Erken Cumhuriyet Dönemi'nde Kurulan İlk Şeker Fabrikaları http://www.arkitera.com/gorus/index/detay/turkiyede-erken-cumhuriyet-doneminde-kurulan-ilk-seker-fabrikalari/1174 Ayşe Durukan Kopuz <img src="http://galeri3.arkitera.com/var/resizes/gorus-02/mimarlikalemi/faber.jpg.jpeg" width="640" /><br/><br><br><br>Cumhuriyetin ilk yıllarında, kentlerin gelişmesinde ve modernleşme projesi kapsamında Anadolu'nun birçok kasabasında kurulan sanayi komplekslerinin başında şeker fabrikaları ayrı bir yere sahiptir.<br><br><p>Cumhuriyetin ilk yıllarında, kentlerin gelişmesinde ve modernleşme projesi kapsamında Anadolu'nun bir&ccedil;ok kasabasında kurulan sanayi komplekslerinin arasında, şeker fabrikaları ayrı bir yere sahiptir. S&ouml;z konusu d&ouml;nemde, ticaretin gelişmesi, kendi kendine yeten, dış sermayeden bağımsız &uuml;reten ve t&uuml;keten bir ekonomiye sahip olmak hedeflenmiştir. &Ouml;zellikle dışarıdan alınan bir&ccedil;ok &uuml;r&uuml;n&uuml; kendi &uuml;retmeye &ccedil;alışarak, hem tarım hem de end&uuml;stri alanında yenilikler yapılması arzulanır. B&ouml;ylelikle, ekonomik kalkınma planı &ccedil;er&ccedil;evesinde, T&uuml;rkiye Cumhuriyeti, yeni kurulan fabrikalarla &ccedil;ağdaşlaşma hedefini ger&ccedil;ekleştirmeye &ccedil;alışır. Bu ama&ccedil;la kurulan tesislerden biri olan "şeker fabrikaları", ekonomik kalkınmanın ilk hamlelerinden biri olarak g&ouml;r&uuml;lmektedir.</p> <p>S&ouml;z konusu fabrikalar, temel &ccedil;er&ccedil;evesi 1923 İzmir İktisat Kongresi'nde &ccedil;izilmiş olan ulusal end&uuml;striye dayalı ekonomik gelişme amacının &ouml;nemli uygulamalarından biri olur. Bu ama&ccedil;la kurulan ilk şeker fabrikasının, 26 Kasım 1926 g&uuml;n&uuml; Trakya b&ouml;lgesinin Alpullu kasabasında işletmeye a&ccedil;ılması coşkuyla kutlanır. Yapımına daha &ouml;nce başlanan Uşak şeker fabrikası aynı yıl &uuml;retime ge&ccedil;er, ardından Eskişehir (5 Aralık 1933) ve Turhal (19 Ekim 1934) şeker fabrikaları kurulur. Alpullu, Eskişehir ve Turhal fabrikaları, Alman merkezli "Maschinenfabrik Buckau R. Wolf Company" şirketi tarafından ger&ccedil;ekleştirilirken, Uşak fabrikası "Czechoslovak Skoda Company" tarafından yapılır. 1935 yılında, farklı kuruluşlar tarafından a&ccedil;ılan bu d&ouml;rt fabrika, daha rasyonel işletilebilmeleri ve şeker fiyatlarının d&uuml;ş&uuml;r&uuml;lmesi i&ccedil;in, aynı &ccedil;atı altında toplanarak, İş Bankası ve S&uuml;mer Bank'ın ortaklığıyla, "T&uuml;rkiye Şeker Fabrikaları Anonim Ortaklığı" adını alarak yoluna devam eder. Bu durumda fabrikaların y&ouml;netim anlamında merkezileştirilmesi, b&uuml;y&uuml;k bir tasarruf sağlamakta, mevcut teknik programlar ve işletim y&ouml;ntemlerinin de birleştirilmesini belirlemektedir. (Anonim, 1937; Veldet, 1958).</p> <p>&Uuml;lkemizde kurulan şeker fabrikaları, Avrupa ve Amerika'da 19. yy'dan itibaren, &ccedil;alışanlarına daha sağlıklı bir ortam oluşturmak amacıyla oluşturulan sanayi yerleşim tipi olan "company town" (şirket şehirleri) modelleri ile benzerlik g&ouml;stermektedir. &Uuml;retim birimleri, sosyal ama&ccedil;lı binalar, spor alanları ve konutlardan oluşan, end&uuml;striyel ve kırsal yaşam tarzlarının uzlaşmasına dayanan, asıl kaynağı &ccedil;ift&ccedil;i olan bir yerel işg&uuml;c&uuml;n&uuml;n kullanımına y&ouml;nelik tasarlanmış bu yerleşimler, kullanıcıların end&uuml;striyel rolleri, kırsal yaşam alışkanlıklarıyla birlikte bi&ccedil;imlendirilmeye &ccedil;alışılmıştır.</p> <p>Aslında, şeker fabrikalarını salt bir &uuml;retim tesisleri olarak değerlendirmenin &ouml;tesinde, b&uuml;t&uuml;nsel bir toplum m&uuml;hendisliği ve toplumsal oluşum olarak ele almak hedeflenir. End&uuml;strileşme ile birlikte, toplumsal bir değişim yaşanır. Bu d&uuml;ş&uuml;ncenin mek&acirc;nsal karşılığı olarak da; şeker fabrikalarında toplumun ilk kez karşılaştığı yapılar mevcuttur. Mevsimlik iş&ccedil;iler i&ccedil;in yapılan iş&ccedil;i pavyonları, devlet b&uuml;y&uuml;klerinin kalabileceği &ouml;zel misafirhaneler ve oteller, toplum i&ccedil;in yeni mimari mek&acirc;nlardır. Bunların yanısıra, sosyal ama&ccedil;lı yapılar-sinema, gazino, lokanta, sağlık yapıları-hastane, eczane, revir ile sağlık yapıları, eğitim yapıları-kreş, ilkokul, lise, dini yapı olarak cami, hemen hemen t&uuml;m şeker fabrikalarında yer alan belli başlı yapı gruplarıdır. Ayrıca yine fabrika yerleşkelerinde g&ouml;r&uuml;len, y&uuml;zme havuzu, futbol, basketbol, tenis ve golf sahaları aracılığıyla, toplumun yeni ve modern yaşayışa ge&ccedil;işi sağlanmaya &ccedil;alışılmıştır.</p> <p><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ayse-kopuz/seker-fabrikalari/sekerfabrikasi01.jpg.jpeg" /></p> <p><span class="fotograf-yazi">T&uuml;rkiye'de yeni &ccedil;alışma alanları sağlayacak yeni fabrikalar (Kaynak: Belediyeler Dergisi, 1935, Kanunievvel 1935M, yıl1.7-12, s.96)</span></p> <h3>Alpullu Şeker Fabrikası</h3> <p>Konum olarak fabrika, Marmara B&ouml;lgesi'nde, Ergene nehrinin kıyısında, Kırklareli il merkezinin 50 km g&uuml;neyinde, Alpullu kasabasının girişinde inşa edilmiştir. T&uuml;rkiye'de ilk şeker &uuml;retimi yapan bu fabrika, 14 Haziran 1925 tarihinde 500.000 lira sermaye ile "İstanbul ve Trakya Şeker Fabrikaları T&uuml;rk Anonim Şirketi" tarafından kurulmuştur. Şirketin sermayesine T&uuml;rkiye İş Bankası A.Ş. %68, T.C. Ziraat Bankası ve Trakya İlleri &Ouml;zel İdareleri %10, Trakya k&ouml;yl&uuml;s&uuml;n&uuml;n d&acirc;hil olduğu insanlar ise %22 payla ortak olmuşlardır. Şirket, Avrupa'daki &ccedil;eşitli fabrikalarla g&ouml;r&uuml;şerek, Almanya'da Magdeburg'daki "Maschinen-fabrikBukau R. Wolf" firmasına, fabrikanın yapımını vermiştir. B&ouml;ylece, Alpullu Şeker Fabrikası; İstanbul, Edirne, Babaeski, Kırklareli hatlarının birleştiği Alpullu tren istasyonunun hemen yanında, 26.11.1926 tarihinde işletmeye a&ccedil;ılmıştır. (Veldet, 1958, 241) Alpullu Şeker Fabrikası'nın bulunduğu yerleşke; 751.000 m&sup2; &uuml;retim tesisinin yanında, 300.000 m&sup2; sosyal alanıyla, Cumhuriyetin kalkınma hareketinin b&uuml;y&uuml;k &ouml;l&ccedil;ekli bir yansıması niteliğindedir.</p> <p>Yerleşim planı olarak, merkezde fabrika binası ve &uuml;retime ait yardımcı birimler, yemekhane ve gazino gibi genel kullanıma ait yapılar, ayrı bir b&ouml;lgede lojmanların, hastanenin, misafirhanelerin ve iş&ccedil;i pavyonlarının bulunduğu bir d&uuml;zen g&ouml;zlenmektedir. T&uuml;m binalar birbirini g&ouml;rmeyecek şekilde ve belli mesafelerle, yoğun bir yeşil doku i&ccedil;inde yer almaktadır.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ayse-kopuz/seker-fabrikalari/sekerfabrikasi02.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ayse-kopuz/seker-fabrikalari/sekerfabrikasi03.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ayse-kopuz/seker-fabrikalari/sekerfabrikasi04.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ayse-kopuz/seker-fabrikalari/sekerfabrikasi05.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ayse-kopuz/seker-fabrikalari/sekerfabrikasi06.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Alpullu Şeker Fabrikası'ndan g&ouml;r&uuml;n&uuml;mler (Kaynak: Alpullu Şeker Fabrikası arşivi)</span></p> <p><span class="fotograf-yazi"><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ayse-kopuz/seker-fabrikalari/sekerfabrikasi07.jpg.jpeg" /></span></p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ayse-kopuz/seker-fabrikalari/sekerfabrikasi08.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ayse-kopuz/seker-fabrikalari/sekerfabrikasi09.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Alpullu Şeker Fabrikasından g&ouml;r&uuml;n&uuml;mler (Kaynak: Yazar arşivi)</span></p> <h3>Uşak Şeker Fabrikası</h3> <p>T&uuml;rkiye'de şeker fabrikasını kurmak i&ccedil;in ilk girişimler, Uşak'ta bir &ccedil;ift&ccedil;i olan Molla &Ouml;meroğlu Nuri'nin (Şeker) &ccedil;abaları ile başlatılmıştır. Kendisi, &ouml;zel kişiler ve "Sanayi ve Maadin Bankası" 600.000 TL sermaye ile "Uşak Terakki Ziraat T&uuml;rk Anonim Şirketi"ni kurmuştur. B&ouml;ylece, ilk şeker fabrikası inşasının tabanı 6 Kasım 1926'da Uşak'ta ger&ccedil;ekleşmiştir (Veldet, 1958). İzmir-Aydın tren istasyonu ve Gediz Nehri kıyısında yer alan fabrika, ana &uuml;retim birimi, iş&ccedil;i lojmanları ve sosyal tesisleriyle b&uuml;y&uuml;k bir tesis olarak dikkati &ccedil;eker. Atay (1926), Uşak şeker fabrikasının a&ccedil;ılışını Ulus Gazetesi'nde şu s&ouml;zlerle yazar;</p> <blockquote> <p>Bu fabrika, diğeri gibi (Alpullu Fabrikası) ulusal uyanışın bir başarısıdır... (Atay, 1926).</p> </blockquote> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ayse-kopuz/seker-fabrikalari/sekerfabrikasi10.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Uşak Şeker Fabrikası'ndan g&ouml;r&uuml;n&uuml;mler (Kaynak: Alpullu şeker fabrikası arşivi ve Veldet, 1958)</span></p> <h3>Eskişehir Şeker Fabrikası</h3> <p>Eskişehir şeker fabrikası, diğer şeker fabrikaları (Uşak ve Alpullu) gibi, modern mimari bir ortamda sanayi ve ekonomik ilerleme sergilemek &uuml;zere, Eskişehir-Ankara karayolunun iki yanında, demiryoluna yakın, tarımsal olarak verimli bir arazide kurulmuştur. Fabrika toplam 3.653.708 metre karelik alanı kapsarken, bir tarafı 2.627 metre Porsuk nehri, 1.510 metre Eskişehir u&ccedil;ak tesisi ,2.745 metre Eskişehir-Ankara demiryolu ve 1.228 metre Eskişehir kentiarasında yer alır (Veldet, 1958: 407). Eskişehir Şeker Fabrikası'nın yerleşim planı binaların kullanımı ile işlevsel bir yaklaşım sergiler. Yerleşke de, &uuml;retim binaları, havuzlar (slam ve hamur havuzları), tanklar (fuel oil, pekmez, benzin tankları) ve petrol depoları bulunmaktadır. Pancar &uuml;retim &ccedil;iftliği Porsuk nehri yakınında, sosyal alanlarının g&uuml;ney kesiminde &ccedil;ok geniş ve yeşil bir b&ouml;lgede idari binalar, iş&ccedil;iler i&ccedil;in evler, spor alanları, okul ve hastane binaları kurulmuştur. Fabrika binalarının cephesi, mansardlı k&uuml;&ccedil;&uuml;k pencereleri ve aydınlatmalı &ccedil;atısı ile modern bir tarz g&ouml;stermektedir. Alman mimar Fritz August Breuhaus, 1933 yılında şeker rafinerileri, iş&ccedil;i evleri, m&uuml;d&uuml;r evi, hastane, personel kantinleri, y&ouml;netim binası (<a target="_blank" href="http://www.fritz-august-breuhaus.com/breuhaus-works-3.html">http://www.fritz-august-breuhaus.com/breuhaus-works-3.html</a>, erişim 23.10.2017) ve villalar tasarlamıştır.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ayse-kopuz/seker-fabrikalari/sekerfabrikasi12.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ayse-kopuz/seker-fabrikalari/sekerfabrikasi13.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Eskişehir Ofis Binası ve yerleşkeden g&ouml;r&uuml;n&uuml;m&nbsp;(Alpullu Şeker Fabrikası Arşivi, 2015)</span></p> <p>Ayrıca, Ayhan (2006), bu fabrikanın mimari i&ccedil;eriğini, yeni teknoloji ve malzeme, fonksiyonel ve akılcı &ccedil;&ouml;z&uuml;mler, d&uuml;z ve geometrik oluşumlar ile b&ouml;lge kararlarından oluştuğu şeklinde a&ccedil;ıklıyor. (Ayhan, 2006: 89). Aslında bu yaklaşımlar diğer şeker fabrikaları i&ccedil;in de ge&ccedil;erli. Eskişehir şeker fabrikasının eski g&uuml;nl&uuml;ğ&uuml;nde, Ulusal Sosyalist Ekonomik Yazar ş&ouml;yle yazmıştır;</p> <blockquote> <p>Almanya'da end&uuml;stri ve bilim istekle karşılandı. Ancak Eskişehir modern şeker fabrikası, Avrupa'daki fabrikalara eşittir. Bir Alman olarak, &ccedil;alışmalarınız i&ccedil;in size teşekk&uuml;r eder ve geleceğe y&ouml;nelik daha fazla gelişme dileriz. (30/09/1937) /Die nationalzialistischen wirtschaftsschriftleiter Dr. Oeltze von Lobentha) (Veldet, 1958: 442).</p> </blockquote> <h3>Turhal Şeker Fabrikası</h3> <p>Turhal Şeker Fabrikası, 7 Ekim 1933 tarihinde 3.000.000 tl sermayeyle İktisat M&uuml;d&uuml;r Yardımcısı Celal Bayar tarafından "Turhal Şeker Fabrikası T.A.C." olarak, 19 Ekim 1934'te T&uuml;rkiye'nin d&ouml;rd&uuml;nc&uuml; şeker fabrikası olarak &uuml;retimine başlamıştır.</p> <p>Turhal şehrinin end&uuml;strileşmiş bir kentte d&ouml;n&uuml;şmesi, fabrikanın okul ve hastanesinin kurulması, y&ouml;re halkı tarafından coşkuyla karşılanmıştır (Veldet, 1958: 490). Fabrikanın ve makinelerinin d&uuml;zeni Eskişehir fabrikası ile aynıdır. Turhal şeker fabrikası, Eskişehir ve Alpullu gibi, Alman Buckau R. Wolf Company tarafından yaptırılmıştır. Yerleşkenin ortasında Samsun-Sivas ana yolu ge&ccedil;er. Yolun doğu tarafında; kumaş &uuml;retimi-depolama binası, işletme binası, depo binası ve &uuml;retimle ilgili binalar, batı tarafında, okul, hastane, spor kul&uuml;pleri ve iş&ccedil;i evleri bulunmaktadır. Yine Alman mimar Fritz AugustBreuhaus de Groot, Turhal şeker fabrikası i&ccedil;in, ana bina, idare bina, m&uuml;d&uuml;r i&ccedil;in villa, hastane, konut veokul tasarlamıştır. (<a href="http://www.fritz-august-breuhaus.com/breuhaus-works-3.html" target="_blank">http://www.fritz-august-breuhaus.com/breuhaus-works-3.html</a>, erişim 23.10.2017).</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ayse-kopuz/seker-fabrikalari/sekerfabrikasi14.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ayse-kopuz/seker-fabrikalari/sekerfabrikasi15.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ayse-kopuz/seker-fabrikalari/sekerfabrikasi16.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Turhal Şeker Fabrikası'ndan (Alpullu Şeker Fabrikası Arşivi, 2015)</span></p> <h3>Sonu&ccedil;</h3> <p>Sonu&ccedil; olarak, Erken Cumhuriyet D&ouml;neminde kurulan, ilk şeker fabrikaları, farklı yıllarda kurulmuş olsalar da, mimari a&ccedil;ıdan benzer tasarım ilkelerini g&ouml;stermektedir. B&ouml;lgesel kararlar ve mimari yapım teknikleri ve yerleşim tasarımları birbirine benzemektedir. Yapıldığı d&ouml;nem ve konumu itibariyle gerek mimarileri gerekse de yeni kullanım mek&acirc;nları ile b&uuml;y&uuml;k bir değişimin sembolleridir. Modern mimarlığı kentsel &ouml;l&ccedil;ekte yansıtan yerleşkeler, kendi i&ccedil;erisinde &uuml;retimin yanı sıra barınmadan, eğitim ve eğlenceye kadar &ccedil;alışanlarının her t&uuml;rl&uuml; ihtiyacının karşılandığı bir kent niteliğindedir. Sosyal d&uuml;zenleriyle de (sinema, gazino ve spor alanlarıyla) modern bir tavır sergiler. Cumhuriyet'in ilk yıllarının mimari ideallerini anlatan ilk end&uuml;striyel yerleşimlerden biri olmaları dolayısıyla, modern ve yeni kimlik birlikteliğinin yeni nesillere aktarılması bakımından &ouml;nem g&ouml;stermektedir.</p> <p><strong>Kaynaklar:</strong></p> <ul> <li>ANONİM. (1937). 1936/37 yılında T&uuml;rkiye'nin Ekonomik Durumu, S&uuml;merbank 3, no.9-10, Ankara</li> <li>ATAY, F.R. (1926). Ulus Gazetesi, 21.12.1926</li> <li>AYHAN, E. D. (2006). Workers' Health and Architecture: A Reading on Eskişehir Sugar Factory within Turkish Modernization, Metu Master Thesis, Ankara</li> <li>VELDET, T., (1958). 30. Yılında T&uuml;rkiye Şeker Sanayii, T&uuml;rkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Neşriyatı No. 48, Doğuş Lmtd Şirketi Matbaası, Ankara.</li> </ul> <p><br />Not: Yazı daha &ouml;nce, yazar tarafından <strong><a href="https://www.journalagent.com/itujfa/pdfs/ITUJFA-96158-DOSSIER_ARTICLES-DURUKAN_KOPUZ.pdf" target="_blank">"Spatial Evaluation of Primary Sugar Factories in Early Republican Period in Turkey"</a></strong> başlığı altında "AZ ITU Journal of the Faculty of Architecture" dergisinde yayınlanmıştır.</p> Mon, 05 Mar 2018 13:25:00 +03 Bedeliyle Belediye http://www.arkitera.com/gorus/index/detay/bedeliyle-belediye/1173 Ahmet Turan Köksal <img src="http://galeri3.arkitera.com/var/resizes/gorus-02/mimarlikalemi/faber.jpg.jpeg" width="640" /><br/><br><br><br>Bir yerleşim yerinin imarı söz konusu olduğunda, merkezi yönetimden çok, yerel yönetimin politikası öne çıkar. <br><br><p>Yerel y&ouml;netimlere verilen yetkilerin arttırılmasıyla, genelde belediye başkanlarının g&ouml;rg&uuml;leri ve g&ouml;receli zevkleri yerleşimin şekillenmesinde baş etkendir.</p> <p>Belediye meclislerinin başkana karşı demokratik bir g&uuml;&ccedil; dengesi yaratmadığı ortadadır. Son 15 yıldır genelde iktidar partisinden &ccedil;ıkan belediye başkanı ne derse, o olur. Zira belediye meclisinin muhalif kanattaki &uuml;yeleri de "y&uuml;z y&uuml;ze" bakmaktadır ve onların da halletmeleri(!) gereken irili ufaklı işler vardır. Şimdi kavganın sırası değildir. Meclisteki &uuml;ye sayısı fazla olan oranlı olarak meclisten daha fazla sayıda kararı (siyaseten işine geldiği şekilde) ge&ccedil;irir. Fakat &uuml;ye sayısı az olanlar da elleri boş d&ouml;nmezler, oyları nispetinde onlar da bir şeyler kaparlar. G&ouml;r&uuml;n&uuml;şte taban tabana zıt olsalar dahi, s&ouml;z konusu olan şey imar değişikliğiyse kuzu kuzu ge&ccedil;inirler. Bu durum &ccedil;oğu belediye meclisi i&ccedil;in ge&ccedil;erlidir. Ge&ccedil;erli olmayan belediyeler varsa, onlar kaideyi bozmayacak istisnalardır.</p> <p>Yakın zamanda sosyal medyada Marmara Ereğlisi'nin yeni belediye binası g&uuml;ndeme geldi. &Ccedil;oğu kimse bu binayla Rit&uuml;vitlerle, Facebook layklarıyla ve altına yazdıkları "asjkhgsgsdhs" şeklindeki yorumlarla dalga ge&ccedil;ti.</p> <p>Sosyal medya b&ouml;yledir, biri bir yanlış bulup eleştirdiğinde akabinde bir g&uuml;ruh rahat&ccedil;a klavyenin başında lin&ccedil; etme yarışına girer. &Ccedil;&ouml;z&uuml;m&uuml;n ne olduğu ya da doğrunun nasıl bulunacağı konusunda fikre sahip olmalarına gerek yoktur. İlkokulda ayağı takılıp d&uuml;şen &ccedil;ocuğa t&uuml;m sınıfın acımasızca g&uuml;lmesi gibi. Sonra onun modası ge&ccedil;ince başka bir yanlış bulunur ve lin&ccedil; yeni &ouml;rnek i&ccedil;in devreye girer. Sosyal medya kullanıcıların her bir şeyi hunharca eleştirmesi, en sert ben dalga ge&ccedil;eyim yarışıyla şanlanır. En komik şekilde dalga ge&ccedil;en en fazla laykı kazanır ve bununla gurur duyar.</p> <p>Marmara Ereğlisi Yeni Belediye binası hakkında, belediye başkanı bir a&ccedil;ıklama yaptı. Ereğli halkına sorulduğunu, binayı ve başkanı &ouml;vd&uuml;kleri c&uuml;mleler de sonradan bu a&ccedil;ıklamaya eklendi. Başkanın savunmasının c&uuml;mle c&uuml;mle hatta kelime kelime analizi yapılabilir fakat gerek yoktur. Binanın cephesindeki s&uuml;slerin ger&ccedil;ekten savunduğu kadar tarihi anlam ifade etmediğini de tek tek g&ouml;sterebiliriz. Bu t&uuml;r bir ifşaya gerek duymamızın sebebi, muhatapların &ccedil;oktan sağırlaşmış olması yanında, binanın bir "g&ouml;steren" olarak "simulakr" sayılabileceği ve verdiği semiyotik ifadenin &ccedil;ok daha derin olmasıdır. Bu bina Disneyland'dan fırlamış haliyle &ccedil;ok g&uuml;&ccedil;l&uuml;d&uuml;r.</p> <p>Emir verip tasarlattıranın bu etkiyi bilin&ccedil;sizce ortaya koyduğu ortadadır. Kemal Sunal'ın acımasız bir mafya babasının karşısında tesad&uuml;fen korkulan bir silahşor olması gibi. Komik, ironik ve bir o kadar da ucuz mizansen...</p> <p>Sosyal medyada yayılması ve sonrasında dalga ge&ccedil;ilmesi sonucu, &ccedil;oğunluğun bu binanın kitsch olduğunu peşinen kabul ettiğini g&ouml;rd&uuml;k. Fakat ben kesinlikle &ouml;yle olmadığını d&uuml;ş&uuml;n&uuml;yorum. A&ccedil;ıklama yapmadan &ouml;nce konu hakkında akademik alıntılar sunayım (Atıf yapılan kaynaklar yazının sonunda alfabetik sırayla sunulmuştur)</p> <blockquote> <p>Kitsch, yoz beğeni, ucuzlatma, kişiliksizleştirme, k&ouml;t&uuml; zevk, karşı sanat, karşı estetik, sanat tarihinde hi&ccedil;bir estetik değere sahip olmayan veya beğenilmeyen imajlara veya objelere işaret etmek i&ccedil;in kullanılır.</p> <p>&Ouml;rneğin 14. Louis'in ta&ccedil;lı resmi kitsch değilken, Ingres'in İmparator Napolyon tablosu kitschtir.</p> </blockquote> <p><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ahmet-turan-koksal/marmara-ereglisi/napolyon.jpg.jpeg" /></p> <blockquote> <p>Kitsch, tarihte aşina bi&ccedil;imler arar. İfadeyi abartmaya g&ouml;t&uuml;r&uuml;r. Farklı k&uuml;lt&uuml;rlerin bileşenleri gelişig&uuml;zel bi&ccedil;imde yeni bir b&uuml;t&uuml;n oluşturduğunda bu kitschtir. Ayrıca, entelekt&uuml;el ve yeni olmayan, i&ccedil;li, aşırı duygusal ve acıklıdır.</p> <p>Oryantalizm en verimli kitsch &uuml;reticilerindendir. Az gelişmiş &uuml;lkeler hem kendi kitschini &uuml;retmekte, hem de gelişmiş &uuml;lke kitschini ithal etmektedir. Bu ikisinin karışımları da oluşmaktadır.</p> <p>Geleneğe saygı kitschte devam eder... Kitsch ge&ccedil;miş k&uuml;lt&uuml;rlerde yaratılan şeyin en iyisini &ccedil;alar</p> <p>Malzeme olduğu gibi asla kabullenilmez, başka bir şeye benzetilmeye &ccedil;alışılır.</p> <p>G&uuml;c&uuml; tek bir politik hareket eline ge&ccedil;irdiğinde kendimizi totaliter kitschin ortasında buluruz.</p> <p>Kitschin uyandırdığı duygular &ouml;zneldir, evrensel değil, kişiye &ouml;zeldir. Kitsch, d&uuml;nyevi ve s&uuml;sl&uuml;d&uuml;r.</p> <p>Dehanın ve ilhamın değil, &ccedil;alışmanın ve zanaatın &uuml;r&uuml;n&uuml;d&uuml;r. Ahlaka ve beğeniye ilham vermez, izleyicisine yol g&ouml;stermez.</p> </blockquote> <p>Eh bu c&uuml;mleler yukarıdaki binayı birebir anlattığı halde hala bu binanın kitsch &ouml;rneği olmadığını iddia etmeme şaşırabilirsiniz. Hatta Heinrich Klotz<em> "Tarihsel birikimi sulandırıp g&uuml;n&uuml;m&uuml;ze aktarmak, tarihle bağlantı kurmak anlamına gelmez" </em>s&ouml;z&uuml;ni sanki bu bina i&ccedil;in sarf etmiş gibiyken bina kitsch değil diyerek "ne yapmak, nereye varmak istemektesin" diyebilirsiniz.</p> <p>Evet, hala iddia ediyorum ki bu bina kitsch değildir.</p> <p>&Ouml;ncelikle bir başka uyarıya yapmalıyım. Ben "T&uuml;rklere, T&uuml;rkler diyen T&uuml;rklerden" değilim. Yani her tarafımı aşağılık kompleksi sarmış gibi "Bu milletten (bizden) adam olmaz" şeklinde &uuml;stten g&ouml;rmeci tavrım yoktur. Hem o milletten olup, i&ccedil;inde olduğu toplumu eleştirince başı g&ouml;ğe erenlerden değilim. Zaten b&ouml;yle bir eleştiri, &ouml;zeleştiri sayılamaz. Olsa olsa &ccedil;ıktığı kabuğu beğenmemek, reddetmek ve ben su&ccedil;lu değilim, toplum su&ccedil;lu diyerek zahiri bir &uuml;&ccedil;&uuml;nc&uuml; şahıs hayal etme halidir.</p> <p>Klasik olduğu kadar da kısırd&ouml;ng&uuml;ye girmiş bir kompozisyon konusu olan "Sanat, sanat i&ccedil;in midir, toplum i&ccedil;in midir?" ikilemi de bu &ouml;rnek i&ccedil;in &ccedil;ok yavandır. Ge&ccedil;iyoruz.</p> <p>Ya da hemen aklınıza gelmesin ki, boynunun eğriliği beyan edilen devenin, nerem doğru ki, demesi gibi bir boşvermişlik i&ccedil;indeyim. Yani &uuml;lkede o kadar k&ouml;t&uuml; &ouml;rnekler var ki, artık bu k&ouml;t&uuml; gelmiyor dediğimi zannetmeyin. Yani cumhurbaşkanının kendi zevkine g&ouml;re yaptırdığı sarayı &ouml;rnek g&ouml;sterip, ben de Ereğli'nin belediye başkanı olarak ufak bir saray yaptırmışım &ccedil;ok mu denip ge&ccedil;ilebilir demiyorum. &Uuml;lkemizde son yıllarda tasarlanmış fiziksel &ccedil;evre kalitesindeki d&uuml;ş&uuml;kl&uuml;k dahi bu binanın "keskin" halini yumuşatmaz.</p> <p>Barış Man&ccedil;o'nun &ccedil;ok sevdiğim bir şarkısı olan "cacık"ta ge&ccedil;tiği gibi "Soğuktan donanı buzla ovarlar" misali bu binayı inadına &ouml;vmeye ya da yarattığı negatif etkiyi hafifletmeye hi&ccedil; niyetim yok. Keza zorlama marjinalliğin de kimseye faydası g&ouml;r&uuml;lmemiştir. Sırf modaya uymak i&ccedil;in dalga ge&ccedil;enleri tasvip ettiğimi de d&uuml;ş&uuml;nmeyin. Lin&ccedil; edilme pahasına diyebilirim ki, "Bu binayla dalga ge&ccedil;enin, bu bina kadar aklı yoktur"</p> <p>Yukarıda "14. Louis'in ta&ccedil;lı portresi kitsch değildir" diye bir c&uuml;mle okuduğunuzu hatırlayınız. Aynı şekilde estetik, oran orantı ve yaratıcılık konusunda bir fikri ve icraati olmayan bir başkanın belediyede &ccedil;alışan mimarlara yaptırdığı bu bina da kitsch değildir. Fakat sosyal medyada fenomen olduktan sonra kendini savunması kitsch olabilir, (ayrı bir konudur) ama bina kitsch olarak tescillenmesini sağlamaz.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ahmet-turan-koksal/marmara-ereglisi/haber.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Binanın kendisi değil, belediye başkanının savunma niyetiyle yaptığı a&ccedil;ıklama kitschtir. Reklamın iyisi k&ouml;t&uuml;s&uuml; olmaz diye fenomen olmak yerine sussaydı keşke.</span></p> <p>Marmara Ereğlisi Belediye başkanı, bina i&ccedil;in "ş&ouml;yle b&ouml;yle tarihi temsilleri var. Hem de hepsini bir arada i&ccedil;inde barındırıyor" diyerek kendini savunmaktadır. Hatasız bir teşbihte bulunalım. T&uuml;rk Mutfağı da &ccedil;ok zengindir ve tarihidir ya... Peki, aşurenin &uuml;zerine kelle pa&ccedil;a d&ouml;k&uuml;p, etli pilavla karıştırıp, s&uuml;tla&ccedil;lı şirden dolması yatağında, i&ccedil;ine kol b&ouml;reği par&ccedil;aları doğrayıp, sarmısaklı haydari ile yoğurup i&ccedil;ine kazandibini ve bol sirkeli damardan işkembe arasında acılı ezmeyi rulo yapılmış par&ccedil;alarla beraber tek bir kazanda neden karıştırıp yemiyorsunuz. &Ccedil;ok lezzetli olacağına eminim. Yoksa T&uuml;rk mutfağını nasıl sunacaksınız bir &ccedil;ırpıda değil mi başkanım.</p> <p>Mideniz bulanmışken hala merak ettiğinizi biliyorum. Bu bina neden kitsch değil? Cevabını vermek i&ccedil;in başka bir kitsch &ouml;rneği g&ouml;stermem ve ikisini karşılaştırmam gerek.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ahmet-turan-koksal/marmara-ereglisi/zekimuren.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Kurban Bayramının ilk g&uuml;n&uuml; Zeki M&uuml;ren, T&uuml;rkiye'den 4.560 km uzaklıkta Kanarya Adaları'ndaki Las Palmas Metropol Oteli'nde, &ccedil;eşitli tropik ağa&ccedil;larıyla s&uuml;sl&uuml; bah&ccedil;esinde kurban kesip dini g&ouml;revini yerine getirdi.</span></p> <p>Zeki M&uuml;ren, sanat g&uuml;neşimiz, bir magazine eli belinde poz vermiş. Otelin bah&ccedil;esinde şapkası ve pan&ccedil;osuyla kurban kestiriyor. Belli ki mizansen (inşallah &ouml;yledir) keza bah&ccedil;edeki &ccedil;imlerde hayvanı yatırıp kesmek ortalığı batıracaktır, otel &ccedil;alışanları ya da m&uuml;d&uuml;r ne der sonra?</p> <p>Bu olduk&ccedil;a keskin bir kitsch &ouml;rnektir. Hem de daniskasıdır. &Ccedil;ok iyi &ouml;rnektir, i&ccedil;inde dini duygular, reklam, gelenek, modernlik, gurbet, halkla ilişkiler, d&uuml;nyevi ve s&uuml;sl&uuml;, bittabi kişiye &ouml;zel durum barındırır. Zaten Zeki M&uuml;ren, apartman topukları, sahne elbiseleri ve tabii "beni siz yarattınız", "alkışlarla yaşıyorum" t&uuml;r&uuml; &ouml;zl&uuml; s&ouml;zleri olan baştan aşağıya sıra dışı biridir. Bazı m&uuml;zik otoriteleri Zeki M&uuml;ren'in bu denli keskin m&uuml;dahalelerinin TSM i&ccedil;in hayırlı olmadığını iddia ederler. M&uuml;ren'in bu ilgin&ccedil; halini sunduktan sonra m&uuml;ziği bırakalım ve yine konuya yani yeni belediye binasına d&ouml;nelim.</p> <p><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ahmet-turan-koksal/marmara-ereglisi/altyapisiz.jpg.jpeg" /></p> <p><span class="fotograf-yazi">Artık bir internet fenomeni olan başkan pek bir mutlu.</span></p> <p>Belediye b&uuml;t&ccedil;esini sarsacak kadar &ccedil;ok paraya mal olan bu binanın &ccedil;evre d&uuml;zenlemesi yapılmamış. Belediye başkanının asıl g&ouml;revi altyapıdır, fiziksel &ccedil;evredir. Bitmiş s&uuml;sl&uuml; p&uuml;sl&uuml; binayı pazarlamak değildir. Asıl yapması gereken işi savsaklamış halde tezat bir halde poz vermesi manidardır. Hindistan'da bu şekilde binalar g&ouml;rm&uuml;şt&uuml;m. Etrafı &ccedil;amur i&ccedil;inde, ama maşallah binada yok, yok. S&uuml;sten bina se&ccedil;ilmiyor.</p> <p>T&uuml;m bunlara rağmen, halk belediyeden, yeni binadan ve başkandan memnundur. 14. Louis'in şaşalı tacı gibidir, bağlamına "cuk" oturmaktadır. &Ouml;zetle bu icraat yani bu bina talebe uygun bir arzdır. O y&uuml;zden kitsch sayılmaz. Zaten "olayı" tac taşımak olan kibirli bir kral varsa, "olayı" b&ouml;yle icraatler ortaya koymak olan bir başkanın varlığı olağandır. Hi&ccedil; a&ccedil;ıklama yapmasaymış kendine &ouml;zg&uuml;n haliyle kitsch sayılmayacak &ouml;z&uuml;nden gelen "olayı" ile beraber kabul edilebilirmiş belki de.</p> <p>Ergenliğe girmiş &ccedil;ocuğun suratında sivilce olmaz mı? Olur. Ereğli'de de b&ouml;yle belediye binası da bal gibi olur efendim. Hatta olmaması Antik Perinthos Herakleia ve Marmara Ereğlisi k&uuml;lt&uuml;r&uuml;n&uuml;n 2018'li yıllara taşınmasını engellerdi. Antik Perinthos'un muhakkak b&ouml;yle sentezlenmesi gerekiyordu. Bu bina &uuml;&ccedil;gen alın ve s&uuml;tunları sayesinde klasik d&ouml;nem mimari sembol&uuml; eksikliğini &uuml;lkemiz ve D&uuml;nya i&ccedil;in tek başına gidermekte.</p> <p>Bitmedi "Kubbenin sembolik doğası onun geometrisinden kaynaklanmakta." İroni yapmıyoruz bu c&uuml;mle basın b&uuml;lteninde ge&ccedil;iyor. Bu bina sadece Ereğli'yi değil aslında t&uuml;m D&uuml;nya'da b&uuml;t&uuml;n mimari sorunları &ccedil;&ouml;zmeye aday olacak gibi.</p> <p>Olmayacak şeyse, aslında bir par&ccedil;a dahi s&uuml;s i&ccedil;ermediği halde oranlarıyla kendisine hayranlıkla ve defalarca baktıracak aşağıdaki gibi bir cephe tasarımına sahip binadır.</p> <p>İşte bak bu olmaz.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/ahmet-turan-koksal/marmara-ereglisi/Antonio-Carrasco.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Antonio Carrasco tasarımı.</span></p> <p>Kaynaklar:</p> <ul> <li>"D&ouml;rt yanım kitsch zulası" Aykol E.</li> <li>"Kitsch zevksizlik estetiği ve g&uuml;ndelik yaşamın eleştirisi" Batur E.</li> <li><a target="_blank" href="http://blog.kavrakoglu.com/tag/kitsch-uzerine/">http://blog.kavrakoglu.com/tag/kitsch-uzerine/</a> Erişim 2018 Şubat</li> <li>"O mu, değil mi?" Fersan K.</li> <li>"Kitschin &ouml;nlenemez zorunluluğu" K&ouml;ksal A.</li> <li>"Kitsch &Uuml;zerine" Nerdrum O.</li> <li>Aslolan kitschtir" Tanyeli U.</li> </ul> Fri, 02 Mar 2018 11:55:00 +03 Peyzaj+Mimarları http://www.arkitera.com/gorus/index/detay/peyzajmimarlari/1171 Azat Yalçın <img src="http://galeri3.arkitera.com/var/resizes/gorus-02/Peyzaj+Mimarları.jpg.jpeg" width="640" /><br/><br><br><br>Ütopik Mimar ve Plancılara karşı Heterotopik Mimarlar olan Peyzaj Mimarları...<br><br><p>Pisagorcu Mimar ve Plancılar bir şehri koruyamaz. &Uuml;topyaları doğaya aykırı: h&acirc;tıra mek&acirc;nları soyutlar, ideograma d&ouml;n&uuml;şt&uuml;r&uuml;r, sembolize eder, geometrisine katar. Jilet gibi &ccedil;izgiler, yuvarlanmış sayılar, fotoğrafı &ccedil;ekilmiş anlar... Bu perspektifi g&ouml;rmek i&ccedil;in Sirkeci Hamidiye Caddesi&rsquo;nde bir kere y&uuml;r&uuml;mek yeterlidir: eskimemiş ve cilalı &ldquo;tarihi&rdquo; binalar, makine kesim arnavut kaldırımlar, Ramazan temalı hamburgerciler, ağa&ccedil;sız camiler...vb.</p> <p>Kim bu şehri ihy&acirc;* eder? Peyzaj+Mimarları. Peyzaj bir heterotopyadır. Heterotopyalar, tarihsel mek&acirc;n i&ccedil;inde &uuml;retilmiş h&acirc;tıra mek&acirc;nlardır. Toplumsal kabul g&ouml;r&uuml;rse h&acirc;fızaya alınır. Halk oyunları, t&uuml;rk&uuml;leri, hik&acirc;yeleri b&ouml;yle kazanılmıştır. &Uuml;topik ideolojinin memurları, bunları h&acirc;fızadan &ccedil;ıkarıp form&uuml;le eder. İdeolojiyi yaşatacak sembol olarak sunar. Sembol mek&acirc;nlar, &ldquo;sağlıklı&rdquo; işlevleri kodlar. İşlev basitleştik&ccedil;e, sembol mek&acirc;n soyutlanmaya devam eder. B&ouml;ylelikle Emin&ouml;n&uuml;, artık işlevlerin bi&ccedil;imi değil, &ldquo;turizm&rdquo; sembol&uuml; işlevlere sahiptir.&nbsp;</p> <p>Oysaki Peyzaj+Mimarı (Heterotopik Mimar), organik geometri epistemolojisi ile &uuml;reticidir. Doğadaki hareketlerin i&ccedil;inde &ldquo;taşlaşmayan&rdquo; bir anarşisttirler. Mimarlık, orman, ziraat, tasarım gibi fak&uuml;ltelere yerleştirilmesi sonu&ccedil; vermez. Soyutlanamayan bu &uuml;retici varlık, &uuml;topik ideoloji i&ccedil;in daima tehdittir: ideolojiyi fotoğraflayıp h&acirc;fızaya g&ouml;mebilir.&nbsp;</p> <p>Sonu&ccedil; olarak Peyzaj+Mimarları (Heterotopik Mimarlar), &uuml;retici toplumsal ilişkiler ağının fotoğrafcısıdır. H&acirc;fıza mek&acirc;nı besleyen ve ona hayat verenlerdir. Bireyin h&acirc;tırasına (kapitalist g&uuml;&ccedil; akt&ouml;r&uuml;) saygı g&ouml;steren ama h&acirc;fızaya kabul&uuml;n&uuml; arayandır. Bu y&uuml;zden, sadece bağ bah&ccedil;e değil, aynı zamanda kent silueti ve hatta kentin arkeolojik kesitlerinin aray&uuml;zleridir.&nbsp;</p> <p>Bu bağlamda, Planlı Alanlar Y&ouml;netmeliği'nde, Peyzaj Projesini Mimar&icirc; Projeden ayırmanın ger&ccedil;ekten planlı ve bilin&ccedil;li bir eylem olduğu &acirc;şikardır. Peyzaj+Mimarları, vaziyette tamamlanmış Mimar&icirc; Projenin bitki bulan, toprak d&ouml;ken, &ccedil;it &ccedil;eken t&uuml;ccarlarına d&ouml;n&uuml;şt&uuml;r&uuml;lm&uuml;şt&uuml;r. Mimari Projede &ldquo;salt &ccedil;oğunluk&rdquo; değil, t&uuml;m aray&uuml;zlerde &ldquo;oybirliği&rdquo; sağlanmalıdır ve Peyzaj+Mimarları, tarihsel mek&acirc;nda hayat bulan, modern kesitte hayata gelen kentsel projelerin tamamından sorumlu tutulmalıdır.</p> <p>*ihy&acirc;: hay&acirc;ta d&ouml;nme, hay&acirc;t bulma, hay&acirc;ta gelme anlamında.</p> Thu, 01 Mar 2018 17:00:00 +03 Mimarlık Gibi, Değil Gibi [5]: Distopya Fetişi http://www.arkitera.com/gorus/index/detay/mimarlik-gibi-degil-gibi-5--distopya-fetisi/1169 Onurcan Çakır <img src="http://galeri3.arkitera.com/var/resizes/gorus-02/mimari-gibi-degil-gibi-5/ilk_imaj.jpg.jpeg" width="640" /><br/><br><br><br><br><br><p><span class="fotograf-yazi">23. y&uuml;zyılda d&uuml;nyada ge&ccedil;en "5. Element" filminden u&ccedil;an arabalı bir sahne.</span></p> <p>Merak mı, değişiklik isteği mi, bilinmezliğin &ccedil;ekiciliği mi, yoksa &uuml;st&uuml;n olma arzusu mu bilmiyorum. Ama s&uuml;rd&uuml;r&uuml;lebilir olmadığı ('s&uuml;rmesi m&uuml;mk&uuml;n olmayan' anlamında) ve i&ccedil;g&uuml;d&uuml;lerimize aykırı olduğu kesin. T&uuml;m bu gelecek &ouml;ng&ouml;r&uuml;lerinin, yapılaşmaların, şehirleşme &ouml;nerilerinin, filmlerde sık&ccedil;a karşımıza &ccedil;ıkan yaşam alanı betimlemelerinin, d&uuml;nyanın mevcut d&ouml;ng&uuml;s&uuml;yle ve bizim doğal yaşam bi&ccedil;imimizle &ouml;rt&uuml;şmediğini d&uuml;ş&uuml;n&uuml;yorum. Peki neden her yerde karşımıza &ccedil;ıkıyor bu distopik yaşam alanları; karanlık g&ouml;kdelenlerle, t&uuml;nellerle, k&ouml;pr&uuml;lerle, otobanlarla, hatta u&ccedil;an ara&ccedil;ların oluşturduğu trafik hatlarıyla dolu bu gelecek betimlemeleri? Bunlarla dolu filmleri izlerken duyulan heyecanın, doğaya karşı &uuml;st&uuml;n gelmenin verdiği zevk olduğunu tahmin ediyorum. "İşte; senin yer &ccedil;ekimin var ama biz insanlar olarak artık senin kanunlarını yendik ve u&ccedil;abiliyoruz" ya da "Burada dev bir dağ var ama biz o kadar zekiyiz ki, o dağı deldik ve i&ccedil;inden ge&ccedil;ebiliyoruz, bizim i&ccedil;in senin sınırların artık ge&ccedil;erli değil" diyerek, doğaya karşı insanlığın (aslında olmayan ve zaten olması mantıksız olan) &uuml;st&uuml;nl&uuml;ğ&uuml;n&uuml; hissetmek insanları heyecanlandırıyor. Doğayı ve kanunlarını &ccedil;&ouml;z&uuml;lmesi gereken birer sorun olarak g&ouml;r&uuml;yoruz. Oysa doğanın bir par&ccedil;asıyız, bir rakibi ya da d&uuml;şmanı değil. Onu yenip hayatı kolaylaştırdığımızı zannettiğimiz her noktada, başka yeni sorunlarla karşılaşıyoruz zaten. Geliştirdiğimiz t&uuml;m teknolojilerin en b&uuml;y&uuml;k &ccedil;ıkmazı, teknoloji ile &ccedil;&ouml;z&uuml;len sorunun yeni ve daha b&uuml;y&uuml;k bir sorunu ortaya &ccedil;ıkarması ve kendi ellerimizle yarattığımız bu durumun bizi ve yaşam alanımızı tehdit edecek kadar b&uuml;y&uuml;mesi.</p> <p>İnsanın doğal yaşam alanı ne karıncalar gibi yeraltı, ne de kuşlar gibi g&ouml;ky&uuml;z&uuml;. Bir desteğe ihtiya&ccedil; duymadan yaşayabildiğimiz doğal ortamımız, toprağın hemen &uuml;zeri. Ama bunu nedense kabullenmek istemiyoruz. Bunun sonucunda, kendi yarattığımız yeni yaşam ortamları, birtakım sorunlara sebep olabiliyor. &Ouml;rneğin, y&uuml;ksek yapılarda doğal havalandırma uygulamalarının ger&ccedil;ekleştirilmesi zor olduğundan ve g&ouml;kdelenlerde cepheler sıklıkla kapalı olduğundan, aktif ısıtma &ndash; soğutma ve havalandırma sistemleri sık&ccedil;a kullanılmak zorunda kalınıyor. Bu yapılarda i&ccedil; ortam hava kalitesi d&uuml;ş&uuml;yor, vaktinin &ccedil;oğunu bu yapıların i&ccedil;inde ge&ccedil;iren kullanıcılarda "Hasta Bina Sendromu (Sick Building Syndrome)" g&ouml;r&uuml;l&uuml;yor. Bu sendromun g&ouml;r&uuml;lmesinin sebebi, doğal olmayan hava şartları ve bunun oluşturduğu sağlıksız fiziksel ortamın yanında; aynı zamanda camları a&ccedil;amamanın, s&uuml;rekli y&uuml;ksekte ve kapalı bir ortamda &ccedil;alışmanın oluşturduğu psikolojik etkiler. Toprak ile ilişki halinde olmaya ihtiyacımız var. En basitinden, temel besin kaynaklarımız topraktan &ccedil;ıkıyor. Bir canlı d&uuml;ş&uuml;n&uuml;n; her g&uuml;n yemek zorunda olduğu gıdayı, marketler olmasa ger&ccedil;ekte doğada nerede bulabileceği veya nasıl yetiştirebileceği konusunda hi&ccedil;bir fikri yok. Yazık bu canlıya. İnsan, doğasından tamamen koparılmış bir canlı ve ge&ccedil;tiğimiz y&uuml;zyılın başından beri bu yeni oluşmakta olan yapılı &ccedil;evreye adapte olmaya &ccedil;abalıyor.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimari-gibi-degil-gibi-5/002.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><span class="fotograf-yazi">İnsan, g&uuml;n&uuml;m&uuml;zde artık meyve &ndash; sebze reyonları olmasa, doğada neyi nerede ve ne zaman bulabileceğini bilmeyen bir canlı.</span></p> <p>Gelecekte insanlar nasıl yaşayacak diyince akla gelen ilk imgelerden biri, yemek yerine ge&ccedil;ecek haplar. Bunu da aklım almıyor. Bir insan, nasıl olur da en temel i&ccedil;g&uuml;d&uuml;lerden biri olan yemek yemenin yerine ge&ccedil;ecek bir eylem &uuml;retmeye &ccedil;alışmak ister ki? Beslenmeyi ge&ccedil;tim, hayattaki en &ouml;nemli sosyalleşme ortamımız yemek mekanları. Beraber yemek yerken insanlarla zaman ge&ccedil;iriyoruz. Yemek, insanların en &ccedil;ok bir araya geldiği ve zevk aldığı eylemlerden biri. Peki, hap yiyip hemen doyunca ne olacak? Zaman mı kazanacağız? Peki o fazladan kazandığımız vakitte ne yapacağız? Daha &ccedil;ok &ccedil;alışmak i&ccedil;in mi kullanacağız bu zamanı? Neden gelecek fantazilerimiz hep mevcut durumumuzu k&ouml;t&uuml;leştirmek y&ouml;n&uuml;nde, anlam veremiyorum. Kim hap ile doymak ister ki, &ccedil;imenlerin &uuml;zerinde keyifli bir arkadaş ortamında sohbet ederek mangal yapmak varken? (Bu arada, bu hapların d&uuml;nyadaki a&ccedil;lık sorununa &ccedil;&ouml;z&uuml;m olacağı sanrısı da bence &ccedil;ok komik. D&uuml;nya &uuml;zerindeki kaynakları eşit paylaşmayı zaten kafamıza koymuş olsak, a&ccedil;lık sorunu ortadan kalkıyor. Problem, g&uuml;&ccedil;l&uuml; olanın daha &ccedil;ok yemek istemesinden kaynaklanıyor. Hap ile &ccedil;&ouml;z&uuml;lecek bir sorun değil bu y&uuml;zden.)</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimari-gibi-degil-gibi-5/003.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><span class="fotograf-yazi">Yemek yerine ge&ccedil;ecek haplar ( <a target="_blank" href="https://www.flickr.com/photos/27147/3576625587">https://www.flickr.com/photos/27147/3576625587</a> )</span></p> <p>Jean-Jacques Rousseau, "İnsanlar Arasındaki Eşitsizliğin Kaynağı" kitabında Soylu Vahşi'den (Noble Savage) ve insanın doğal halinden (State of Nature) bahsederken ş&ouml;yle demiş: "Eğer insanın yapay bir medeniyet ile yozlaştırıldığını d&uuml;ş&uuml;n&uuml;yorsak, o zaman doğal durum nedir? Onun uzaklaştırılmış olduğu, doğal olan hali nasıldır? Ormanda oradan oraya gezindiğinizi hayal edin; herhangi bir end&uuml;stri, konuşma ve ev olmadan." Ben a&ccedil;ık&ccedil;ası Rousseau'nun bahsettiği bu basit yaşamı hayal ettiğim zaman mutlu oluyorum. Bahsettiği gibi bir d&uuml;nya yeniden m&uuml;mk&uuml;n olsa, zorluklarına rağmen tercih edeceğimden eminim. Doğal halimizin, şu anda yaşadığımız hayatlarla uzaktan yakından alakasının kalmadığına t&uuml;m kalbimle inanıyorum. Yalnızca, insanın doğasında ev kavramının olmadığı kısmına katılmıyorum. Bir&ccedil;ok diğer canlı gibi, insanın da doğal halinde bir evi, sığınabileceği bir alanı vardı. Bu konuda Montaigne'in soylu vahşi tanımındaki yerleşik hayat s&uuml;ren insanın ev imgesi, kafama daha &ccedil;ok yatıyor.</p> <p>Gelecek temalı filmlerde &ccedil;oğunlukla, gelecekte insanlığın (kendi yarattığı sorunlar y&uuml;z&uuml;nden) yer y&uuml;z&uuml;ndeki mevcut yaşam alanını kullanması m&uuml;mk&uuml;n olmuyor ve yaşayacak yeni bir alan bulmak zorunda kalıyorlar. Bazen ise metropollerde n&uuml;fus &ouml;yle artıyor ki, her yer dolduğundan, yaşam alanı ancak yukarı doğru giderek genişleyebiliyor. Bu y&uuml;zden, bu durum ihtiya&ccedil;tan dolayı ortaya &ccedil;ıkıyormuş gibi g&ouml;steriliyor. Ama neden n&uuml;fus kontrol y&ouml;ntemleri uygulanmıyor ya da insanlar metropol dışı yaşama y&ouml;nlenmiyor, bunu anlayabilmiş değilim. Daha &ouml;nce de dediğim gibi; bence bu devasa ve doğallıktan tamamen uzak karmaşık şehirler, doğaya karşı &uuml;st&uuml;nl&uuml;k kurdukları sanrısı ile insanları tatmin ediyor. Yoksa insan neden kaos i&ccedil;inde yaşamaktan memnun olsun, hatta bunu iyice bastıra bastıra dile getirmek i&ccedil;in bir de &ccedil;izimini yapsın ki? (Neyse, insanlar mutlu olduğu s&uuml;rece sorun yok, yeter ki mutlu olsunlar. &Ccedil;&uuml;nk&uuml;, bir de mutlu olmayıp, yine de kaosun i&ccedil;inde yaşamak zorunda kalmak var.)</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimari-gibi-degil-gibi-5/004.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><span class="fotograf-yazi">İstanbul: They call it chaos, we call it home. (Filmlerdeki uzak geleceklerdeki distopik şehirlere gitmeye gerek yok, hali hazırda karmaşık metropolleri evleri olarak benimsemiş milyonlarca insan var.) ( <a target="_blank" href="https://thedistantships.files.wordpress.com/2014/06/chaoshome.jpg">https://thedistantships.files.wordpress.com/2014/06/chaoshome.jpg</a> )</span></p> <p>Ş&ouml;yle bir &uuml;topya filmi &ccedil;ekseler mesela artık; iki y&uuml;zyıl sonra d&uuml;nya &uuml;zerindeki n&uuml;fus azalmış ve toplum yeniden geleneksel &uuml;retim y&ouml;ntemlerine y&ouml;nelmiş, kendi kendine yetiyor, bireysel olarak t&uuml;keteceği ne varsa herkes onu &uuml;retmeye &ccedil;alışıyor, takas y&ouml;ntemi geri gelmiş. Konutlar en &ccedil;ok iki katlı, bah&ccedil;elerinde insanlar, hayvanlar ve ağa&ccedil;lar bir arada yaşıyor; g&ouml;kdelenler, otobanlar, u&ccedil;an arabalar yok. B&ouml;yle bir gelecek m&uuml;mk&uuml;n değil mi? Yoksa yeterince ilgi &ccedil;ekici mi değil?</p> <p><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimari-gibi-degil-gibi-5/005.jpg.jpeg" /></p> <p><span class="fotograf-yazi">Mesela ş&ouml;yle bir gelecek temalı film &ccedil;ekilse: Y&uuml;z&uuml;klerin Efendisi'ndeki hobbit evlerinden oluşan bir yaşam alanı; ama Orta D&uuml;nya değil, mevcut d&uuml;nya i&ccedil;in bir gelecek senaryosu olarak. ( <a target="_blank" href="http://www.thecoolist.com/hobbit-homes/hobbit-houses-in-new-zealand">http://www.thecoolist.com/hobbit-homes/hobbit-houses-in-new-zealand</a> )</span></p> <p>En neşeli &ccedil;izgi filmlerde bile, gelecek yaşamı yerden kopuk ve yukarıda tasfir ediliyor. Bu, durumun &ccedil;ocuklar tarafından olumsuz olarak algılanmasının &ouml;n&uuml;ne ge&ccedil;ecek bir sevimlilik. K&uuml;&ccedil;&uuml;kl&uuml;kten alıştırmaya &ccedil;alışıyorlar sanırım. Mesela Jetgiller (The Jetsons) incecik kolonlarla y&uuml;kseltilmiş binalardaki bol camlı dairelerde yaşıyorlardı.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimari-gibi-degil-gibi-5/006.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><span class="fotograf-yazi">Jetgillerin zemine hi&ccedil; inmedikleri yukarıdaki yaşam alanları ve u&ccedil;an ara&ccedil;ları.</span></p> <p>Ger&ccedil;ekten ileride karşılaşabileceğimiz bazı durumları ortaya koyan bir film olarak, Wall-E'yi bu kategorilerin dışında tutuyorum. Ger&ccedil;ekleşmesi &ccedil;ok olası bir olumsuz gelecek &ouml;ng&ouml;r&uuml;s&uuml; &ccedil;&uuml;nk&uuml;. &Uuml;rettiğimiz t&uuml;m bu &ccedil;&ouml;plerle d&uuml;nya zamanla atık deposu haline gelebilir ve yaşam alanımız yok olabilir. Bu y&uuml;zden yeni yaşam alanları aramak zorunda da kalabiliriz. Burada zevk i&ccedil;in &uuml;retilmiş u&ccedil;an arabalardan veya g&ouml;steriş i&ccedil;in inşa edilen g&ouml;kdelenlerden değil, bu ve benzeri g&ouml;sterişlerin sonucunda yaşam alanını terk etmek zorunda kalan insanlardan s&ouml;z ediyoruz. Wall-E bence okullarda &ccedil;evre ile ilgili derslerde g&ouml;sterilmeli, belki geleceğin yetişkinlerinde farkındalık yaratmak i&ccedil;in iyi bir ara&ccedil; olabilir (Jetgiller'in kulelerine &ouml;zenerek yetişecek bir nesilden daha iyidir sanırım.) Belirtmeden ge&ccedil;meyeyim; Wall-E aslında yetişkinlere y&ouml;nelik &ccedil;ok etkileyici bir animasyon ve bu arada ben de Jetgiller izledim.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimari-gibi-degil-gibi-5/007.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><span class="fotograf-yazi">Wall-E filminden, g&ouml;kdelenleri aşan &ccedil;&ouml;p kulelerini g&ouml;steren bir sahne.</span></p> <p>Y&uuml;kselen str&uuml;kt&uuml;rlerden ve filmlerden bahsetmişken, Matrix'teki u&ccedil;suz bucaksız kule şekildeki fet&uuml;s tarlalarından bahsetmeden ge&ccedil;mek olmaz. Filmdeki karanlık gelecek senaryosundan, makinelerden ve sentinellerden bağımsız olarak, makinelerin insan bedenleri &uuml;zerinden enerji sağladığı bu kuleler, insan yerleşimi a&ccedil;ısından bana g&uuml;n&uuml;m&uuml;z g&ouml;kdelenlerini anımsatıyor. Topraktan kopuk, bir&ccedil;ok insanın &uuml;st &uuml;ste mekanlarda yaşadığı, birbiriyle istemese de etkileşiminin olduğu (komşu g&uuml;r&uuml;lt&uuml;leri, istenmeyen yemek kokuları, vb.), doğal olandan uzak ve kapalı mekanlar. Bug&uuml;n en y&uuml;ksek yapıyı yapmak i&ccedil;in şirketler yarışıyor. İnsanlar bu g&ouml;kdelenlerdeki daireleri bir stat&uuml; g&ouml;stergesi olarak algılayıp, y&uuml;ksek yapı talep etmeye devam ediyorlar. Bu algı nasıl ve ne ara yaratıldı bilmiyorum, araştırmak gerek. Freud'un fallik d&ouml;nem ile ilgili s&ouml;yledikleriyle bağdaştırılabilir sanırım.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimari-gibi-degil-gibi-5/008.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><span class="fotograf-yazi">Matrix'teki insan v&uuml;cutlarının makineler tarafından enerji kaynağı olarak kullanıldığı kuleler.</span></p> <p><span class="fotograf-yazi"><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/mimari-gibi-degil-gibi-5/009.jpg.jpeg" border="0" /><br /></span></p> <p><span class="fotograf-yazi">Dubai'deki Burj Khalifa. 2018'de d&uuml;nyanın en y&uuml;ksek insan yapısı (828 metre) ( <a target="_blank" href="http://freaksnow.com/category/biggest">http://freaksnow.com/category/biggest</a> )</span></p> <p>T&uuml;m bunlar bana kendi isteğimizle, bilin&ccedil;li olarak o distopyaların ger&ccedil;eğinin altyapısını hazırlıyormuşuz gibi hissettiriyor. Sanırım tasarımcılarda, mimarlarda, işverenlerde, m&uuml;şterilerde, film yapımcılarında ve seyircilerde d&uuml;nyanın daha yaşanabilir bir yer haline d&ouml;n&uuml;şeceğine dair bir umut kalmadı ya da herkes -dile getiremese de- i&ccedil;ten i&ccedil;e insanlığın sonunun gelmesini istiyor.</p> <p>Merak ediyorum. İnsan, yeterince sistematik olarak belli bir y&ouml;nde eğitilirse, i&ccedil;g&uuml;d&uuml;leri de zamanla silinebilir mi?</p> Thu, 22 Feb 2018 16:09:22 +03 Zonguldak’ın Kentsel Kimliği Üzerine Notlar: Kara Elmas Diyarından Üniversite ve Turizm Kentine Doğru http://www.arkitera.com/gorus/index/detay/zonguldak-in-kentsel-kimligi-uzerine-notlar--kara-elmas-diyarindan-universite-ve-turizm-kentine-dogru/1168 efsun ekenyazıcı güney <img src="http://galeri3.arkitera.com/var/resizes/gorus-02/zonguldak-in-kentsel-kimligi-uzerine-notlar/1730730.jpg.jpeg" width="640" /><br/><br><br><br><br><br><p><span class="fotograf-yazi">Zonguldak sil&uuml;eti (Turhan Demirtaş arşivi)</span></p> <p>80'li ve 90'lı yılları Zonguldak'ta yaşamış biri olarak Zonguldak'ın &ouml;zellikle 2000'li yıllardan itibaren bir kimlik değişimi i&ccedil;inde olduğunu d&uuml;ş&uuml;n&uuml;yorum. &Ouml;zellikle 2016 yılındaki son ziyaretim bu kanaatimi pekiştirdi. Yıkıldığını bir ulusal yarışma vesilesiyle duyduğum ve &ccedil;ok &uuml;z&uuml;ld&uuml;ğ&uuml;m lavuar alanının son halini g&ouml;rmek benim i&ccedil;in olduk&ccedil;a sarsıcı bir deneyim oldu. Bu sanayi yapısını kenti taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; &uuml;retimi ile ilişkilendiren en &ouml;nemli &ouml;ğelerden biri olarak g&ouml;r&uuml;rd&uuml;m. TTK'da &ccedil;alışan iş&ccedil;i/memur/m&uuml;hendis/y&ouml;netici lojmanları, misafirhaneler ve lokaller gibi taşk&ouml;m&uuml;r&uuml;n&uuml;n diğer mekansal karşılıklarını da lavuardan sonra sayabilirim. Bu ziyarette ayrıca &Uuml;z&uuml;lmez'deki lojmanların yıkıldığını, TOKİ tarafından etrafındaki 45 hektarlık alanla birlikte kentsel d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m ve gelişim projesi olarak ele alındığını &ouml;ğrendim. TTK'nın &ouml;zelleştirileceğine ilişkin zaman zaman &ccedil;ıkan haberleri de zaten medyadan takip edebiliyoruz. Her ne kadar bu konuda kent sakinlerinin itirazlarını medyadan bazen duyabilsek de 1990'lı yıllardaki madenci grevleri gibi b&uuml;y&uuml;k direnişler yaşanmıyor artık. Bu bağlamda, taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; &uuml;retiminin ve ona bağlı madenci fig&uuml;r&uuml;n&uuml;n Zonguldak'ın kimliği &uuml;zerindeki rol&uuml;n&uuml;n eskisi kadar g&uuml;&ccedil;l&uuml; olmadığı fikrindeyim.</p> <p>Diğer yandan kentte hissettiğim değişimin taşk&ouml;m&uuml;r&uuml;nden bağımsız, başka nedenleri de var. &Ouml;ncelikle kentin en işlek caddesi olan Gazi Paşa Caddesi &uuml;zerindeki kalabalığa kentteki &uuml;niversite &ouml;ğrencileri de eklenmiş durumda. Bu gen&ccedil;lerin yoğunluğu hemen hemen kentin her k&ouml;şesinde hissediliyor. Bir &ouml;nemli nokta ise son yıllarda turizme a&ccedil;ılan mağaraları ve doğal g&uuml;zellikleri ile kentte turizmin &ouml;n plana &ccedil;ıkarılma &ccedil;abası. Yıllarca arka planda kalan ve dikkat &ccedil;ekmeyen bu &ouml;ğeler artık hem Zonguldak halkının hem de şehir dışından bir&ccedil;ok turistin ilgisini cezbetmekte. Dolayısıyla &ouml;zellikle son on yılda bir &uuml;niversite kenti canlılığına kavuşan bir d&ouml;nemin ağır sanayi kenti ayrıca bir turizm odağı olarak da dikkat &ccedil;ekiyor. Bu perspektiften bakarak kentin kimliğine ilişkin ge&ccedil;mişten g&uuml;n&uuml;m&uuml;ze Zonguldak'ta yaşanan değişime ışık tutmak &uuml;zere, &ouml;nemli noktalara parmak basan kentsel bir okuma yapmak anlamlı g&ouml;r&uuml;n&uuml;yor. İki kısımdan oluşan bu &ccedil;alışmada &ouml;ncelikle 2000'li yıllar &ouml;ncesi Zonguldak - taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; ilişkisi irdelendikten sonra kentin yeni ve alternatif kimlik &ouml;ğeleri olan &uuml;niversite ve turizm bağlamlarına vurgu yapılıyor.</p> <p><strong>Zonguldak&rsquo;ta Taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; Realitesi: İnişler &Ccedil;ıkışlar &Uuml;zerine</strong></p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/zonguldak-in-kentsel-kimligi-uzerine-notlar/2730730.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p><span class="fotograf-yazi">1935-1937 yılları Zonguldak kılavuzu kapağı (Ekrem Murat Zaman, &ldquo;Zonguldak İnsan-Mekan-Zaman&rdquo;<i>, TMMOB Maden M&uuml;hendisleri Odası Yayını,</i> s.270-272, 2012)</span></p> <p>Gelişimini b&ouml;lgedeki taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; yataklarına bor&ccedil;lu olan Zonguldak, Cumhuriyetin ilanının ardından &uuml;lke sanayisinin geliştirilmesi fikri doğrultusunda kentleşmeye başlayarak zamanla Batı Karadeniz B&ouml;lgesi'nin en &ouml;nemli kenti haline gelir. 1940 yılında devletleştirilen k&ouml;m&uuml;r havzasında arama ve işletme hakkının Ereğli K&ouml;m&uuml;r İşletmeleri'ne (EKİ) verilmesiyle başlayan s&uuml;re&ccedil;te hem yeraltındaki hem de yer&uuml;st&uuml;ndeki tesislerin &ccedil;oğu ekonomik &ouml;m&uuml;rlerini yitirmiş durumda olduğundan, 1945 yılı kalkınma planlarında k&ouml;m&uuml;r ihtiyacının karşılanması adına havzanın genişletilmesi, geliştirilmesi ve &uuml;retimin artırılması projelerine yer verilir. Buradaki tesislerin yenilenmesi ve faaliyetlerinin d&uuml;zenlenmesi y&ouml;n&uuml;nde alınan karar doğrultusunda bir&ccedil;ok proje ger&ccedil;ekleştirilir<sup>1</sup>. Bu yıllarda artık taşk&ouml;m&uuml;r&uuml;n&uuml;n mekansal karşılıkları &uuml;zerinden bir kentleşme &ccedil;izgisine kavuşan Zonguldak'ta maden ocakları dışında onlarla ilişkili ek servis alanları, y&ouml;netim birimleri ve iş&ccedil;i konutlarının varlığı dikkat &ccedil;eker. &Ouml;rneğin Erken Cumhuriyet D&ouml;neminin &ouml;nemli mimarlarından Seyfi Arkan'ın &Uuml;z&uuml;lmez ve Kozlu'daki maden ocaklarında &ccedil;alışan iş&ccedil;ilerin barınma problemlerini &ccedil;&ouml;zmeye y&ouml;nelik planladığı b&uuml;y&uuml;k &ouml;l&ccedil;ekli yerleşim projeleri bunlardandır. Her iki yerleşime ait ilk bilgilere 1935 ve 1936 yılında yayınlanan Arkitekt Dergisi sayılarında yer verilir<sup>2</sup>. Hatta zaman i&ccedil;inde bu &ouml;rnekler, mimarlık entelijansiyası tarafından sıklıkla kullanılan temel referanslar haline gelir. Havzadaki bu yeni yapılaşma s&uuml;reci, b&ouml;lgedeki coğrafi ve ekonomik gelişmelerin birer yansıması olarak okunabileceği gibi yeni bir sosyal yaşantıya da işaret eder<sup>3</sup>. Bir diğer &ouml;nemli &ouml;rnek ise Zonguldak'ın tam da merkezinde olanca ağırlığıyla bir sanayi kentinde olduğunuzu hatırlatan Merkez Lavuarı'nın inşaatıdır. Kabaca k&ouml;m&uuml;r yıkama tesisi olarak bilinen lavuar, maden ocağından &ccedil;ıkan k&ouml;m&uuml;r&uuml;n ilk işleme tabi tutulduğu yerdir<sup>4</sup>. T&uuml;rkiye Taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; Kurumu'na (TTK) ait bu yapı grubu 1957 yılında işletmeye a&ccedil;ılır ve 2000'li yıllara kadar uzun s&uuml;re hizmet verir<sup>5</sup>.</p> <p>Bu gelişmeler yaşanırken taşk&ouml;m&uuml;r&uuml;n&uuml;n &uuml;reticisi konumunda olan TTK &uuml;lkenin kalan kesimindeki iş g&uuml;c&uuml; i&ccedil;in Zonguldak'ı cazip bir destinasyon haline getirir ve kent hızla g&ouml;&ccedil; almaya başlar. &Ouml;zellikle 1950-55 yılları arasında kentin aldığı g&ouml;&ccedil; %195'tir<sup>6</sup>. Bu yıllarla birlikte Zonguldak artık ekonomisi tamamen taşk&ouml;m&uuml;r&uuml;ne dayanan, demografik olarak &ouml;zellikle TTK'da &ccedil;alışan n&uuml;fusun dominant bir hal aldığı ve kentin bir&ccedil;ok yerinde TTK'ya ait birimlerin konumlandığı, giderek zenginleşen bir kenttir. Dolayısıyla zaman i&ccedil;inde palazlanarak b&ouml;lge ekonomisinin &ouml;nc&uuml;s&uuml; bir sanayi kenti halini alan bu kentin kimliğinin taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; &uuml;zerine inşa edildiği s&ouml;ylenebilir.</p> <p>Uzun yıllar bu eksende gelişmeye devam eden kent 1980'li yıllara kadar s&uuml;rekli g&ouml;&ccedil; almaya devam eder. Fakat yine bu d&ouml;nemde T&uuml;rkiye'de uygulanmaya başlanan &ouml;zelleştirme ve kamunun k&uuml;&ccedil;&uuml;lt&uuml;lmesi politikalarından payını almakta gecikmeyen kentin en &ouml;nemli akt&ouml;r&uuml; olan TTK, alternatif enerji kaynaklarının artması, k&ouml;m&uuml;r&uuml;n &ouml;zel ocaklarda daha d&uuml;ş&uuml;k maliyetle &uuml;retilmesi, petrol fiyatlarının dalgalanması, uluslararası ticaretin serbestleşmesi, kamu yatırımlarının ve harcamalarının azaltılması gibi nedenlerle g&ouml;zden d&uuml;şer. Kurum 1988 yılında h&uuml;k&uuml;metin yatırım programı kapsamına alınarak fiziki olarak k&uuml;&ccedil;&uuml;lt&uuml;lmeye başlar<sup>7</sup>. Yaşananlar TTK'da azalan iş&ccedil;i alımları ile birleşince daha k&ouml;t&uuml; &ccedil;alışma koşullarına sahip &ouml;zel ve ka&ccedil;ak ocaklar ortaya &ccedil;ıkar, maden iş&ccedil;ilerinin &ccedil;oğu d&uuml;ş&uuml;k &uuml;cret ile buralarda &ccedil;alışmak zorunda kalır. Dolayısıyla 1990'lar sonrasında Zonguldak'ta işler terse d&ouml;ner, TTK zorlu bir s&uuml;recin i&ccedil;ine itilir<sup>8</sup>.</p> <div data-wd-pending=""><!--[endif]--> <div data-wd-pending="" id="ftn1"> <p class="MsoFootnoteText"><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/zonguldak-in-kentsel-kimligi-uzerine-notlar/3730730.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p class="MsoFootnoteText"><span class="fotograf-yazi">B&uuml;y&uuml;k Ankara Y&uuml;r&uuml;y&uuml;ş&uuml;&nbsp;<span style="font-size: 12px;">(Turhan Demirtaş arşivi)</span></span></p> <p class="MsoFootnoteText">İş&ccedil;i hareketleri a&ccedil;ısından hep hareketli olmuş kentte Cumhuriyet d&ouml;neminin en &ouml;nemli grevi olan B&uuml;y&uuml;k Ankara Y&uuml;r&uuml;y&uuml;ş&uuml; bu d&ouml;nemde yaşanır. 1991 yılının Ocak ayında &ouml;zelleştirme politikalarına karşı ger&ccedil;ekleşen grev g&uuml;nler s&uuml;rer, direnişin sonucunda &ouml;zelleştirme projeleri g&uuml;ndemden kalkar, maden iş&ccedil;isinin &uuml;cretinde d&uuml;zelmeler sağlanır<sup>9</sup>. Ancak sonraki yılın şubat ayında mevcut toplu s&ouml;zleşme koşullarının iş&ccedil;i maliyetlerini &ccedil;ok artırdığı &ouml;ne s&uuml;r&uuml;lerek TTK'nın &ouml;zelleştirilmesi ve bazı maden ocaklarının kapatılması tekrar g&uuml;ndeme getirilir, iş&ccedil;i sayısının 42binden 22bine indirileceği duyurulur<sup>10</sup>. Ger&ccedil;ekten de &ouml;zelleştirme politikalarının başladığı 1980'den 2000'e kadar kurumdan binlerce kişi emekli edilir. 1990'da yeraltında &ccedil;alışan iş&ccedil;i sayısı 21 binlere ulaşırken 2010 yılı rakamlarının 8 binlere kadar d&uuml;şm&uuml;ş olduğu g&ouml;r&uuml;l&uuml;r<sup>11</sup>. Aynı s&uuml;re&ccedil;te d&uuml;nyanın artık farklı, daha ucuz enerjilere y&ouml;nelmeye başlaması ve doğalgazın &uuml;lke genelinde yaygınlaşmasıyla Zonguldak'ın ve taşk&ouml;m&uuml;r&uuml;n&uuml;n &uuml;lke genelindeki &ouml;nemi azalır<sup>12</sup>. Madencilik sekt&ouml;r&uuml;nde kamunun ağırlığı mevcut politikalar eliyle yok edilir yapılan &ouml;zelleştirmeler ve ortaya &ccedil;ıkan k&uuml;&ccedil;&uuml;k/orta &ouml;l&ccedil;ekli işletmeler kentin istihdam yapısını olumsuz y&ouml;nde etkiler. B&uuml;t&uuml;n bunların sonucunda kent bu sefer dışarıya g&ouml;&ccedil; vermeye başlar. N&uuml;fusu giderek azalmaya başlayan kentte taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; artık eskisi gibi &ccedil;ok sayıda insana iş alanı oluşturamaz. TTK hala &uuml;retime devam ediyor olsa bile eskisi gibi &ouml;rg&uuml;tl&uuml; ve g&uuml;&ccedil;l&uuml; bir varlık sergileyemez. Dolayısıyla kentte yeni istihdam alanları aranmaya başlanır ve turizm kenti, &uuml;niversite kenti gibi alternatif kimlik kurguları &uuml;zerinde durulur<sup>13</sup>. B&ouml;ylece kentsel kimliğin temel referansı olan taşk&ouml;m&uuml;r&uuml;n&uuml;n &ouml;nemi &uuml;retiminin d&uuml;şmesi, istihdam ettiği n&uuml;fusun azaltılması gibi sebeplerle gerilemeye başlar, bir turizm &ouml;ğesi olarak kente turist &ccedil;ekmenin bir aracı halini alır. Zonguldak ekonomisinin taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; &uuml;retimine olan bağımlılığının azalmasıyla bir sanayi kenti olma niteliği de yıpranır.</p> <p class="MsoFootnoteText"><strong>2000'li Yıllarla Gelen Değişim: Alternatif Kimliklerin G&ouml;r&uuml;n&uuml;rleşmesi</strong></p> <p class="MsoFootnoteText">Yıllar boyunca taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; odaklı bir sanayi kenti olması ve b&ouml;yle tanınması nedeniyle Zonguldak, sahip olduğu doğal g&uuml;zelliklere rağmen Batı Karadeniz B&ouml;lgesi'nin turizmden en az yararlanan illeri arasındadır. Ne var ki kentin dinamiklerinin farklılaşmasıyla birlikte son yıllarda bu durumu değiştirmek adına &ccedil;eşitli &ccedil;alışmalar yapılıyor.</p> <p class="MsoFootnoteText">&Ouml;rneğin mağaralar a&ccedil;ısından olduk&ccedil;a zengin olan kentte mağaracılık faaliyetleri K&uuml;lt&uuml;r ve Turizm Bakanlığı'nca başlatıldı ve yedi mağara k&uuml;lt&uuml;r varlığı olarak tescil edildi. 1994 yılında İl Turizm M&uuml;d&uuml;rl&uuml;ğ&uuml;'n&uuml;n girişimleriyle toplam on dokuz mağaranın jeolojik et&uuml;tleri yapıldı, bunlardan G&ouml;kg&ouml;l Mağarası turizm ama&ccedil;lı olarak ziyarete a&ccedil;ıldı, Karadeniz. Ereğli'deki "Cehennemağzı Mağaraları" İl Turizm M&uuml;d&uuml;rl&uuml;ğ&uuml;'n&uuml;n &ouml;nerisiyle 1996 yılında Bakanlık&ccedil;a "İnan&ccedil; Turizmi Projesi" kapsamına alındı<sup>14</sup>.</p> <p class="MsoFootnoteText"><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/zonguldak-in-kentsel-kimligi-uzerine-notlar/5730730.jpg.jpeg" /></p> <p class="MsoFootnoteText"><span class="fotograf-yazi">G&ouml;kg&ouml;l Mağarası (<a href="http://www.gokgolmagarasi.com/galeri" target="_blank">gokgolmagarasi.com</a>)</span></p> <p class="MsoFootnoteText">Bu gelişmelere ek olarak &uuml;lkenin ilk maden m&uuml;zesi de 09.12.2016 tarihinde Zonguldak'ta hizmete a&ccedil;ıldı. G&ouml;r&uuml;nen o ki artık taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; kimliğinin izleri kentte bir turistik &ccedil;ekim aracı olarak kullanılıyor. Tam da bu noktada kent - sanayi ilişkisini temsil eden g&uuml;&ccedil;l&uuml; bir mimari fig&uuml;r olan Zonguldak Merkez Lavuarı'nın 2006 yılında yıkıldığının altını &ccedil;izmek ve maden m&uuml;zesinin taşıdığı manidarlığa dikkat &ccedil;ekmek gerekir. 2000'li yılların başında devredışı bırakılıp &ccedil;&uuml;r&uuml;meye terk edilen tesisteki ani yıkım kentin politik g&uuml;ndemine yıkılması/korunması/yeniden yapılma(ma)sı bağlamında oturdu ve hararetli tartışmalara sebep oldu. Lavuarın yıkım hikayesi, taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; &uuml;retiminin Zonguldak &uuml;zerinde temsil ettiği her t&uuml;rl&uuml; kimlik, g&uuml;&ccedil;, iktidar ilişkilerinin de g&uuml;n ge&ccedil;tik&ccedil;e nasıl zayıfladığının bir g&ouml;stergesi olarak değerlendirilebilir. Hatta bu yıkımı Zonguldak'ın taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; &uuml;zerine inşa edilen kimliğine ve kentin kolektif belleğine verilen en belirgin zararlardan biri olarak okumak da m&uuml;mk&uuml;n.</p> <p class="MsoFootnoteText"><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/zonguldak-in-kentsel-kimligi-uzerine-notlar/6730730.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p class="MsoFootnoteText"><span class="fotograf-yazi">Kent sil&uuml;eti ve Zonguldak Merkez Lavuarı&rsquo;nın yıkımdan &ouml;nceki hali (Turhan Demirtaş arşivi)</span></p> <p class="MsoFootnoteText">Zonguldak'ı bir turizm kenti haline getirme &ccedil;abalarına bakıldığında yapılan &ccedil;alışmaların sonu&ccedil; verdiği anlaşılıyor. İlin iklim koşulları, deniz - kum - g&uuml;neş &uuml;&ccedil;genine dayalı se&ccedil;eneğe uzun s&uuml;reli fırsat tanımasa da ormanlık alanlar, yaylalar, mağaralar ve su - yeşil kombinasyonun oluşturduğu doğal g&uuml;zellikler Zonguldak'ı doğaseverlerin g&ouml;z&uuml;nde bir &ccedil;ekim odağı kıldığından ilin turizm alanındaki geleceğine y&ouml;nelik planlamalar bu kapsamda ilerliyor<sup>15</sup>. Valilik deniz turizminin yanı sıra av turizmi, rafting, doğa y&uuml;r&uuml;y&uuml;ş&uuml;, bisiklet turları, yayla turizmi, foto safari gibi farklı turizm bi&ccedil;imlerini &ouml;n plana &ccedil;ıkartmaya &ccedil;alışıyor. Resmi web sitesinde &uuml;lke ekonomisinin dinamik sekt&ouml;rlerinden olan turizmin, son yıllarda burada da &ouml;nemli bir gelişme &ccedil;izgisi yakaladığı ve kayda değer bir istihdam ve hizmet alanı durumuna geldiğini belirtiyor<sup>16</sup>. &Ouml;te yandan biraz araştırıldığında B&uuml;lent Ecevit &Uuml;niversitesi (BE&Uuml;), M&uuml;hendislik Fak&uuml;ltesi Geometrik B&ouml;l&uuml;m&uuml; d&ouml;rd&uuml;nc&uuml; sınıf &ouml;ğrencilerinin kentin turizm haritasını &ccedil;ıkarttığı, gezilebilecek tarihi, k&uuml;lt&uuml;rel ve sosyal alanları internet ortamında haritalayarak ilgilenenlerin kullanımına sunduğunu da g&ouml;r&uuml;r&uuml;z. Kenti ziyaret edeceklerin harita ile gezecekleri yerin adres, fotoğraf ve bilgisine ulaşabildiği bu sistem ile kentin turizm odaklarının tanıtılması hedefleniyor<sup>17</sup>.</p> <p class="MsoFootnoteText"><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/zonguldak-in-kentsel-kimligi-uzerine-notlar/7730730.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p class="MsoFootnoteText"><span class="fotograf-yazi">Zonguldak Kapuz Plajı (<a href="http://www.zonguldakkulturturizm.gov.tr/TR,92530/fotograf-galerisi.html" target="_blank">T.C. K&uuml;lt&uuml;r ve Turizm Bakanlığı, Zonguldak İl K&uuml;lt&uuml;r ve Turizm M&uuml;d&uuml;rl&uuml;ğ&uuml;</a>)</span></p> <p class="MsoFootnoteText"><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/zonguldak-in-kentsel-kimligi-uzerine-notlar/8730730.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p class="MsoFootnoteText"><span class="fotograf-yazi">Dirgine &Ccedil;ayı'nda rafting&nbsp;<span style="font-size: 12px;">(</span><a href="http://www.zonguldakkulturturizm.gov.tr/TR,92530/fotograf-galerisi.html" target="_blank" style="font-size: 12px;">T.C. K&uuml;lt&uuml;r ve Turizm Bakanlığı, Zonguldak İl K&uuml;lt&uuml;r ve Turizm M&uuml;d&uuml;rl&uuml;ğ&uuml;</a><span style="font-size: 12px;">)</span></span></p> <p class="MsoFootnoteText"><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/zonguldak-in-kentsel-kimligi-uzerine-notlar/9730730.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p class="MsoFootnoteText"><span class="fotograf-yazi">Namazgah Deresi, G&ouml;k&ccedil;ebey&nbsp;<span style="font-size: 12px;">(</span><a href="http://www.zonguldakkulturturizm.gov.tr/TR,92530/fotograf-galerisi.html" target="_blank" style="font-size: 12px;">T.C. K&uuml;lt&uuml;r ve Turizm Bakanlığı, Zonguldak İl K&uuml;lt&uuml;r ve Turizm M&uuml;d&uuml;rl&uuml;ğ&uuml;</a><span style="font-size: 12px;">)</span></span></p> <p class="MsoFootnoteText"><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/zonguldak-in-kentsel-kimligi-uzerine-notlar/10730730.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p class="MsoFootnoteText"><span class="fotograf-yazi">Değirmenağzı Şelalesi&nbsp;<span style="font-size: 12px;">(</span><a href="http://www.zonguldakkulturturizm.gov.tr/TR,92530/fotograf-galerisi.html" target="_blank" style="font-size: 12px;">T.C. K&uuml;lt&uuml;r ve Turizm Bakanlığı, Zonguldak İl K&uuml;lt&uuml;r ve Turizm M&uuml;d&uuml;rl&uuml;ğ&uuml;</a><span style="font-size: 12px;">)</span></span></p> <p class="MsoFootnoteText">Turizm kenti gibi maden/ci kentine alternatif diğer bir kimlik kurgusu olan &uuml;niversite kenti başlığı incelendiğinde, kentin &uuml;niversiteyle ilişkisinin 1992 yılında kurulan ancak 2012 yılında adı B&uuml;lent Ecevit &Uuml;niversitesi (BE&Uuml;) olarak değiştirilen Zonguldak Karaelmas &Uuml;niversitesi &uuml;zerinden kurulduğu anlaşılıyor. 11 Fak&uuml;lte, 3 Enstit&uuml;, 3 Y&uuml;ksekokul, 7 Meslek Y&uuml;ksekokulu ve 20 Araştırma Merkezi bulunan bu &uuml;niversite g&uuml;n&uuml;m&uuml;zde 11 yerleşkeye yayılmış olarak hizmet veriyor<sup>18</sup>. &Ouml;zellikle son yıllarda Zonguldak'ta gittik&ccedil;e artan &ouml;ğrenci n&uuml;fusu olduk&ccedil;a dikkat &ccedil;ekici bir boyutta. 2013 yılında 23.871 olan BE&Uuml; &ouml;ğrenci sayısının d&ouml;rt yıl sonra 35.612'e<sup>19</sup>&nbsp; kadar y&uuml;kselmesi mevcut duruma ilişkin fikir verebilir. Bu bağlamda kapsamı genişleyen ve &ouml;ğrenci sayısı &ouml;zellikle 2000li yıllarda hızla artan bu eğitim kurumunun kent &uuml;zerindeki etkilerinin yadsınılmaması, kente &ccedil;ektiği &ouml;ğrenciler ve akademik/idari kadro ile kentin demografik olduğu kadar sosyo-k&uuml;lt&uuml;rel ve mekansal gelişim/değişim &ccedil;izgisinde bu &uuml;niversitenin artık &ouml;nemli bir rol sahibi olduğunun anlaşılması kentin son yıllarda değişen dinamiklerinin algılanması bağlamında da &ouml;nemlidir.&nbsp;</p> <p class="MsoFootnoteText"><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/zonguldak-in-kentsel-kimligi-uzerine-notlar/11730730.jpg.jpeg" border="0" /></p> <p class="MsoFootnoteText"><span class="fotograf-yazi">BE&Uuml; Kamp&uuml;s&uuml; (<a href="http://w3.beun.edu.tr/" target="_blank">beun.edu.tr</a>)</span></p> <p class="MsoFootnoteText">Hasan Sankır ve Ay&ccedil;a Demir G&uuml;rdal'ın 2014 tarihli "B&uuml;lent Ecevit &Uuml;niversitesi'nin Zonguldak'a Etkileri ve Kentin &Uuml;niversite Algısı" başlıklı araştırmasının sonu&ccedil;larına g&ouml;re, kent ile BE&Uuml; arasında birlikte b&uuml;y&uuml;me ve gelişme y&ouml;n&uuml;nde bir karşılıklı etkileşim mevcut. Katılımcıların verdiği yanıtlar &uuml;niversitenin Zonguldak'ın ekonomik, k&uuml;lt&uuml;rel, sosyal yaşamına olumlu katkılar sunduğunu ortaya koyuyor <sup>20</sup> . BE&Uuml;'n&uuml;n Zonguldak ekonomisine etkisini &ouml;l&ccedil;mek &uuml;zerine Yasemin Ersoy K&ouml;se, Ertuğrul Yıldırım ve Ahmet Ferda &Ccedil;akmak tarafından yapılan bir başka &ccedil;alışma ise &uuml;niversitenin Zonguldak ekonomisine etkisinin yalnızca 2016 yılında 2.4 milyar TL olarak hesaplandığını ortaya koyuyor. Yaklaşık 3000 &ouml;ğrencinin katılımıyla ger&ccedil;ekleştirilen, &Ouml;ğrenci T&uuml;ketim Eğilimleri Belirleme Anketi'ne g&ouml;re &ouml;ğrencilerin barınma, gıda, giyim ve ulaşım sekt&ouml;rlerine y&ouml;nelik harcamaları ağırlıkta. B&ouml;ylece BE&Uuml;'n&uuml;n &ccedil;eşitli alanlarda hızlı bir gelişme trendi sergilemesi, &Uuml;niversite'nin Zonguldak ilindeki rol&uuml;n&uuml; ve &ouml;nemini g&uuml;&ccedil;lendiriyor <sup>21</sup>.</p> <p class="MsoFootnoteText"><strong>Son S&ouml;z Olarak</strong></p> <p class="MsoFootnoteText">Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte ulus-devlet anlayışı bağlamında gelişimine &ouml;nem verilen sanayileşme ve madencilik ile hızla b&uuml;y&uuml;yen Zonguldak 30 yıllık s&uuml;re zarfında taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; sayesinde kentsel bağlamda olduk&ccedil;a b&uuml;y&uuml;k aşamalar kaydeder. Maden işletmelerinin yoğunlaşması kentin ekonomik yapısını ve yerleşimini bi&ccedil;imlendirir, havzada &ccedil;ıkarılan taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; kentsel kimliğin temeli olur. 1950'li yıllarla başlayan s&uuml;re&ccedil;te kente diğer şehirlerden s&uuml;rekli bir g&ouml;&ccedil; akışı yaşanır. 1980'li yıllara gelindiğindeyse d&uuml;nya genelinde ve &uuml;lkede egemen olan neo-liberal politikalar ile sanayisizleşme s&uuml;recinden etkilenen Zonguldak, eski g&uuml;c&uuml;n&uuml; ve kimliğini yitirmeye başlar. Bu durum TTK'nın aynı d&ouml;nemde başlayan zayıflatılma &ccedil;abalarından kolaylıkla okunabilir. Yaşanan gelişmelerin uzantısında 2000'li yıllarla birlikte g&ouml;&ccedil; vermeye başlayan Zonguldak yıllar i&ccedil;inde ekonomik anlamda olduğu kadar sosyal anlamda da bir d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m&uuml;n i&ccedil;ine girer; kent dokusu değişir ve yıllarca taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; ekseninde kavramsal bir b&uuml;t&uuml;nl&uuml;k ortaya koymuş olan kent bambaşka bir y&ouml;ne evrilir. Kentin ekonomisinin taşk&ouml;m&uuml;r&uuml;yle olan ilişkisinin sekteye uğramasıyla sanayi kenti kimliğini ve taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; k&uuml;lt&uuml;r&uuml;n&uuml; b&uuml;y&uuml;k &ouml;l&ccedil;&uuml;de kaybetmeye başlayan Zonguldak'ın artık turizm ya da &uuml;niversite kenti olarak anılması y&ouml;n&uuml;nde uğraşılır. Turizmini geliştirmeye &ccedil;alışmak ve &uuml;niversiteye yatırım yapmak Zonguldak'ın kaybettiği &ouml;nemi yeniden kazanabilmesi bağlamında yeni bir şans halini alır. Sonu&ccedil; olarak, &ouml;zellikle 1950'li yıllardan itibaren kentsel kimliği taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; ile ilişkilenen, hatta "kara elmas" diyarı olarak anılan Zonguldak'ın bug&uuml;n farklı bir noktada konumlanması neticesinde ortaya koyulan yeni kentsel kimlik alternatifleri Zonguldak'ın &ouml;zellikle son yıllarda bir turizm ve &uuml;niversite kenti olma konusunda yol aldığını g&ouml;sterir niteliktedir. Ancak benzer s&uuml;re&ccedil;leri yaşayan başka kentler de g&ouml;z &ouml;n&uuml;ne alındığında &uuml;retimden hizmet sekt&ouml;r&uuml;ne bu kayışın &uuml;lke ekonomisine ne getireceği tartışma konusu.</p> <div data-wd-pending=""> <div data-wd-pending="" id="ftn2"></div> </div> <p class="MsoFootnoteText">---</p> <div data-wd-pending=""> <div data-wd-pending="" id="ftn1"> <p class="MsoFootnoteText"><span class="fotograf-yazi">[1] Ekrem Murat Zaman, "Zonguldak İnsan-Mekan-Zaman", TMMOB Maden M&uuml;hendisleri Odası Yayını, s.270-272, 2012.</span></p> </div> </div> <p><span class="fotograf-yazi">[2] Seyfi Arkan, "K&ouml;m&uuml;r-İş İş&ccedil;i Uramı." Arkitekt S.61 (1936), s.9-10. (erişim tarihi: 8 Ocak 2016, http://dergi.mo.org.tr/dergiler/2/124/1423.pdf); Seyfi Arkan, "Amele Evleri: İlkokul, Mutfak ve &Ccedil;amaşırlık Binası, Kozlu, Zonguldak." Arkitekt S.57 (1935), s.253-258. (erişim tarihi: 15 Ocak 2018, http://dergi.mo.org.tr/dergiler/2/82/843.pdf)</span></p> <p><span class="fotograf-yazi">[3] Bilge İmamoğlu, "Seyfi Arkan ve K&ouml;m&uuml;r İş&ccedil;ileri i&ccedil;in Konut: Zonguldak; &Uuml;z&uuml;lmez ve Kozlu" i&ccedil;inde Fabrikada Barınmak, ed. Ali Cengizkan, (Ankara: Arkadaş Yayınevi, 2009), s.131-133., Sezen &Ouml;ktem, "Karab&uuml;k Demir &Ccedil;elik Fabrikaları ve Yerleşkesi", TMMOB Ankara Mimarlar Odası Şubesi B&uuml;lten 45, 2006.</span></p> <p><span class="fotograf-yazi">[4] TC Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Maden İşleri M&uuml;d&uuml;rl&uuml;ğ&uuml;, Madencilik Terimleri S&ouml;zl&uuml;ğ&uuml;</span></p> <div data-wd-pending=""> <div data-wd-pending=""> <p><span class="fotograf-yazi">[5] Zaman, a.g.e., s.289.</span></p> <p><span class="fotograf-yazi">[6]&nbsp;<span style="text-align: justify;">H&uuml;seyin Koca, &ldquo;Zonguldak Havzasında Maden K&ouml;m&uuml;r&uuml; &Uuml;retimi ile Başlayan &Ccedil;alışma ve Kentleşme Koşullarının Y&ouml;re Halkı &Uuml;zerindeki Etkileri&rdquo;,&nbsp;</span><i style="text-align: justify;">38. ICANAS (Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika &Ccedil;alışmaları Kongresi),</i><span style="text-align: justify;">&nbsp;10-15 Eyl&uuml;l 2007, Ankara, Bildiri Kitabı, 581-598. (erişim tarihi: 15.01.2018,&nbsp;</span>http://www.ayk.gov.tr/icanas38/cevre-kentlesme-sorunlari-ve-cozumleri-problems-and-solutions-of-environment-and-urbanization-)</span></p> <p><span class="fotograf-yazi">[7] Berna G&uuml;ler M&uuml;ft&uuml;oğlu, Bağdag&uuml;l Taniş, "21. Y&uuml;zyılda Zonguldak Maden İşletmelerinde &Ccedil;alışma Hayatı: Bir Kesit-Tek Ger&ccedil;ek", &Ccedil;alışma ve Toplum, 2010/2, s.185-216. (erişim tarihi: 15 Ocak 2018, http://www.maden.org.tr/resimler/ekler/c8b77e50a420661_ek.pdf)</span></p> </div> </div> </div> </div> <div data-wd-pending=""> <div data-wd-pending=""> <div data-wd-pending=""> <div data-wd-pending=""> <p><span class="fotograf-yazi">[8] Ali Ayaroğlu, "K&ouml;m&uuml;r &Uuml;retimi 2 Milyon Tona D&uuml;şt&uuml;." Cumhuriyet, 4 Ocak 2012, (erişim tarihi: 15 Ocak 2016, http://www.cumhuriyetarsivi.com/)</span></p> <p><span class="fotograf-yazi">[9] Ş&uuml;kran Soner, "B&uuml;y&uuml;k Madenci Direnişi", Cumhuriyet, 4 Ocak 2012. (erişim tarihi: 15 Ocak 2016, http://www.cumhuriyetarsivi.com/)</span></p> </div> </div> </div> </div> <p><span class="fotograf-yazi">[10] Selahattin Demircan, "Zonguldak'ta &Ouml;zelleştirme." Cumhuriyet, 12 Şubat 1991 (erişim tarihi: 15 Ocak 2016, http://www.cumhuriyetarsivi.com/)</span></p> <p><span class="fotograf-yazi">[11] Erdoğan Kaymak&ccedil;ı, "TTK Tasfiye Ediliyor", Cumhuriyet, 4 Ocak 1992. (erişim tarihi: 15 Ocak 2016, http://www.cumhuriyetarsivi.com/)</span></p> <p><span class="fotograf-yazi">[12] Turgay Fişek&ccedil;i, "Zonguldak." Cumhuriyet, 30 Haziran 2004 (erişim tarihi: 15 Ocak 2016, http://www.cumhuriyetarsivi.com/)</span></p> <div data-wd-pending=""> <div data-wd-pending=""> <div data-wd-pending=""> <div data-wd-pending=""> <p><span class="fotograf-yazi">[13] Koca, age.</span></p> <p><span class="fotograf-yazi">[14] http://www.bakka.gov.tr/site/sayfa/43/zonguldak (erişim tarihi: 21 Ocak 2018)</span></p> <p><span class="fotograf-yazi">[15] http://www.zonguldak.gov.tr/tarihi-ve-turistik-yerler (erişim tarihi: 21 Ocak 2018)</span></p> </div> </div> </div> </div> <p><span class="fotograf-yazi">[16] http://www.zonguldak.gov.tr (erişim tarihi: 21 Ocak 2018)</span></p> <div data-wd-pending=""> <div data-wd-pending=""> <div data-wd-pending=""> <div data-wd-pending=""> <p><span class="fotograf-yazi">[17] http://www.hurriyet.com.tr/amp/zonguldakin-turizm-haritasi-cikartildi-40531864 (erişim tarihi: 21 Ocak 2018)</span></p> <p><span class="fotograf-yazi">[18] http://w3.beun.edu.tr/ (erişim tarihi: 21 Ocak 2018)</span></p> </div> </div> </div> </div> <div data-wd-pending=""> <div data-wd-pending=""> <div data-wd-pending=""> <div data-wd-pending=""> <p><span class="fotograf-yazi">[19] http://w3.beun.edu.tr/ (erişim tarihi: 21 Ocak 2018)</span></p> <p><span class="fotograf-yazi">[20] Hasan Sankır, Ay&ccedil;a Demir G&uuml;rdal, 2014, B&uuml;lent Ecevit &Uuml;niversitesi'nin Zonguldak'a Etkileri ve Kentin &Uuml;niversite Algısı, B&uuml;lent Ecevit &Uuml;niversitesi Y&uuml;ksek &Ouml;ğretim ve Bilim Dergisi, Cilt 4, Sayı 2, s.90-98.</span></p> </div> </div> </div> </div> <p><span class="fotograf-yazi">[21] Yasemin Ersoy K&ouml;se, Ertuğrul Yıldırım, Ahmet Ferda &Ccedil;akmak vd., 2017, B&uuml;lent Ecevit &Uuml;niversitesi'nin Zonguldak İline Ekonomik Etkisi, Uluslararası Y&ouml;netim İktisat Ve İşletme Dergisi, Icmeb17 &Ouml;zel Sayısı - Int. Journal Of Management Economics And Business, Icmeb17 Special Issue 1011</span></p> <div class="mcePaste" data-wd-pending="" id="_mcePaste" style="position: absolute; left: -10000px; top: 0px; width: 1px; height: 1px; overflow: hidden;"> <p><span style="font-size: 12.0pt;">Gelişimini</span></p> <p>&nbsp;</p> <p><span style="font-size: 12.0pt;">,</span></p> <p><span style="font-size: 12.0pt;">b&ouml;lgedeki taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; yataklarına bor&ccedil;lu olan Zonguldak Cumhuriyetin ilanının ardından &uuml;lke sanayisinin geliştirilmesi fikri doğrultusunda kentleşmeye başlayarak zamanla Batı Karadeniz B&ouml;lgesi&rsquo;nin en &ouml;nemli kenti haline gelir. 1940 yılında devletleştirilen k&ouml;m&uuml;r havzasında arama ve işletme hakkının Ereğli K&ouml;m&uuml;r İşletmeleri&rsquo;ne (EKİ) verilmesiyle başlayan s&uuml;re&ccedil;te</span><span style="font-size: 12pt; font-family: Calibri, sans-serif;"> hem </span><span style="font-size: 12.0pt;">yeraltındaki hem de yer&uuml;st&uuml;ndeki tesislerin &ccedil;oğu ekonomik &ouml;m&uuml;rlerini yitirmiş durumda olduğundan, 1945 yılı kalkınma planlarında k&ouml;m&uuml;r ihtiyacının karşılanması adına havzanın genişletilmesi, geliştirilmesi ve &uuml;retimin artırılması projelerine yer verilir. Buradaki tesislerin yenilenmesi ve faaliyetlerinin d&uuml;zenlenmesi y&ouml;n&uuml;nde alınan karar doğrultusunda bir&ccedil;ok proje ger&ccedil;ekleştirilir<a name="_ftnref1" href="file:///C:/Users/tulay.aydin/Downloads/efsuneg%C3%BCney-Zonguldak%C4%B1nkentselkimligiuzerinenotlar.docx#_ftn1"><span class="MsoFootnoteReference"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt;">[1]</span></span><!--[endif]--></span></a>. </span><span style="font-size: 12.0pt;">Bu yıllarda artık taşk&ouml;m&uuml;r&uuml;n&uuml;n mekansal karşılıkları &uuml;zerinden bir kentleşme &ccedil;izgisine kavuşan Zonguldak&rsquo;ta maden ocakları dışında onlarla ilişkili ek servis alanları, y&ouml;netim birimleri ve iş&ccedil;i konutlarının varlığı dikkat &ccedil;eker. &Ouml;rneğin Erken Cumhuriyet D&ouml;neminin &ouml;nemli mimarlarından Seyfi Arkan&rsquo;ın &Uuml;z&uuml;lmez ve Kozlu&rsquo;daki maden ocaklarında &ccedil;alışan iş&ccedil;ilerin barınma problemlerini &ccedil;&ouml;zmeye y&ouml;nelik planladığı b&uuml;y&uuml;k &ouml;l&ccedil;ekli yerleşim projeleri bunlardandır. Her iki yerleşime ait ilk bilgilere 1935 ve 1936 yılında yayınlanan Arkitekt Dergisi sayılarında yer verilir<a name="_ftnref2" href="file:///C:/Users/tulay.aydin/Downloads/efsuneg%C3%BCney-Zonguldak%C4%B1nkentselkimligiuzerinenotlar.docx#_ftn2"><span class="MsoFootnoteReference"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt;">[2]</span></span><!--[endif]--></span></a>. Hatta zaman i&ccedil;inde bu &ouml;rnekler, mimarlık entelijansiyası tarafından sıklıkla kullanılan temel referanslar haline gelir. Havzadaki bu yeni yapılaşma s&uuml;reci, b&ouml;lgedeki coğrafi ve ekonomik gelişmelerin birer yansıması olarak okunabileceği gibi yeni bir sosyal yaşantıya da işaret eder<a name="_ftnref3" href="file:///C:/Users/tulay.aydin/Downloads/efsuneg%C3%BCney-Zonguldak%C4%B1nkentselkimligiuzerinenotlar.docx#_ftn3"><span class="MsoFootnoteReference"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt;">[3]</span></span><!--[endif]--></span></a>. Bir diğer &ouml;nemli &ouml;rnek ise </span><span style="font-size: 12.0pt;">Zonguldak&rsquo;ın tam da</span><span style="font-size: 12.0pt;"> merkezinde olanca ağırlığıyla bir sanayi kentinde olduğunuzu hatırlatan Merkez Lavuarı&rsquo;nın inşaatıdır. </span><span style="font-size: 12pt; font-family: Calibri, sans-serif; background-image: initial; background-position: initial; background-size: initial; background-repeat: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial;">Kabaca k&ouml;m&uuml;r yıkama tesisi olarak bilinen lavuar, maden ocağından &ccedil;ıkan k&ouml;m&uuml;r&uuml;n ilk işleme tabi tutulduğu yerdir<a name="_ftnref4" href="file:///C:/Users/tulay.aydin/Downloads/efsuneg%C3%BCney-Zonguldak%C4%B1nkentselkimligiuzerinenotlar.docx#_ftn4"><span class="MsoFootnoteReference"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt; font-family: Calibri, sans-serif; background-image: initial; background-position: initial; background-size: initial; background-repeat: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial;">[4]</span></span><!--[endif]--></span></a>. </span><span style="font-size: 12.0pt;">T&uuml;rkiye Taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; Kurumu'na (TTK) ait bu yapı grubu 1957 yılında işletmeye a&ccedil;ılır ve 2000&rsquo;li yıllara kadar uzun s&uuml;re hizmet verir<a name="_ftnref5" href="file:///C:/Users/tulay.aydin/Downloads/efsuneg%C3%BCney-Zonguldak%C4%B1nkentselkimligiuzerinenotlar.docx#_ftn5"><span class="MsoFootnoteReference"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 12pt;">[5]</span></span><!--[endif]--></span></a>. </span></p> <div data-wd-pending=""><!--[if !supportFootnotes]--><br clear="all" /> <hr width="33%" size="1" align="left" /> <!--[endif]--> <div data-wd-pending="" id="ftn1"> <p class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn1" href="file:///C:/Users/tulay.aydin/Downloads/efsuneg%C3%BCney-Zonguldak%C4%B1nkentselkimligiuzerinenotlar.docx#_ftnref1"><span class="MsoFootnoteReference"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 10.0pt;">[1]</span></span><!--[endif]--></span></a> Ekrem Murat Zaman, &ldquo;Zonguldak İnsan-Mekan-Zaman&rdquo;<i>, TMMOB Maden M&uuml;hendisleri Odası Yayını,</i> s.270-272, 2012. <o:p></o:p></p> </div> <div data-wd-pending="" id="ftn2"> <p class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn2" href="file:///C:/Users/tulay.aydin/Downloads/efsuneg%C3%BCney-Zonguldak%C4%B1nkentselkimligiuzerinenotlar.docx#_ftnref2"><span class="MsoFootnoteReference"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 10.0pt;">[2]</span></span><!--[endif]--></span></a> Seyfi Arkan, &ldquo;K&ouml;m&uuml;r-İş İş&ccedil;i Uramı.&rdquo; &nbsp;<i>Arkitekt </i>S.61<i> </i>(1936), s.9-10. (erişim tarihi: 8 Ocak 2016, http://dergi.mo.org.tr/dergiler/2/124/1423.pdf); Seyfi Arkan, &ldquo;Amele Evleri: İlkokul, Mutfak ve &Ccedil;amaşırlık Binası, Kozlu, Zonguldak.&rdquo; <i>Arkitekt &nbsp;</i>S.57<i> </i>(1935), s.253-258. (erişim tarihi: 15 Ocak 2018, &nbsp;http://dergi.mo.org.tr/dergiler/2/82/843.pdf)<o:p></o:p></p> </div> <div data-wd-pending="" id="ftn3"> <p class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn3" href="file:///C:/Users/tulay.aydin/Downloads/efsuneg%C3%BCney-Zonguldak%C4%B1nkentselkimligiuzerinenotlar.docx#_ftnref3"><span class="MsoFootnoteReference"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 10.0pt;">[3]</span></span><!--[endif]--></span></a> Bilge İmamoğlu, &ldquo;Seyfi Arkan ve K&ouml;m&uuml;r İş&ccedil;ileri i&ccedil;in Konut: Zonguldak; &Uuml;z&uuml;lmez ve Kozlu&rdquo; i&ccedil;inde <i>Fabrikada Barınmak, </i>ed. Ali Cengizkan,<i> </i>(Ankara: Arkadaş Yayınevi, 2009), s.131-133., Sezen &Ouml;ktem, &ldquo;Karab&uuml;k Demir &Ccedil;elik Fabrikaları ve Yerleşkesi&rdquo;, <i>TMMOB Ankara Mimarlar Odası Şubesi B&uuml;lten 45</i>, 2006.<o:p></o:p></p> </div> <div data-wd-pending="" id="ftn4"> <p class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn4" href="file:///C:/Users/tulay.aydin/Downloads/efsuneg%C3%BCney-Zonguldak%C4%B1nkentselkimligiuzerinenotlar.docx#_ftnref4"><span class="MsoFootnoteReference"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 10.0pt;">[4]</span></span><!--[endif]--></span></a> TC Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Maden İşleri M&uuml;d&uuml;rl&uuml;ğ&uuml;, Madencilik Terimleri S&ouml;zl&uuml;ğ&uuml;<o:p></o:p></p> </div> <div data-wd-pending="" id="ftn5"> <p class="MsoFootnoteText"><a name="_ftn5" href="file:///C:/Users/tulay.aydin/Downloads/efsuneg%C3%BCney-Zonguldak%C4%B1nkentselkimligiuzerinenotlar.docx#_ftnref5"><span class="MsoFootnoteReference"><!--[if !supportFootnotes]--><span class="MsoFootnoteReference"><span style="font-size: 10.0pt;">[5]</span></span><!--[endif]--></span></a> Zaman, a.g.e., s.289.<o:p></o:p></p> </div> </div> </div> Mon, 19 Feb 2018 15:45:00 +03 Dönüşmesi Gereken Sadece Kentler Mi? http://www.arkitera.com/gorus/index/detay/donusmesi-gereken-sadece-kentler-mi_/1167 Tuncay Neyişçi <img src="http://galeri3.arkitera.com/var/resizes/gorus-02/orman_Res.jpg.jpeg" width="640" /><br/><br><br><br>4. Ormancılık Kongresinde “Kentsel Dönüşüm Ormancılığı” adı altında sunulan bir bildiridir.<br><br><p><b>&Ouml;zet</b><b>&nbsp;</b></p> <p>Değişim ve d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m, doğal ve k&uuml;lt&uuml;rel anlamda, ekosferimizin hızı s&uuml;rekli artan en temel s&uuml;recidir. Kentler kırsal k&ouml;kenli insanın doğal yaşama ortamına d&ouml;n&uuml;ş&uuml;rken, ağa&ccedil; merkezli ormancılık anlayışı da yerini insan merkezli ormancılık anlayışına bırakmaktadır. Kent ile kırsal ayırımı ortadan kalkarken doğa, kırsal ya da orman kent i&ccedil;ine monte edilerek melez (hibrit)&nbsp; kentler giderek&nbsp; yaygınlaşmaktadır.&nbsp; Bu &ccedil;oklu d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m orman ve ormancılara &ccedil;ok yeni ve &ccedil;ok &ouml;nemli fırsatlar ve sorumluluklar y&uuml;klemektedir.<b>&nbsp;</b></p> <p><b>Anahtar kelimeler: </b>Melez kentler<b>, </b>insan odaklı ormancılık, nicel ve nitel ormancılık, orman kentler, nicel ve nitel kentleşme.</p> <p><b>1. Giriş</b><b>&nbsp;</b></p> <p>İnsan, gezegen &uuml;zerinde g&ouml;r&uuml;nmeye başladığı ilk g&uuml;n&uuml;nden beri, ekosferin diğer canlı bileşenleri gibi, neslini devam ettirebilme temel i&ccedil;g&uuml;d&uuml;s&uuml;yle, &ccedil;evresine uyum sağlama &ccedil;abasındadır. &Ccedil;evresine uyum sağlayabilmek i&ccedil;in &ccedil;evresini değiştirir, d&ouml;n&uuml;şt&uuml;r&uuml;r, ancak bu arada kendisi de değişir ve d&ouml;n&uuml;ş&uuml;r. Ağa&ccedil; kovuğundan başlayıp g&ouml;kdelenlere, klandan başlayıp milyonlarla ifade edilen n&uuml;fusa sahip metropollere dek uzanan konut ve kent olgusu bu değişim ve d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m s&uuml;recinin ka&ccedil;ınılamaz sonucudur.</p> <p>&Ouml;nceleri barınma ve korunma gibi ağırlıklı olarak biyolojik ihtiya&ccedil;ların karşılanabilmesine y&ouml;nelik&nbsp; olarak gelişen konut ve kent kavramı daha sonraları sosyal, k&uuml;lt&uuml;rel ve ekonomik ihtiya&ccedil;ları da karşılamak zorunda kalarak, i&ccedil;inde yaşayanlarla birlikte s&uuml;rekli d&ouml;n&uuml;şm&uuml;ş ve d&ouml;n&uuml;şt&uuml;rm&uuml;şt&uuml;r. Bug&uuml;n&uuml;n kentleri ve kentlileri bu uzun s&uuml;rm&uuml;ş değişim ve d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m s&uuml;recinin tanıkları ve emanet&ccedil;ileridir.</p> <p>Dokuz bin yıl &ouml;ncesinin sokaksız kenti &Ccedil;atalh&ouml;y&uuml;k&rsquo;&uuml;n i&ccedil;inden otoban ge&ccedil;en kente, &nbsp;bir metrekare yeşil alanı olmayan 80 bin n&uuml;fuslu Perge antik kentinin yeşil alan talebinin giderek y&uuml;kseldiği iki milyon n&uuml;fuslu Antalya&rsquo;ya d&ouml;n&uuml;şm&uuml;ş (evrilmiş) olması bu olgunun&nbsp; yakın &ccedil;evremizdeki tanıklarıdır.&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p> <p>İnsan, aynı zaman ve mekanda, hem biyolojik ve hem de k&uuml;lt&uuml;rel değişime (evrim) uğrayabilen &ouml;zg&uuml;n bir canlı t&uuml;r&uuml;d&uuml;r. Biyolojik değişim ve d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m g&ouml;receli olarak yavaş ilerlerken k&uuml;lt&uuml;rel değişim ve d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m&uuml;n hızı nerede ise geometrik olarak artmaktadır. Kentsel ya da kırsal, yaşanan sorunların hemen hepsinin k&ouml;keninde biyolojik/k&uuml;lt&uuml;rel değişim-d&ouml;n&uuml;ş&uuml;me ilişkin bu hız farkının etkilerini g&ouml;rmek olasıdır. Kentlerimizin biyolojik talebimizle yanıt veren yeşil alanlar bakımından giderek fakirleşmesine karşın, k&uuml;lt&uuml;rel (ekonomik) taleplerimizle uyumlu ağır bir rant baskısı altında&nbsp; kalmaları bu &ccedil;elişkinin dışavurumudur. Bir başka ifadeyle, kentler ekolojik anlamda insan yaşamını değil, k&uuml;lt&uuml;rel anlamda ekonomiyi (rant) temel girdi alarak tasarlanmakta ve inşa edilmektedir.</p> <p>Bu nedenle,&nbsp; g&uuml;n&uuml;m&uuml;z koşullarında kentsel d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m&uuml;n insanın biyolojik talepleri ile k&uuml;lt&uuml;rel talepleri arsındaki asimetrik ilişkiyi dengelemeye &ccedil;alışan bir yapıda ele alınması gerekliliği vardır.</p> <p>G&uuml;n&uuml;m&uuml;z ormanları ve ormancılığının temel hizmet alanı, her anlamda, hızla kırsaldan kentsele kaymaktadır. Geleneksel olarak kırsala ve ağa&ccedil;lara odaklı orman ve ormancılık anlayışı yerini hızla insana odaklı kent merkezli orman ya da ormancılık anlayışına bırakmış bulunmaktadır. Kentsel d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m başlığı altında doğanın, kırsalın ya da ormanın kent i&ccedil;ine monte edilerek melez kentler yaratılmasında orman ve ormancılara &ouml;nemli sorumluluklar ve g&ouml;revler d&uuml;şmektedir.&nbsp; &nbsp;Bu, orman y&ouml;neticilerinin gecikmeden uyum sağlaması gereken &ccedil;ok &ouml;nemli bir d&ouml;n&uuml;ş&uuml;md&uuml;r.&nbsp;<span style="white-space: pre;"> </span>&nbsp;</p> <p><b>2. Gerek&ccedil;e</b><b>&nbsp;</b></p> <p>Son yarım y&uuml;zyıl, pek &ccedil;ok anlamda ve pek &ccedil;ok alanda hızlı değişimlerin, d&ouml;n&uuml;ş&uuml;mlerin yaşandığı yıllar olmuştur. Her değişim bir d&ouml;n&uuml;ş&uuml;me karşı gelir. B&uuml;y&uuml;k, sağlam ve kaynakları sonsuz bir d&uuml;nya algısından, k&uuml;&ccedil;&uuml;k, kırılgan ve kaynakları sınırlı (t&uuml;ketilebilir) bir d&uuml;nyada yaşamakta olduğumuz ger&ccedil;eği ile, bu b&uuml;y&uuml;k, sağlam ve kaynaklarının sonsuz olduğunu d&uuml;ş&uuml;nd&uuml;ğ&uuml;m&uuml;z d&uuml;nyanın g&uuml;&ccedil;l&uuml;, egemen t&uuml;r&uuml; olma kibrinden, sistemin sıradan bir bileşeni olma al&ccedil;ak g&ouml;n&uuml;ll&uuml;l&uuml;ğ&uuml;ne ge&ccedil;işimiz gibi k&ouml;kl&uuml; değişimler bu yarım y&uuml;zyılda ger&ccedil;ekleşti. Gelişmişliği ya da mutluluğu t&uuml;ketim ile &ouml;l&ccedil;en &ldquo;Ekonomik Paradigma&rdquo;dan gelişmişliği ya da mutluluğu kaynakların etkin kullanımında (s&uuml;rd&uuml;r&uuml;lebilirlik) g&ouml;ren &ldquo;Ekolojik Paradigma&rdquo;ya, nesnelerden ilişkilere, yapılardan işlevlere, kesinlikten belirsizliğe (esnekliğe), yarışmadan paylaşıma, indirgeyici yaklaşımdan b&uuml;t&uuml;nc&uuml;l (sistemik) yaklaşıma ge&ccedil;iş gibi yaşamsal d&ouml;n&uuml;ş&uuml;mler de bu zaman dilimine sığdı. Mal (tomruk) &uuml;retim ormancılığı yerini&nbsp; hizmet, s&uuml;re&ccedil; &uuml;retim ormancılığına, ne pahasına olursa olsun baş sokulabilecek bir sığınak anlamına gelen nicel kentleşme d&ouml;neminden, keyifle yaşanabilecek nitel kentleşme d&ouml;nemine ge&ccedil;ildi. Doğrudan insan-orman ilişkisi giderek zayıflarken insanlık tarihinde ilk kez kentlerde yaşayanların sayısı kırsalda yaşayanların sayısını, bir kuşağa sığan bu kısacık d&ouml;nemde aştı. Kırsal ve ağa&ccedil; odaklı &ldquo;nicel ormancılık&rdquo; tan kent, insan ve işlev odaklı &ldquo;nitel ormancılık&rdquo; a d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m de bu kısacık d&ouml;nemde ger&ccedil;ekleşti.</p> <p>Her şeyin değişirken d&ouml;n&uuml;şt&uuml;ğ&uuml;, d&ouml;n&uuml;ş&uuml;rken değiştiği, aynı soruya birbirinden &ccedil;ok farklı doğru yanıtların verilebildiği ve aynı soruna &ccedil;ok farklı doğru &ccedil;&ouml;z&uuml;mlerin &ouml;nerilebildiği ekoloji merkezli bir d&ouml;nemden ge&ccedil;iyoruz. T&uuml;m bu değişim ve d&ouml;n&uuml;ş&uuml;mler b&uuml;t&uuml;nc&uuml;l (sistemik) bir yaklaşımla &ouml;z&uuml;msenmeden orman, ormancılık, kent, d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m gibi kavramların anlaşılması olası değildir.</p> <p>D&uuml;nyamız ya da evreni de kapsayacak bi&ccedil;imde t&uuml;m ekosfer, t&uuml;m bileşenleri arasındaki etkileşimler doğrultusunda bir b&uuml;t&uuml;n olarak değişir ve d&ouml;n&uuml;ş&uuml;r (evrilir).&nbsp; Kentler değişir ve d&ouml;n&uuml;ş&uuml;rken, kentliler de, ormanlar da, iklimler de, ekonomi de, değerler de, vb. &nbsp;değişir ve d&ouml;n&uuml;ş&uuml;r. Kent ve ormana dair değişim-d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m&uuml; bu sonsuz değişim ve d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m s&uuml;reci ile ilişkili olarak anlamaya &ccedil;alışmak kilit &ouml;neme sahiptir.</p> <p>Ormanlar ve ormancılar bu değişim-d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m&uuml;n en etkin akt&ouml;rleri konumundadır. Ağa&ccedil; odaklı ve nicel karakterli kırsal Ormancılık hızla insan odaklı ve nitel karakterli kentsel ormancılığa d&ouml;n&uuml;ş&uuml;rken, kentsel d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m s&uuml;reci orman m&uuml;hendisliği alanına &ccedil;ok yeni ve ka&ccedil;ınılamaz işlevler, sorumluluklar y&uuml;klemektedir.&nbsp; Ormancılık eğitimi bu değişim dikkate alınarak yeniden tasarlanmalı ve uygulanmalıdır.</p> <p>Bu bildiri, &uuml;lkemizde kentsel d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m kavramının yoğun olarak tartışıldığı ve &ouml;nc&uuml; uygulamaların başladığı bir d&ouml;nemde, bu değişim ve d&ouml;n&uuml;ş&uuml;mleri &ouml;z&uuml;msemeye &ccedil;alışarak, orman ve ormancılık d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m&uuml;, kentsel d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m ve kentsel d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m ormancılığı konularını değerlendirme amacındadır.&nbsp;</p> <p><b>3. Kentsel D&ouml;n&uuml;ş&uuml;m</b><b>&nbsp;</b></p> <p>Kentler statik değil aksine &ccedil;ok dinamik yapılardır ve insanın evrimine (biyolojik, k&uuml;lt&uuml;rel) koşut olarak değişir, d&ouml;n&uuml;ş&uuml;r yani evrilirler. &Uuml;nl&uuml; İngiliz devlet adamı Winston Churchill&rsquo;in dediği gibi, &ldquo;şehirlerimize biz şekil veririz, ardından onlar bizi şekillendirirler.</p> <p>İnsan yaşamında ilk &ouml;nemli d&ouml;n&uuml;ş&uuml;mlerden biri yaklaşık 10 bin yıl &ouml;nce ilk hayvanın evcilleştirilip ilk tohumun toprağa ekilmesiyle ger&ccedil;ekleşti. Yerleşik d&uuml;zen ya da kent bu d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m&uuml;n ka&ccedil;ınılamaz bir sonucu olarak ortaya &ccedil;ıktı. O d&ouml;nemlerin, ihtiya&ccedil;ları (maddi, manevi) bağlamında, t&uuml;m&uuml;yle kendi g&uuml;c&uuml; ve kırsala bağımlı insanı g&uuml;n&uuml;m&uuml;z&uuml;n kente ve teknolojiye&nbsp; bağımlı insanına d&ouml;n&uuml;şt&uuml;. Kent bağımlısı olmak kırsalla ilişkinin t&uuml;m&uuml;yle koparılması anlamına gelmez, doğrudan ilişkinin &nbsp;dolaylı ilişkiye d&ouml;n&uuml;şt&uuml;ğ&uuml;n&uuml; ifade eder. Kentlerde t&uuml;ketilenlerin neredeyse tamamı kırsaldan gelmektedir.</p> <p>Binaları, yolları, kirlilikleri, yeşil alanları, stresi, AVM&rsquo;leri, vb. bileşenleriyle&nbsp; kent g&uuml;n&uuml;m&uuml;z insanın doğal yaşama ortamına (habitat) d&ouml;n&uuml;şm&uuml;şt&uuml;r. Bu yaşama ortamı ağırlıklı olarak k&uuml;lt&uuml;rel taleplerimizi tatmin edebilirken biyolojik taleplerimizi karşılamakta yetersiz kalabilmektedir.</p> <p>Birleşmiş Milletler tarafından hazırlanan raporlar, kentte yaşayan insanların sayısının, d&uuml;nya tarihinde ilk kez, kırsal alanda yaşayanların sayısını ge&ccedil;tiğini ve &ouml;n&uuml;m&uuml;zdeki 10-15 yılda kentsel n&uuml;fus payının gelişmiş &uuml;lkelerde %84&rsquo;e gelişmekte olan &uuml;lkelerde ise %56&rsquo;ya y&uuml;kseleceğini ortaya koymaktadır (BM D&uuml;nya Kentleşme Beklentileri, 2014). &nbsp;Bu durumda kent g&uuml;n&uuml;m&uuml;z insanı i&ccedil;in vazge&ccedil;ilemez doğal yaşama ortamına ve kısa s&uuml;reli ka&ccedil;amaklar dışında zamanının t&uuml;m&uuml;n&uuml; ge&ccedil;irdiği inşa edilmiş bir ekosisteme d&ouml;n&uuml;şmektedir. G&uuml;n&uuml;m&uuml;z insanının kent dışında ve teknolojinin sunduğu imkanlardan uzakta yaşamını s&uuml;rd&uuml;rebilmesi, bireysel ve romantik istisnalar dışında, olası g&ouml;r&uuml;nmemektedir.</p> <p>Kent ile orman ya da kırsal arasındaki mesafenin giderek a&ccedil;ılması ve ulaşımın giderek zorlaşması (maddi ve manevi olarak) da kısa s&uuml;reli ka&ccedil;amaklarla orman ya da kırsala ulaşım hevesini kıran&nbsp; ve bunalım yaratabilen bir etken olarak ortaya &ccedil;ıkmaktadır.</p> <p>Yolun başında, yani kentleşmenin g&ouml;reli olarak &ccedil;ok uzun s&uuml;rm&uuml;ş ilk aşamalarında &ldquo;nicel kentleşme&rdquo; olarak adlandırabileceğimiz, insanların ne pahasına olursa olsun başlarını sokabilecekleri bir sığınağı, bir evi ifade eden kavram&nbsp; kentleşmenin temel dinamiğini oluşturmuştur. Depreme dayanıklılık, yeşil alan, estetik, temiz hava, gibi talepler bu d&ouml;nemin kentsel konuları, talepleri arasında yer almazlar.</p> <p>&ldquo;Baş sokulabilecek&rdquo; sığınak aşamasından &ldquo;saygın ve keyifle yaşanabilecek&rdquo; konut talebine ge&ccedil;işi tanımlayan &nbsp;&ldquo;nitel kentleşme&rdquo; aşamasına ge&ccedil;iş &uuml;lkemizde yeni binyıl ile &ccedil;akışmıştır. Deprem korkusu gibi tekil bir talep &uuml;zerinden yaygınlık kazanmaya başlayan &ldquo;kentsel d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m&rdquo; kavramının ortaya atılışı da aynı tarihlere denk gelmektedir ve &ouml;z&uuml;nde &ccedil;oğul kentsel olumsuzluklara g&uuml;&ccedil;l&uuml; bir tepkiyi ifade etmektedir ve b&ouml;yle anlaşılmalıdır. <b></b></p> <p>Kentsel yakınmalarımızın b&uuml;y&uuml;k b&ouml;l&uuml;m&uuml;n&uuml;n temelinde, kentlerin ağırlıklı olarak insanın, ekonomik paradigmanın bir uzantısı olarak k&uuml;lt&uuml;rel boyutuna odaklanarak, ancak ekolojik boyutunu g&ouml;z ardı ederek tasarlanmış olduğu&nbsp; ger&ccedil;eği yatmaktadır. Kentlerin ekolojik anlamda insan yaşamını değil, k&uuml;lt&uuml;rel anlamda ekonomiyi yani rantı temel alarak tasarlanıyor olmaları da aynı ger&ccedil;eğin uzantılarıdır. Kentsel d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m bu nedenle tekil ekonomik kentleşmeden &ccedil;oğul ekolojik kentleşmeye d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m&uuml; de ifade etmektedir, etmek zorundadır.&nbsp; &Uuml;lkemizde kentsel d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m kavramının deprem odaklı algılanması ve uygulamaların ağırlıklı olarak bu tekil amaca y&ouml;nelmiş bulunması g&uuml;n&uuml;m&uuml;z ihtiya&ccedil;larına yanıt veremeyecektir. Depremden etkilenmeyen ancak her t&uuml;rden (trafik, kirlilik, sıcaklık, g&uuml;r&uuml;lt&uuml;, kalabalık, sıcaklık, vb.) bunalımın en ağır bi&ccedil;imde yaşandığı kentler ve kentliler yaratılması ka&ccedil;ınılmaz bir son olarak g&ouml;r&uuml;lmektedir. &nbsp;</p> <p>Orman sadece ağa&ccedil;ların bir arada bulunduğu bir mekan olmadığı gibi kentler de sadece bina, sokak ve park toplamından ibaret değillerdir. Nasıl toprak, kuş, kuzey, g&uuml;neş ışığı, d&ouml;k&uuml;len kuru yapraklar, tavşan, yağmur vb. ormana dahil ise, okul, hastane, fare, ağa&ccedil;, r&uuml;zgar,&nbsp; g&uuml;ney, g&uuml;r&uuml;lt&uuml;, asfalt, yağmur, atık vb. de kente dahildir. Kent tasarımı insanın biyolojik ve k&uuml;lt&uuml;rel ihtiya&ccedil;larını olduğu kadar bu t&uuml;r canlı ya da cansız ekolojik bileşenleri ve karşılıklı etkileşimlerini de g&ouml;z &ouml;n&uuml;nde bulundurarak ger&ccedil;ekleştirilmelidir.</p> <p>İnsanın kendi yaşama ortamını belirleyen bu tasarım motor g&uuml;r&uuml;lt&uuml;s&uuml; ya da trafik sıkışıklığı gibi olumsuz etkileri minimuma d&uuml;ş&uuml;rmeye olduğu kadar, kuş seslerini duyabilme, mevsimlerin değişimini bitkiler &uuml;zerinden keşfedebilmeye de a&ccedil;ık olmalıdır. Bir başka anlatımla kentsel d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m tasarımları kent ve orman ya da kırsalı mek&acirc;nsal olarak ayırarak değil aksine birleştirerek, orman ve kırsalı kent i&ccedil;ine, hatta bina i&ccedil;ine monte edebilecek bi&ccedil;im ve kapsamda ger&ccedil;ekleştirilmelidir. İnsanın bidayette ait olduğu ekosistem &ouml;zelliklerinin &ccedil;ağdaş anlayışlarla yeni yaşama ortamına d&ouml;n&uuml;şm&uuml;ş kent i&ccedil;ine yerleştirmenin insanın kendini daha rahat, gerginliklerden uzak ve yaşama sevinciyle dolu hissetmesine yol a&ccedil;tığını ortaya koyan bilimsel &ccedil;alışmaların sayısı hızla artmaktadır. Bir başka ifade ile, kent ile kırsalı birleştiren ekolojik temelli melez kentlere d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m, arı kentlerin yaratığı pek &ccedil;ok maddi yada manevi 8ruhsal) sorunun tedavi aracı olarak da d&uuml;ş&uuml;n&uuml;lmeli ve teşvik edilmelidir.</p> <p>Doğa temelli fiziksel ve ruhsal iyileşme- iyileştirme y&ouml;ntemlerinin kapsayan bir kavram olan ekoterapi hızla yaygınlaşmakta ve psikoterapi ve psikiyatri alanlarının doğa ve doğa insan ilişkilerini yeni bir bakış a&ccedil;ısıyla yeniden ele alması gereğinin &ouml;nemine işaret etmektedir. &Ouml;rneğin, kent parkı ve AVM&rsquo; y&uuml;r&uuml;yen insanlar &uuml;zerinde ger&ccedil;ekleştirilen bir araştırmada parkta y&uuml;r&uuml;yenlerin %71&rsquo;i &nbsp;depresyon seviyelerinin azaldığını beyan ederlerken AVM&rsquo;de y&uuml;r&uuml;yenlerin %22&rsquo;si depresyon seviyelerinin arttığını işeri s&uuml;rm&uuml;şlerdir. İlgin&ccedil; bir &ouml;rnek, parka, ağa&ccedil;lık bir alana bakan koğuşta kalan tutukluların, hapishane avlusuna bakan mahkumlara oranla daha az (%24) hasta olduklarının belirlenmiş olmasıdır. Yine Amerika Birleşik Devletlerinde y&uuml;r&uuml;t&uuml;len bir &ccedil;alışmada yeşil &ccedil;evrelerde yaşayan &ccedil;ocukların aşırı kilolu (obez) olma&nbsp; risklerinin d&uuml;ş&uuml;k olduğunu ortaya koymuştur.&nbsp; &Ouml;rnekler &ccedil;oğaltılabilir. Ancak g&ouml;r&uuml;nen o ki, ormandan, yeşillikten, doğallıktan uzaklaşan kentler giderek artan oranlarda depresyon kaynaklarına d&ouml;n&uuml;şmektedirler.&nbsp;</p> <p><b>4. Orman D&ouml;n&uuml;ş&uuml;m&uuml;</b><b>&nbsp;</b></p> <p>İnsan, evriminin ilk aşamasından g&uuml;n&uuml;m&uuml;ze s&uuml;rekli olarak doğa ve ormana yabancılaşma s&uuml;reci i&ccedil;inde olmuştur. Kuzenimiz olan Australopithecus&rsquo;tan atamız olan Homo&rsquo;ya evrimleşme s&uuml;recimiz ardında, iklim değişimine bağlı bir ormansızlaşma, ormanın savana d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m&uuml; yatmaktadır. Avcı-toplayıcı toplum d&uuml;zeninden g&uuml;n&uuml;m&uuml;ze uzanan s&uuml;recin en belirleyici &ouml;zelliklerinden biri insan ile kırsal ya da orman arasında yaşanan s&uuml;rekli bağımlılık azalışıdır. Başlangı&ccedil;ta t&uuml;m yaşamsal ihtiya&ccedil;larını doğrudan kır ya da ormandan karşılayan, ormanın sunduğu &uuml;r&uuml;nler olmadan yaşamını s&uuml;rd&uuml;rmesi m&uuml;mk&uuml;n olmayan insan yerini ormanı genellikle bir estetik ya da rekreasyon değeri olarak g&ouml;ren insana bırakmak zorunda kalmıştır.</p> <p>Bir başka anlamda, artan makineleşme, sayısallaşma ve t&uuml;ketim kent ve kentlinin doğaya olan bağımlılığını azaltmadığı gibi &ccedil;oğalmasına da yol a&ccedil;abilmektedir. Yaşam alanı olarak kente bağımlı hale gelen insanın, kent yaşamının s&uuml;rd&uuml;r&uuml;lebilirliği bağlamında, kent dışı kırsal alan ve orman desteğine olan bağımlılığı da artmaktadır. &Ouml;rneğin Londra kenti ve kentlilerinin ihtiya&ccedil;larını karşılayabilmek i&ccedil;in kentin kapladığı alandan (1500 km<sup>2</sup>)&nbsp; 120 kez daha b&uuml;y&uuml;k bir kırsal alan desteğine gerek duyulabilmektedir. D&uuml;nyanın en mutlu insanlarının yaşadığı Kanada&rsquo;nın Vancouver&nbsp; kenti i&ccedil;in bu alan kent alanının (114 km<sup>2</sup>) 180-200 katına ulaşabilmektedir (Reader, 2007). Bu nedenle, b&uuml;t&uuml;nc&uuml;l ekolojik kentsel d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m kent sınırlarının da &ouml;tesine taşan &ccedil;ok kapsamlı etkileşimleri de g&ouml;z &ouml;n&uuml;nde bulundurmak durumundadır.</p> <p>&Ouml;zellikle gelişmiş &uuml;lkelerde doğal ormanlar neredeyse t&uuml;m&uuml;yle insan eliyle kurulmuş plantasyon ormanlarına d&ouml;n&uuml;şm&uuml;şt&uuml;r. Gelişmekte olan &uuml;lkelerin aksine, bu &uuml;lkelerde (Avrupa, ABD; vb.) son on yıllarda ormanlık alan artışı (yaklaşık %4) g&ouml;zlenmektedir. &Uuml;lkemizde de ormanlık alanların artmakta olduğu konusunda iddialar ileri s&uuml;r&uuml;lebilmektedir.</p> <p>Son yarım y&uuml;zyılda geleneksel tek &uuml;r&uuml;n (tomruk-odun) merkezli orman y&ouml;netimi anlayışı &ccedil;ok kaynaklı&nbsp; (odun &uuml;retimi, yaban hayatı, toprak ve su koruma, rekreasyon, biyolojik &ccedil;eşitlilik, estetik değerler, odun dışı &uuml;r&uuml;nler, karbon bağlama, vb.) s&uuml;rd&uuml;r&uuml;lebilir orman y&ouml;netimine d&ouml;n&uuml;şt&uuml;. Orman kaynağına ilişkin faydacı değer anlayışı ger&ccedil;ek değer anlayışına d&ouml;n&uuml;ş&uuml;rken, tek t&uuml;r ibreli ormancılığı karışık yapraklı orman y&ouml;netimine evrildi. S&uuml;rd&uuml;r&uuml;lebilirlik artık asla sadece odun &uuml;retimine bağlanmamakta t&uuml;m ekosistemin kompozisyonu, s&uuml;re&ccedil;leri ve işlevlerini kapsamaktadır.&nbsp;</p> <p><b>5. Orman Kent</b>&nbsp;</p> <p>Kırsal k&ouml;kenli tarım toplumundan kent k&ouml;kenli sanayi toplumuna hızlı d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m&nbsp; nicel kentleşme s&uuml;re&ccedil;leriyle beton yığını kentler ve kentlerin sunduğu imkanlarla mutlu kentliler yaratmıştır. Bu yeni nesil kentlilerin ger&ccedil;ek yeşil alan taleplerinin olması beklenemezdi ve &ouml;yle de olmuştur. Nitel kentleşme aşamasının yaşanmaya başladığı ge&ccedil;iş s&uuml;recinde bile yeşil alanların kullanım oranlarının d&uuml;ş&uuml;kl&uuml;ğ&uuml; bu ger&ccedil;eği destekler. Kırsal alan, orman ya da park gibi yeşil alan talebi kentleşme s&uuml;recinin ge&ccedil;mişi ile yakından ilgilidir.&nbsp; G&uuml;neşli bir g&uuml;nde AVM ziyaret&ccedil;ileri ile yeşil alanları kullananların sayısal olarak karşılaştırılması &ccedil;arpıcı sonu&ccedil;lar verecektir. AVM ziyareti kentte yaşamanın &ccedil;ekiciliğini, ayrıcalığını ortaya koyarken yeşil alan kullanımı kent yaşamından bunalmanın&nbsp; g&ouml;stergesi olarak değerlendirilebilir. Hafta sonlarında kent dışına, &ouml;zellikle ormanlık alanlara d&uuml;zenlenen y&uuml;r&uuml;y&uuml;ş gezilerinde izlenen artışlar da (&ccedil;arpık) kent yaşamının kentliler &uuml;zerinde yaratmaya başladığı bunalım ile ilişkilendirilebilir. T&uuml;m bunlar &uuml;lkemizde gerek yapı&nbsp; ve gerekse kent ekosistemi bakımından nitel aşamaya ge&ccedil;ilmekte olduğunun işaretleridir. Bu, aynı zamanda, kırsal ve ağa&ccedil; odaklı nicel ormancılık anlayışının yerini kent ve insan odaklı nitel ormancılık anlayışına bırakmakta olduğunun da işretidir.</p> <p>Bu işaretleri kentlerden ka&ccedil;ıp kırsal alana yerleşme ya da, &uuml;st d&uuml;zey yetkililerin &ouml;nerebildiği gibi, bah&ccedil;eli yatay yerleşimler oluşturmanın ara&ccedil;ları olarak yorumlamak uygun değildir. Kulağa hoş gelse de, yatay yerleşimler g&uuml;n&uuml;n s&uuml;rd&uuml;r&uuml;lebilirlik kavramına ters d&uuml;şer. Bu yaklaşım kaynakların bol ve t&uuml;kenmez olduğu d&ouml;nemlerin &uuml;r&uuml;n&uuml;d&uuml;r. Yatay yerleşimler, ulaşım, atık toplama, &nbsp;kanalizasyon, toplu taşıma, g&uuml;venlik, sağlık, yaşlı bakımı, ısıtma-soğutma gibi konularda &ccedil;ok ciddi ve masraflı olumsuzluklar sunarlar.</p> <p>G&uuml;n&uuml;m&uuml;zde depreme dayanabilen beton ile yeşili barıştırabilecek teknolojiye sahibiz. Beton ile depreme dayanıklı y&uuml;ksek binalar inşa etmek m&uuml;mk&uuml;nd&uuml;r. Japonya bunun &ouml;rnekleriyle doludur. Beton ile yeşili barıştıran y&uuml;ksek binalar da d&uuml;nyamızın her k&ouml;şesinde hızla y&uuml;kselmeye başladı. Bu yolla dikine kent ile&nbsp; dikine ormanlar bir araya getirilerek dikine orman kentler, melez kentler yaratılabilir, hatta yaratılmaya başlandı bile.&nbsp; Beton ya da cam gibi yapı y&uuml;zeyleri, balkonları, &ccedil;atıları bitkiler ve yerine g&ouml;re g&uuml;neş pilleriyle kaplanarak &nbsp;kendi enerjisini, oksijenini, sebze-meyvesini &uuml;reten, ısı adası oluşumunu engelleyen, karbondioksit yutan ekolojik kentler artık hayal değil.</p> <p>&Uuml;lkemiz deprem tehdidiyle tetiklenen kentsel d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m s&uuml;recine tam da nicel kentleşmeden nitel kentleşmeye ge&ccedil;me aşamasında girmiş bulunmaktadır. Bu hem depreme dayanıklı ve hem de t&uuml;m y&ouml;nleriyle ekolojik &ccedil;ağdaş melez kentleşmeye temel oluşturabilecek bir fırsat olarak değerlendirilebilir. Bu yolla doğa ya da orman kentin i&ccedil;ine monte edilebilir.</p> <p>&Uuml;lkemizde hemen hi&ccedil;bir kentin ağa&ccedil;landırma, ya da daha doğru bir ifade ile bitkilendirme (ağa&ccedil;landırma) planı yoktur. Oysa kent ekosisteminin yaşam kalitesinin, kentlilerin yaşam sevincinin y&uuml;kseltilmesinde kent bitkileri en azından kent yapıları kadar etkilidir. Bu nedenle kentlerimizin imar planları gibi bitkilendirme planlarının da olması gerekir. B&ouml;yle bir planlamanın olmaması durumunda, gelişi g&uuml;zel kent ağa&ccedil;landırmaları kentsel yaşam kalitesini ve estetiğini olumsuz y&ouml;nde etkileyebilir. Etrafımız bu yaklaşımın her t&uuml;rden k&ouml;t&uuml; &ouml;rnekleriyle dolu. Kentin cadde ve sokaklarına, parklarına dikilecek ağa&ccedil; ve bitkilerin t&uuml;rleri kadar belirli boyda ve belirli formda olmaları da &ouml;nem taşır. &Ouml;rneğin kentin r&uuml;zgar durumu dikkate alınmadan yol kenarları ya da ref&uuml;jlere dikilecek ağa&ccedil;lar fırtınalı bir g&uuml;nde yıkılarak can ve mal kaybı da dahil, pek &ccedil;ok&nbsp; olumsuzluğa yol a&ccedil;abilir. G&ouml;r&uuml;ş&uuml; engelleyen bir bitki kazaya, bazı bitki polenleri alerjiye neden olurken, bazı bitkiler dikenleriyle yaranmalara yol a&ccedil;abilirler.&nbsp; İyi planlanmış bir kent ağa&ccedil;landırması kente kişilik katabileceği gibi kentle kentli arasındaki ilişkiyi, sevgiye ya da nefrete d&ouml;n&uuml;şt&uuml;rebilir. Paris&rsquo;in aşıklar kenti olarak &uuml;n yapması b&uuml;y&uuml;k &ouml;l&ccedil;&uuml;de bitkilendirme politikasının bir sonucudur. Hangi mevsimde gidilirse gidilsin bir başka Paris ile karşılaşılır. Eyfel Kulesi ve kent yapıları &nbsp;yıl boyunca hep aynı g&ouml;r&uuml;n&uuml;m&uuml; sergilerler. Ancak cadde, sokak ve parklardaki ve bazı binaların &uuml;zerindeki ağa&ccedil;lar ve bitkiler yılın değişik d&ouml;nemlerinde değişik g&ouml;r&uuml;n&uuml;mler sunarak Paris&rsquo;i, deyim yerinde ise, Paris yaparlar.</p> <p>Kent i&ccedil;ine monte edilen doğa &ouml;ğeleri kent ekosistemine uyum sağlayabilirler. İlgin&ccedil;tir, bu anlamda kent ağa&ccedil;ları konusundaki bilgilerimiz de yeterli değildir ve genellikle &ouml;nyargılardan oluşmaktadır.&nbsp; Pek &ccedil;oğumuz, kirliğin &ccedil;ok daha yoğun olduğu kent ekosistemlerinde ağa&ccedil;ların olumsuz y&ouml;nde etkileneceğini d&uuml;ş&uuml;nebilir. Oysa Amerika&rsquo;da &uuml;&ccedil; yıl s&uuml;ren bilimsel bir &ccedil;alışma kent i&ccedil;ine dikilen <i>Populus deltoids </i>fidanlarının kent dışına dikilenlere oranla iki kat daha fazla b&uuml;y&uuml;d&uuml;klerini ortaya koymuştur (Gregg, J. W., Jones, C. G. And Dawson, T. E., 2003). Yine &ouml;ng&ouml;r&uuml;lerin aksine, bu b&uuml;y&uuml;me farkının kent merkezinin daha sıcak, CO<sub>2</sub> bakımından daha zengin olması gibi kent avantajlarından değil, b&uuml;y&uuml;meyi durduran ve &ccedil;i&ccedil;eklenmeyi engelleyen ozon yoğunluğunun (konsantrasyonun) daha y&uuml;ksek olması gibi kırsal koşulların olumsuzluğundan kaynaklandığı anlaşılmıştır. Kırsal alandaki ozon yoğunluğu kent i&ccedil;ine oranla daha y&uuml;ksek bulunmuştur. Bunun nedeni kent i&ccedil;indeki yoğun kirletici gazların &ccedil;ok reaktif bir gaz olan ozonu oluşur oluşmaz par&ccedil;alayarak ozon yoğunluğunu g&uuml;ney kutbu sevilesine d&uuml;ş&uuml;rmesi olarak a&ccedil;ıklanmıştır.</p> <p>Yine sanılanın aksine, kent i&ccedil;indeki biyolojik &ccedil;eşitlilik kırsala oranla &ccedil;ok daha y&uuml;ksek olabilir. New York Botanik Bah&ccedil;esinde&nbsp; bulunan 18 ha. b&uuml;y&uuml;kl&uuml;ğ&uuml;ndeki saf k&ouml;knar ormanının, hi&ccedil;bir insan m&uuml;dahalesi olmadan,&nbsp; elli yıldan az bir s&uuml;re i&ccedil;inde ak&ccedil;eağa&ccedil;, kiraz, meşenin de <i>(</i><i>Quercus variabilis</i><i>)</i> aralarında bulunduğu karışık bir ormana d&ouml;n&uuml;şt&uuml;ğ&uuml; g&ouml;zlenmiştir (Hamilton, 1999).</p> <p>Yaklaşık yarım y&uuml;zyıl &ouml;nce hava kirliliği nedeniyle binlerce kişinin &ouml;ld&uuml;ğ&uuml;, kirli Thames nehri ile anılan Londra- ki d&uuml;nyanın ilk sanayi devrimi metropol&uuml;d&uuml;r- bug&uuml;n bırakın d&uuml;nyanın en kaliteli havasının solunduğu bir kent olmasını, b&uuml;y&uuml;kşehir arazisinin 1/5&rsquo;i orman olarak nitelenebilecek durumdadır. Yaklaşık 7 bin hektarlık bir alan kaplayan ve 5 bin hektarlık b&ouml;l&uuml;m&uuml; en az 10 hektar b&uuml;y&uuml;kl&uuml;ğ&uuml;ndeki korulardan oluşan bu ormanların eğlenme, spor ve dinlenme ama&ccedil;lı kullanımını y&ouml;netmek &uuml;zere bir orman işletme şefi atanmış ve İngiltere&rsquo;nin resmi olarak tanınan en yeni ormanı olmuştur. Bir koruluğun i&ccedil;inde atılan birka&ccedil; adımın nabız ve kas geriliminde &ouml;l&ccedil;&uuml;lebilir rahatlamalara yol a&ccedil;abildiği, kentsel bunalım seviyelerinin &ouml;nemli &ouml;l&ccedil;&uuml;de d&uuml;şt&uuml;ğ&uuml; yaşanarak edinilmiş deneyimlerdir. Bu ve benzeri nedenlerle ormanlar kentlerin i&ccedil;ine b&uuml;y&uuml;k bir hızla girmekte ve 21. y&uuml;zyıl ormancılığının ağa&ccedil;lardan &ccedil;ok insanlarla ilgili bir alan olduğu a&ccedil;ıklık kazanmaktadır.</p> <p>Uygulayıcı ekolojist olmak durumunda olan ormancıların kent ekosistemlerini &ouml;nemli ve belki de başlıca &ccedil;alışma ve sorumluluk alanı olarak g&ouml;rmeleri zorunluluğu kendini hissettirmektedir. K&uuml;resel ısınmadan, ısı adalarına, enerjiden rekreasyona, estetikten yaşama sevincine ormancıların melez kentlerde yapabilecekleri &ccedil;ok şey var.&nbsp;</p> <p><b>6. Sonu&ccedil;</b>&nbsp;</p> <p>Bilinen 21. Y&uuml;zyılın b&uuml;y&uuml;k kentlerin y&uuml;zyılı olacağıydı. Aslında 21. y&uuml;zyıl doğayı, ormanı, betonu, insanı uyum i&ccedil;inde bir araya getirebilen&nbsp; melez kentlerin y&uuml;z yılı olacak. Nicel kentleşme aşamasından&nbsp; nitel kentleşme aşamasına ge&ccedil;mekte olan &uuml;lkemizde depreme dayanıklılık odaklı kentsel d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m anlayış ve uygulamalarını ekolojik tabanlı melez kent anlayışına d&ouml;n&uuml;şt&uuml;rmede ormancılara &ouml;nemli sorumluluklar d&uuml;şmektedir.&nbsp;</p> <p><b>YARALANILAN KAYNAKLAR</b>&nbsp;</p> <p>Gregg, J. W., Jones, C. G. And Dawson, T. E., 2003. Urbanization effects on tree growth in the vicinity of New York City. Nature, 424</p> <p>Hamilton, G., 1999. Urban Jungle, New Scientist, 161/2178</p> <p>Reader, J., 2007. Şehirler. Yapı Kredi K&uuml;lt&uuml;r Sanat Yayıncılık Ticaret ve sanayi A. Ş., İstanbul</p> <p>UN &nbsp;Department of Economic and Social Affairs, Population Division (2014). <i>World Urbanization Prospects, The 2014 Revision, </i><i>Highlights</i> (ST/ESA/SER.A/352).</p> Mon, 12 Feb 2018 13:46:21 +03 Sürreal Bir Eylem Olarak Kent Şiirleri http://www.arkitera.com/gorus/index/detay/surreal-bir-eylem-olarak-kent-siirleri/1161 Özlem Bahadır <img src="http://galeri3.arkitera.com/var/resizes/gorus-02/bişeycity-teslim_2.jpg.jpeg" width="640" /><br/><br><br><br>#alternatif kent okumaları #istanbulunedenseviyoruz #DpD-Duyusal Performans Değeri #ölçmeçağı #bişeycity #tinsel #şiirsel<br><br><h2 align="right"><i>İstanbul&rsquo;u sevmek </i></h2> <h2 align="right"><i>ana rahmini sevmek gibi,,</i></h2> <h2 align="right"><i>başka &ccedil;arem yok</i></h2> <p><br />Kentle ilgili &ccedil;alışmalar etkileyici bir &ccedil;eşitlilikte ilerliyor. Kentin sınırlarını &ccedil;&ouml;p&uuml;n ser&uuml;veni &uuml;zerinden haritalayarak yeni bir kent tarifi yapanlardan, yeni bir grid sistemiyle ikinci kent &uuml;topyalarına kadar &ccedil;ok geniş bir skaladan s&ouml;z ediyoruz.<b>&nbsp;</b></p> <p>Kent &uuml;zerine hepimiz kafa yoruyoruz, &ccedil;&uuml;nk&uuml; kent, medeni insanın doğal yaşam alanı <i>(R.E.Park)</i> olmaktan &ouml;te geleceğimizi temsil ediyor.</p> <p>Belki bu c&uuml;mle bize 18.yy&rsquo;da end&uuml;stri devrimi sonrası ilk kentlerin kuruluşunu izleyen ilk kentliler kadar heyecan verici gelmeyebilir, bug&uuml;n durum daha &ccedil;ok bir distopyaya gebe gibi g&ouml;z&uuml;kebilir ama durum bu.</p> <p><b>Kent nasıl etkiliyor? Peki İstanbul?</b></p> <p>Kent bizden ayrı varlık g&ouml;stermiyor, yaşadığımız ortamla d&ouml;ng&uuml;sel bir ilişkinin par&ccedil;asıyız.</p> <p>Kentle birbirimizi her g&uuml;n yeniden &uuml;retiyoruz.</p> <p>&nbsp;</p> <p><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/1_ic.jpg.jpeg" /><br /><span class="fotograf-yazi">(*heryer insan dolu, il&uuml;strasyon:Tugay &Ccedil;etinkaya)</span></p> <p>Mumford, metropole dair koşulların "paranoyak bir ruhsal yapıyı" teşvik ettiğini s&ouml;yl&uuml;yor*, haklı :) metropol&uuml;n yarattığı, g&uuml;ndelik hayatta hepimizin deneyimlediği kendine &ouml;zg&uuml; psikolojik koşullar var.<br />(*&Ouml;zt&uuml;rk, 2005)</p> <p>G&uuml;n i&ccedil;inde kent, bize sindiremeyeceğimiz zenginlikte bir g&ouml;sterge &ccedil;oğulluğu sunuyor ve bir&ccedil;oğunu g&ouml;rmezden gelmek zorunda kalıyoruz. Bu duruma bir de dijital &ccedil;ağın sonsuz veri akışı eklenince ortaya bazen hi&ccedil; bir şey g&ouml;rmek, duymak, bilmek istemeyen bir kentli tiplemesi &ccedil;ıkıyor.</p> <h2 align="right"><i>,,taksim, roma ve kadık&ouml;y kabul g&uuml;zelsiniz </i></h2> <h2 align="right"><i>ve diğerleri &ccedil;ok g&uuml;zel</i></h2> <h2 align="right"><i>ama kusuruma bakmazsanız </i></h2> <h2 align="right"><i>sizi de g&ouml;rmek istemiyorum</i></h2> <p>&nbsp;</p> <p>Simmel kenti kafasında haritalayamamamın yarattığı huzursuzluktan s&ouml;z ediyor, &ccedil;ok doğru. Bende hi&ccedil;bir zaman gittiğim-gitmediğim yerler layıkıyla birleşmiyor. Bağcılar, &Ccedil;ekmek&ouml;y, &Uuml;mraniye, Taksim,, taksicilerin bile s&uuml;rekli değişen istanbul'u aklında b&uuml;t&uuml;nleştirmesi kolay değil. Kentin şirazesinden &ccedil;ıkmış ritminde sağ kalmak da kolay değil. K&uuml;&ccedil;&uuml;k şehirlerde y&uuml;r&uuml;y&uuml;ş&uuml;nden, hızından, y&uuml;ksek temposu, sabırsızlığı ve huzursuzluğundan hemen anlaşılan bir metropol canlısı'na d&ouml;n&uuml;şm&uuml;ş durumdayız.</p> <h2 align="right"><i>,,durunca d&uuml;şen bir ikibacaklıyız artık</i></h2> <h2 align="right"><i>durunca d&uuml;şen bir şehir kımıltısı</i></h2> <p align="right"><i>&nbsp;</i></p> <p>Baş d&ouml;nd&uuml;r&uuml;c&uuml; bir hızda değişiyor her şey. Ama yavaşlık gerektiren haller,, onlar değişmiyor. İstanbul gibi bir kentin, bu y&ouml;nde hakkını vermek lazım.&nbsp;</p> <p>İstanbul metropol, megapol, ek&uuml;monopolis gibi kavramlarla a&ccedil;ıklanabilecek bir kent olmanın &ouml;tesinde, k&uuml;lt&uuml;rel ve tarihsel derinliği, &ccedil;ok katmanlı yapısı ve eşsiz coğrafyasıyla hepimizi derinden etkiliyor. Her birimizin İstanbul&rsquo;la arasında &ouml;zel bağlar var.</p> <h2 align="right"><i>istanbul yatıştırıyor</i></h2> <h2 align="right"><i>sokaklarında, &ccedil;ıkmazlarında, boğazda</i></h2> <h2 align="right"><i>dizlerine yatırıp bitlerimi ayıklayan </i></h2> <h2 align="right"><i>bişeyler var</i></h2> <p>&nbsp;</p> <p>Bu derece hızlanmış bir g&uuml;ndelik yaşam temposunda mesela Boğaz&rsquo;ın &uuml;stlendiği yeni sorumluluklar var. Vaktiyle musiki erbabıyla mehtaba &ccedil;ıkanlardan &ccedil;ok daha b&uuml;y&uuml;k hatta hayati &ouml;nem taşıyor istanbullu&rsquo;nun bug&uuml;n denizle ilişkisi. Giderek sıkışan, sıkıştıran kentte bazen tek nefes noktası, tek hedef, kendini &ouml;zg&uuml;r, canlı ve g&uuml;&ccedil;l&uuml; hissedebildiğin tek yer haline gelebiliyor.</p> <h2 align="right"><i>,,bu şehir denize ulaşmak i&ccedil;in </i></h2> <h2 align="right"><i>bir b&uuml;y&uuml;k &ccedil;aba artık sadece</i></h2> <h2></h2> <p><br />Bir vapur hattı değişikliği ya da eski tip vapurların kaldırılması, dışarı oturamamak, tuzu hissedememek, martılar,, bunlar bug&uuml;n&uuml;n İstanbullusunda deprem etkisi yaratabiliyor, bunun anlaşılması lazım.</p> <p><b>DpD Duyusal performans Değeri&nbsp;</b></p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/2_ic.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span style="font-size: 12px;">İll&uuml;strasyon:&ouml;zlem b.k&amp;tugay &ccedil;etinkaya</span></p> <p><i>&nbsp;</i></p> <p>Kitapta kullandığım DpD &lsquo;Duyusal performans Değeri&rsquo; kavramı Pallasmaa&rsquo;ya referansla duyusal a&ccedil;ıdan daha tatmin edici kentleşme, yapılaşma talebini işaret ediyor. Duyusal performansımın tavan yapabileceği bir kentte yaşıyorum, &ouml;l&ccedil;&uuml;mlerim başka hi&ccedil;bir şehirde bu şehirde olduğu kadar zengin olamaz ama olmuyor. Bunun bir s&uuml;r&uuml; sebebi var tabii.&nbsp;</p> <p>Aynı zamanda her biri ayrı bir &ouml;l&ccedil;me değerlendirme sistemini ifade eden aşırı miktarda terimle karşı karşıya oluşumuza da bir g&ouml;nderme yapmak istedim. &Ouml;l&ccedil;me &ccedil;ağı&rsquo;nda her şeyi &ouml;l&ccedil;mek lazım madem, bir &ouml;l&ccedil;me sistemi de benden olsun o zaman.</p> <h2 align="right"><i>boğazdan i&ccedil;erlere dev kanallar istiyorum</i></h2> <h2 align="right"><i>İ&ccedil;erlere koku, ses ve tuz</i></h2> <p>&nbsp;</p> <p><b>Alternatif kent okumaları &nbsp;/ istanbul&rsquo;u neden seviyoruz</b></p> <p>Kentler nasıl okunur,,,,,&ccedil;evresel kirlilik &uuml;zerinden okunur, mobilite &uuml;zerinden okunur, kentin değişen silueti &uuml;zerinden okunur, ki hepsi de &ccedil;ok &ouml;nemlidir. Ama bunlar kadar &ouml;nemli kişisel okumalar var, bireysel kent algısının da kentsel yaklaşımları zenginleştiren, derinleştiren &ouml;nemli bir rol&uuml; var.</p> <p>Alternatif okumalar &ouml;nemli, &ccedil;&uuml;nk&uuml; bug&uuml;n ne yazık ki yaşamın gitgide daha geniş sahaları verimlilik ve kontrol&uuml;n genelleştirici mantığına indirgeniyor. Yeni bir d&uuml;nya d&uuml;zeninin şart olduğunda uzlaştığımız bug&uuml;nlerde yeni kavrayışlara, &uuml;topyalara ihtiyacımız var.&nbsp;</p> <p>Mesela Gabriele Boretti&rsquo;nin Venedik Bienali&rsquo;ne y&ouml;nelik hazırladığı istanbul 2064 ger&ccedil;ek&uuml;st&uuml; g&ouml;rselleri yeni d&uuml;ş&uuml;nceleri tetikleyebilecek g&uuml;&ccedil;tedir.</p> <p>Birinci ve ikinci d&uuml;nya savaşları arasında par&ccedil;ası olduğu d&uuml;zene bir tavır olarak ortaya &ccedil;ıkmış s&uuml;rrealizm akımı ger&ccedil;eklik algısını &ouml;zg&uuml;r bırakarak kişisel olanın &ouml;nemini canlı tutmuştur.</p> <p>Kendiliğindenlik, keşif, olasılıklara, tinsel olana a&ccedil;ık olma &ouml;zellikle en belirgin &ouml;rneklerini Paris&rsquo;te g&ouml;rd&uuml;ğ&uuml;m&uuml;z s&uuml;rrealistlerin kente yaklaşımını belirleyen temel kavramlardır. S&uuml;rrealist sokak imgesi s&uuml;rekli akış halinde, durmaksızın değişen bir olasılıklar mek&acirc;nıdır. Pasajlar, bambaşka d&uuml;nyalara a&ccedil;ılan bir ge&ccedil;ittir. Binaların, yolların, boşlukların kişi &uuml;zerindeki etkileri b&uuml;y&uuml;k farklılık g&ouml;sterebilir,,,,,,,,,,,,,,,,,,</p> <p>S&uuml;rrealist hareketin gelişiminde Paris başlı başına &ouml;nemli bir unsurdur, aynı şekilde İstanbul da bu niteliklere fazlasıyla sahip bir başka şehir olarak pek &ccedil;ok farklı kişi ve d&uuml;ş&uuml;nce &uuml;zerinde ilham verici, tetikleyici rol &uuml;stlenmiştir. İstanbul gibi bir kent salt zihinsel s&uuml;re&ccedil;lerle okunamaz, eksik kalır.&nbsp;</p> <h2 align="right">bilimsel olarak</h2> <h2 align="right">duyusal bir mesele bu</h2> <h2 align="right">sens&ouml;rler bağlı, işliyor</h2> <h2 align="right">algoritması uyarınca duyarlı</h2> <p align="right"><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/3_ic.jpg.jpeg" /></p> <h2 align="right">bir boğaz esintisiyle nasıl da istanbullanıyor her şey</h2> <h2 align="right">seceresi endamından belli binalar</h2> <h2 align="right">ve dehlizler dolusu kapı</h2> <h2></h2> <p>&nbsp;</p> <p>İşlevsiz olarak g&ouml;z&uuml;ken metruk bir binanın salt bu sebeple sevilebilirliği s&uuml;rrealist bakış a&ccedil;ısında sıklıkla rastlanan bir durumdur. Hissedilen kent,,, s&uuml;rrealist bakış bu y&ouml;nde katkı sağlayabilir. B&ouml;ylesi bir yaklaşımla farklılıklar, zenginlikler, kenti kent yapan ge&ccedil;işken zonlar, farklılıklardan g&uuml;&ccedil; alarak dinamizm kazanan insanların ortak mek&acirc;nı olarak kent fark edilebilir. Kent i&ccedil;in daha kapsayıcı, &ccedil;ok y&ouml;nl&uuml; politikalar geliştirilebilir, kaygısızca yapılan m&uuml;dahaleler &ouml;nlenebilir, daha katılımcı y&ouml;ntemler geliştirilebilir. Kentler a&ccedil;ısından bağlantılar, ge&ccedil;irgenlikler a&ccedil;ısından yeni d&uuml;ş&uuml;nme yolları bulunabilir.</p> <p>Kent i&ccedil;in verili d&uuml;ş&uuml;nme bi&ccedil;imleri yerine, kişisel deneyimin g&uuml;c&uuml;ne inanıyorum.&nbsp;</p> <p><b>bişeycity</b></p> <p>bişeycity, lavinya city, metrocity, titanikcity gibi citylerin hepsinin bendeki genel adı. Tugay&rsquo;la (&Ccedil;etinkaya) hazırladığımız tipografik panoda, sıkışmışlıkları, taşmaları, sınır ihlallerini ve hasbelkader kalmış boşlukları g&ouml;rselledik.</p> <p>İstanbul&rsquo;da bişeycity&rsquo;lerin sayısı 500.000&rsquo;e ulaşmış. Bu &ccedil;eşit bir aradalıklar i&ccedil;in konfor, kısıtlı ve g&uuml;venli zevklerin rahatlığı olarak karşımıza &ccedil;ıkıyor. Soyutlama ve kapalılık kent a&ccedil;ısından bizi ileri g&ouml;t&uuml;rmeyecektir, g&ouml;t&uuml;rmediği de ortada. Kent, farklılıklardan g&uuml;&ccedil; alarak dinamizm kazanan insanların ortak mek&acirc;nı olma &ouml;zelliğini yitiriyor, buna dikkat etmek lazım.</p> <h2 align="right"><i>faraday beni kafeslesin istiyorum, </i></h2> <h2 align="right"><i>buckminister jeodezik olarak ayırsın beni </i></h2> <h2 align="right"><i>bu karmaşadan</i></h2> <p><br />hepimiz Mumford&rsquo;un dediği gibi patalojik vakalara da d&ouml;n&uuml;şm&uuml;ş olsak, hemen her g&uuml;n bu kentten gitmenin planlarını da yapsak buradayız. Yaratıcı olmamız gereken bir &ccedil;ağdayız, yaşamak istediğimiz kent i&ccedil;in de yaratıcı yaklaşımlara, işbirliklerine, her t&uuml;r etkiye a&ccedil;ık olmak lazım.&nbsp;</p> <h2 align="right"><i>&ccedil;&ouml;z&uuml;l&uuml;r bir kimyan olsun, &ccedil;&ouml;z&uuml;l</i></h2> <h2 align="right"><i>tuzun n&uuml;fuz ettiği yerdesin</i></h2> <p align="right"><i>&nbsp;</i></p> <p>Bir kentin iyi ve yaşanabilir olması, sokakların binaların, bankların anlamlarının okunabilirliği ile de ilişkilidir. Kentle kurulacak ilişkiler, deneyim zenginliği &ccedil;oğulcu bir yaratıcılığın &ouml;n&uuml;n&uuml; a&ccedil;abilir.</p> <p>Hepimiz s&uuml;re&ccedil;teki imkanları g&ouml;rmek zorundayız. Her zaman imkan vardır.</p> <p>Bazen bir ihtimali canlı tutmak bile yeterlidir.&nbsp;</p> <p>@ozlem.b.k&nbsp;</p> <p>*Yazıda yer alan g&ouml;rseller ve şiirler İstanbul &Ccedil;&ouml;z&uuml;ld&uuml; (&ouml;zlembk, yeniinsan yayınları, 2017) kitabından alınmıştır. Kitap haberine <a target="_blank" href="http://arkitera.com/haber/29876/istanbul-cozuldu">buradan</a> ulaşabilirsiniz.</p> Wed, 07 Feb 2018 14:59:00 +03 Endüstri Kenti Zonguldak: Emek - Mekan - İnsan Etkileşimi http://www.arkitera.com/gorus/index/detay/endustri-kenti-zonguldak--emek---mekan---insan-etkilesimi/1166 Melek Akçadoğan <img src="http://galeri3.arkitera.com/var/resizes/gorus-02/endustri-kenti-zonguldak/zonguldak_tepe730.jpg.jpeg" width="640" /><br/><br><br><br><br><br><p><span class="fotograf-yazi">&Uuml;st &uuml;ste yığılmış apartmanların hepsi, denizi g&ouml;rmek istercesine dizilmişler Zonguldak tepelerine. (Fotoğraf: Melek Ak&ccedil;adoğan)</span></p> <p>19. y&uuml;zyıl başlarında İngiltere'de buharlı makinenin kullanımı ile birlikte oluşan hızlı sanayileşme; hammaddeye ulaşmak i&ccedil;in bir&ccedil;ok demiryolu ağına ve seri-hızlı &uuml;retim i&ccedil;in fabrikayla birlikte iş&ccedil;i sınıfına ihtiya&ccedil; duyulmasına sebep olmuştur. Diğer bir yandan, ulaşım masrafları ve kendi değerinden fazlaya mal olan &uuml;retimler i&ccedil;in hammaddeye yakın yerlerde yeni fabrikalar kurulmuş, bununla bağlantılı olarak yeni kentlerin oluşmuştur.</p> <p>Birinci D&uuml;nya Savaşı sonrasında toparlanmaya &ccedil;alışan yeni bir Cumhuriyet olan T&uuml;rkiye, ilk olarak &uuml;retim faaliyetlerine ge&ccedil;meli ve &ccedil;ağdaşı olan diğer Avrupa &uuml;lkeleri ile aynı seviyeye gelebilmeliydi. Bu ama&ccedil;la &uuml;lkenin &ccedil;eşitli b&ouml;lgelerinde var olan kaynaklar doğrultusunda ilk santraller kurulmuş ve bircok Anadolu şehri i&ccedil;in yeni bir d&ouml;nem başlamıştır. Santraller sadece &uuml;retim yapmayacak, aynı zamanda &uuml;lkenin gereksinim duyduğu yeni bir toplum yapısını oluşturacaktı. 1840'ların sonunda başlamış olan k&ouml;m&uuml;r &ccedil;ıkarımı ile Zonguldak, &uuml;lkenin bu end&uuml;strileşme gayesinde en &ouml;nemli rolleri &uuml;stlenen şehirlerinden biri olmuştur.</p> <p>Zonguldak, her ne kadar doğal kaynaklar bakımından zengin olsa da Zonguldak'ın kumaşı şehirleşmeye uygun değildir. <em>"...Vatanı ışıklatan, vatanı y&uuml;r&uuml;ten ve vatanı ısıtan belde"</em> c&uuml;mlesiyle başlayan "K&ouml;m&uuml;r Şehri" adlı makalesinde İsmail Habib (1943), Zonguldak'ın fiziksel yapısını şu c&uuml;mlelerle betimlemektedir:</p> <blockquote> <p>...Limana girmeden g&uuml;verteden bakıyorum: deniz, ufki bir huni maktar gibi karaya sokulmuş. Koyun solunda bir tepe, sağında bir tepe ve dipte, hepsi yeşil sırtlı, koyu ormanlı ve dalga dalga birbirine girmiş &uuml;&ccedil; d&ouml;rt tepe...</p> </blockquote> <p><strong>S&uuml;per Kent Olmak</strong></p> <p>Bununla birlikte bir birey i&ccedil;in &ccedil;alışma eylemi tek başına ger&ccedil;ekleşemez, diğer insani gereksinimlere de ihtiya&ccedil; duyar. Maslow'un ihtiya&ccedil; piramidi bu durumu &ccedil;ok iyi &ouml;zetler. Bana kalırsa bir kent, s&uuml;perlik mertebesine erişebilmek i&ccedil;in bu insani gereksinimlerin hepsini sağlamalıdır. Peki, Zonguldak bu gereksinimleri ne &ouml;l&ccedil;&uuml;de sağlamıştır ya da bug&uuml;n de sağlamaya devam etmekte midir?</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/endustri-kenti-zonguldak/maslow730.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span style="font-size: 12px;">Maslow'un İhtiya&ccedil; Piramidi</span></p> <p>Sanayi kentlerinde var olan fabrikalar i&ccedil;in &ccedil;alışan iş&ccedil;ilerin barınması en &ouml;nemli sorunların başında gelmektedir. Bu bağlamda ge&ccedil;mişte, g&uuml;n&uuml;m&uuml;ze nazaran daha yoğun bir sanayi kimliğine sahip Zonguldak, bir&ccedil;ok lojman modelini b&uuml;nyesinde barındırmaktadır. Bunların kimisi devlet kuruluşları, kimisi ise &ouml;zel sekt&ouml;r ile oluşturulmuştur. Zonguldak'ta yer alan lojmanlar i&ccedil;erisinde &ouml;ğretmen evleri, Devlet Demiryolları'na ait olan lojmanlar, TTK (Ereğli K&ouml;m&uuml;r İşletmeleri - EKİ) Lojmanları (b&uuml;y&uuml;k b&ouml;l&uuml;m&uuml;n&uuml; oluşturur), &Ccedil;atalağzı Termik Elektrik Santrali Lojmanları, Askeriye'ye ait lojmanlar ve devlet memur lojmanları sayılabilir.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/endustri-kenti-zonguldak/iscibarinagi730.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span style="font-size: 12px;">Zonguldak maden iş&ccedil;ileri i&ccedil;in kurulmuş bir iş&ccedil;i barınağı (Amele Birliği Arşivi)</span></p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/endustri-kenti-zonguldak/iscimah730.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span style="font-size: 12px;">Amele kanunundan sonra Ereğli Şirketi'nin inşa ettiği iş&ccedil;i mahallesi (Cumhuriyet'in 10. Yılında, 1933)</span></p> <p><img border="0" src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/endustri-kenti-zonguldak/lojmanlar730.jpg.jpeg" /><br /><span style="font-size: 12px;">Işıkveren Lojmanları apartman tipi m&uuml;hendis ve memur evleri. (Melek Ak&ccedil;adoğan)</span></p> <p>Bununla birlikte, her ne kadar bir&ccedil;ok konut &uuml;retilmiş olsa da zamanla bu konutlar yeterli olmamış; Karadeniz'den ve yurdun Doğu b&ouml;lgesinden Zonguldak'a &ccedil;alışmaya gelen g&ouml;&ccedil;men iş&ccedil;iler, konut ve konut yapımı i&ccedil;in gerekli arsa yokluğu nedeniyle var olan lojman yerleşkeleri ile &ccedil;alıştıkları yer civarında orman arazisine ve hazine arazisine gecekondu yapmışlardır. 1970'lerde &uuml;lkenin yılda yaklaşık beş milyon tonu bulan taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; &uuml;retiminin t&uuml;m&uuml;n&uuml;n ger&ccedil;ekleştirildiği Zonguldak Havzası'nda yaklaşık 200.000 kişi yaşamaktaydı. Bu insanların barınma gereksiniminin yalnızca %15'i kamu eliyle sağlanmış, %60'ı ise d&uuml;zensiz gecekondulaşma ile kendilerince karşılanmıştır (ZMP,1970).</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/endustri-kenti-zonguldak/mimder_kapak730.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span class="fotograf-yazi">Bu durumu &ccedil;ok iyi ifade eden bir karikat&uuml;r, 1977 yılında yayınlanmış Mimarlık Dergisi'nin (150. Sayı) kapağını s&uuml;slemiştir.</span></p> <p>İşveren ister devlet yatırımı isterse &ouml;zel girişim olsun, konumlandığı alana &ccedil;alıştıracağı teknik elemanı &ccedil;ekmek i&ccedil;in bazı etkenleri kullanır. &Ccedil;&uuml;nk&uuml; se&ccedil;ilmiş b&ouml;lge kent yaşamından uzakta ise &uuml;st d&uuml;zey &ccedil;alışanlar bu fabrikalarda &ccedil;alışmak istemezler. Bu doğrultuda ilk olarak onlar i&ccedil;in konforlu konutlar &uuml;retmiş ve kente ait imgeler olan spor ve sosyal aktiviteler ile kentte bulunmayan yeşil ve doğayı bir araya getiren tasarımlar kapsamında lojmanı i&ccedil;eren yerleşke yapısını oluşturmuşlardır.</p> <p>Zonguldak'ta, taşk&ouml;m&uuml;r&uuml; havzasının &uuml;retime başladığı 1840'lı yıllardan g&uuml;n&uuml;m&uuml;ze kadar inşa edilmiş lojman yapılarının ve iş&ccedil;i yerleşkelerinin yanında daha farklı aktiviteler ve sosyal mekanlar inşa edilerek cezbedici şehir imajı kuvvetlendirilmeye &ccedil;alışılmıştır. Cumhuriyetin ilk vakıf lisesi olan Mehmet &Ccedil;elikel Lisesi, bir&ccedil;ok teknik eleman yetiştirmiş Sanat Meslek Okulu, Deniz Feneri, Deniz Lokali ve Fener B&ouml;lgesi lojmanları, TED Koleji, Amele Birliği Binası, sinemalar, ekonomalar (g&uuml;n&uuml;m&uuml;z marketleri), tenis kortları, futbol sahaları, hastaneler ve daha da sayamayacağım kimisi bug&uuml;nlere ulaşamamış bir&ccedil;ok yapı, Zonguldak halkının ge&ccedil;mişine ve bug&uuml;n&uuml;ne y&ouml;n vermiştir.</p> <p>Değerli hocalarımızdan Prof. Dr. Hande Suher (1929, İstanbul - 21 Şubat 2016, İstanbul) mimar ve şehir plancısı kimliğinin yanında, İstanbul Teknik &Uuml;niversitesi Mimarlık Fak&uuml;ltesi'nin dekanlık yapmış ilk kadın &ouml;ğretim g&ouml;revlisi olmuştur. Hande Suher, ilkokulu ve ortaokulu Zonguldak'ta okumuş ve bu sanayi şehrinin onun hayatını nasıl y&ouml;nlendirdiğini otobiyografi olarak kaleme aldığı, "Kamu Yararı'nı &Ouml;ncelikli G&ouml;ren Bir Yaşam &Ouml;yk&uuml;s&uuml;" adlı kitabında bizlere anlatmıştır. Zonguldak'ta okumuş ve &ouml;ğretmenlik mesleğine adım atıp yıllarını vermiş bir başka isim olan Emine Hekimoğlu ise "Onlarsız Onlarlayım" adlı kitabında k&uuml;&ccedil;&uuml;k bir anekdot ile, mimarinin kişiler &uuml;zerinde nasıl bir etki bıraktığını aktarmıştır. Her g&uuml;n &ouml;ğretmen lisesine gidip gelirken trenden g&ouml;rd&uuml;ğ&uuml; o muhteşem kırmızı tuğlalı ilkokuldan &ccedil;ok etkilenir, bu okul &ouml;nceden g&ouml;rd&uuml;ğ&uuml; okullara benzemez. Uzun &ccedil;ınar ağa&ccedil;larının g&ouml;lgesinde bir &ouml;n bah&ccedil;esi vardır. Okulun i&ccedil;erisinde, o yıllarda bir&ccedil;ok şehirde bile hen&uuml;z olmayan sinema ve tiyatro salonu bulunur. Bu g&ouml;sterişli okul ona, bir an &ouml;nce mesleğini eline alıp bu okula &ouml;ğretmen olarak atanmanın hayallerini kurdurur. Ne tesad&uuml;f ki benim de okuduğum ilkokul bu kırmızı tuğlalı okuldur ve benim de belleğimde &ccedil;ok g&uuml;zel anılar bırakmıştır Işıkveren ilkogretim Okulu.</p> <p><strong>Kenar K&ouml;şe Yapılar</strong></p> <p><strong>Işıkveren İlkokulu:&nbsp;</strong>1943 yılında &Ccedil;atalağzı Santrali &Ouml;zel İlkokulu olarak eğitim ve &ouml;ğretime başlamıştır. Adını elektrik &uuml;reten ve &uuml;lkeye ışık veren santralden alır. Zonguldak - Ankara demiryolu kenarında &Ccedil;ATES İşletmesi Lojmanları'nın da bulunduğu site i&ccedil;erisinde yer almıştır. Binanın alt katı ilkokul, &uuml;st katı ortaokul olarak hizmet vermekteyken 1965 yılında ortaokul kısmı ayrı bir binaya taşınmıştır. Zemin katta beş sınıf, &ouml;ğretmenler odası, m&uuml;d&uuml;r odası, erkekler tuvaleti, kızlar tuvaleti ve sinema salonu yer almaktadır. &Uuml;st katta ise diğer sınıflar bulunmaktadır. Sinema salonunun okul i&ccedil;inden bir ve dış cepheden iki adet olmak &uuml;zere toplamda &uuml;&ccedil; girişi bulunmaktadır. 2001 yılına kadar hizmet vermiş olan eski okul binası 27 Ekim 2013 tarihinde yıkılmıştır.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/endustri-kenti-zonguldak/isikveren_ilkokulu_1730.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span style="font-size: 12px;">Işıkveren İlkokulu (Hayati Yılmaz Arşivi)</span></p> <p><span class="fotograf-yazi"><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/endustri-kenti-zonguldak/isikveren_ilkokulu730.jpg.jpeg" border="0" /><br />Işıkveren İlkokulu &ouml;ğrencileri ve &ouml;ğretmenler okul kapısında. (Işıkveren İlkokulu G&ouml;n&uuml;l Dostları grubu, Facebook)</span></p> <p><strong>Karadon Sineması:&nbsp;</strong>Zonguldak'ın k&ouml;m&uuml;r &ccedil;ıkarımının hala devam ettiği nadir b&ouml;lgelerinden olan Karadon Lavuar alanında inşa edilmiş bu sinema, vaktiyle en yeni filmlere sahne olmuş ve d&ouml;nemin gen&ccedil;lerinin toplanma mekanı haline gelmiştir. Ne yazık ki şu anda terkedilmiş ve unutulmuş olarak kendi halinde hatırlanmayı beklemektedir. O d&ouml;nemin mimarisini yansıtan yapının, iyi bir mimari miras olarak restore edilip yeniden kazanımı sağlanabilir.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/endustri-kenti-zonguldak/dikdortgen_yapi730.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span style="font-size: 12px;">Dikd&ouml;rtgen bir plana sahip yapı tek katlıdır. (Fotoğraf: Melek Ak&ccedil;adoğan)</span></p> <p><strong>&Ccedil;atalağzı Termik Elektrik Santrali:&nbsp;</strong>Bu termik santral i&ccedil;in, 1940 yılında bir İngiliz firması ile anlaşma yapılmıştır. Bu ama&ccedil;la Zonguldak ilinin merkez il&ccedil;esine bağlı ve il merkezinin 17 kilometre doğusunda bulunan &Ccedil;atalağzı'nda (Işıkveren), k&ouml;m&uuml;r tozlarından yararlanacak bi&ccedil;imde bir termik elektrik santrali yapılması kararlaştırılmıştır. B&ouml;ylece EKİ'nin piyasaya arz edilmeyen ticari değeri d&uuml;ş&uuml;k ve başka yerlerde kullanılmayan mikst, şlam gibi y&uuml;ksek k&uuml;ll&uuml; ara &uuml;r&uuml;nleri değerlendirilecektir. Ancak İkinci D&uuml;nya Savaşı nedeniyle santralin inşaatı gecikmeli olarak "English Electric" firmasına ihale edilmiştir. Santralın inşaatına 10 Temmuz 1946 tarihinde başlanmıştır. Yapıldığı yıllarda T&uuml;rkiye'nin ikinci b&uuml;y&uuml;k termik santralidir.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/endustri-kenti-zonguldak/santral_murat_ekrem730.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span style="font-size: 12px;">Santralin ilk zamanlarından bir fotoğraf. (Murat Ekrem Zaman Arşivi)</span></p> <p>Metropolitan - Vickers (esas m&uuml;teahhit, jenerat&ouml;r ve elektrik donanımı), Babcock and Wilcox (kazan tesisleri) ve Holloway Bros (inşaat işleri) İngiliz firmaları tarafından yapılan &Ccedil;ATES Santrali, 27 Kasım 1948 tarihinde &uuml;&ccedil; grup ve toplam 64.500 kWh kapasiteyle işletmeye a&ccedil;ılmıştır. Yeni inşa edilen santralden sonra fonksiyonu bitmiş, i&ccedil; demir aksamı satılmıştır. Cumhuriyetin en &ouml;nemli end&uuml;striyel miraslarından olan bu fabrika yıllardır atıl bir bi&ccedil;imde bırakılmış, yok olmaya mahkum edilmiştir.</p> <p><img src="http://galeri3.arkitera.com/var/albums/gorus-02/endustri-kenti-zonguldak/santral_cates730.jpg.jpeg" border="0" /><br /><span style="font-size: 12px;">Eski ve yeni santralin konumlarının g&ouml;steren fotoğraf (cates.gov.tr)</span></p> <p>Zonguldak'ta, şehrin var oluş nedeni olan sanayi ve k&ouml;m&uuml;re ait kentsel hafıza g&uuml;n ge&ccedil;tik&ccedil;e yitirilmektedir. Fiziksel ve sosyolojik oluşumda ciddi etkileri olan fabrikalar, maden ocakları ve onlara ait lojmanlar yok olmaktadır. Kentsel hafızayı g&uuml;&ccedil;lendirmek, o b&ouml;lgenin yok olan mimarisini korumakla başlar.</p> Tue, 06 Feb 2018 16:00:00 +03 Mimari ve Müzikte Form, Fonksiyon, Strüktür http://www.arkitera.com/gorus/index/detay/mimari-ve-muzikte-form-fonksiyon-struktur/1165 Özgür Savaş Özer <img src="http://galeri3.arkitera.com/var/resizes/gorus-02/görsel_730_72.jpg.jpeg" width="640" /><br/><br><br><br><br><br><p><span class="fotograf-yazi">G&ouml;rsel:&nbsp;Mark Knopfler'in "What it is" par&ccedil;ası i&ccedil;in eskiz, &Ouml;zg&uuml;r Savaş &Ouml;zer</span></p> <p>Evrende var olan t&uuml;m madde ve kavramların &uuml;&ccedil; ortak &ouml;gesi olduğu s&ouml;ylenebilir:</p> <p>Form, Fonksiyon, Str&uuml;kt&uuml;r+Konstr&uuml;ksiyon.&nbsp;</p> <p>Aristoteles, <i>Fizik </i>adlı eserinde bu konuya, &ldquo;her oluşun d&ouml;rt &ouml;gesi vardır&rdquo; diyerek değinmiş ve bu d&ouml;rt &ouml;geyi ş&ouml;yle sıralamıştır:</p> <p>1. Oluşun kendisinden meydana geldiği şey, yani madde</p> <p>2. Oluşan şeyin bi&ccedil;imi, yani form</p> <p>3. Oluşan şeye bi&ccedil;imini veren, yani etken</p> <p>4. Oluşan şeyin ni&ccedil;in oluştuğu, yani erek&nbsp;</p> <p>Bug&uuml;n hala biz de &ldquo;oluşu&rdquo; Aristoteles ile aynı şekilde okuyoruz.&nbsp;</p> <p align="center" style="text-align: center;">*<span>*</span><span>*</span></p> <p>Yaratma ile ilgili t&uuml;m disiplinler, &uuml;&ccedil; temel &ouml;geyi, yani form, fonksiyon ve maddeyi, kendi y&ouml;ntemleri &ccedil;er&ccedil;evesinde işler ve somut veya soyut &uuml;r&uuml;nlere d&ouml;n&uuml;şt&uuml;r&uuml;rler.</p> <p>Genelde t&uuml;m varlıkların, &ouml;zelde insan yaratısı t&uuml;m varlıkların, daha &ouml;zelde ise t&uuml;m tasarım &uuml;r&uuml;nlerinin ortak bir &ouml;z&uuml; olduğu s&ouml;ylenebilir. Bu &ouml;z&uuml; aramak zor bir iştir. Fakat sanat ve tasarım tarihi boyunca insanlar bu arayışa girmekten geri durmamış, tarih, bu yolda &ldquo;temel tasarım&rdquo; gibi yeni disiplinlerin gelişimine, sanat ve tasarım eğitiminin d&ouml;n&uuml;ş&uuml;m&uuml;ne ve zincirleme reaksiyonlarla &uuml;retimin ve giderek d&uuml;nyanın değişimine sahne olmuştur.&nbsp;</p> <p>Bu arayışta daha derinlere inildiğinde başka bazı sorular insanın aklına gelir. Farklı tasarım disiplinleri arasında d&uuml;ş&uuml;nce ve uygulama boyutunda ge&ccedil;işler yapılabilir mi? Bu disiplinler birbirini etkileyebilir mi? Birbirlerinin &uuml;r&uuml;n verme s&uuml;re&ccedil;lerine katılabilir, bu s&uuml;re&ccedil;leri değiştirebilir veya d&ouml;n&uuml;şt&uuml;rebilir mi? Heykelin binası; binanın m&uuml;ziği; m&uuml;ziğin resmi nasıl yapılır?&nbsp;</p> <p>Bu konuda pek &ccedil;ok insan kafa yormuş, belli sonu&ccedil;lar da almışlardır.&nbsp; Fakat kuşkusuz &ldquo;modern d&uuml;ş&uuml;nce yapısı&rdquo; konuya analitik yaklaşacak, onu bileşenlerine ayıracak, her bileşeni ayrı ayrı inceleyip disiplinler arası karşılaştırmalar yapacak, bunlardan &ccedil;ıkacak sonu&ccedil;lardan bir kuram ve devamında bir y&ouml;ntem geliştirecektir.&nbsp;</p> <p align="center">*<span>*</span><span>*</span></p> <p>B&ouml;yle bir analiz i&ccedil;in mimari ve m&uuml;ziği se&ccedil;mek &ouml;ğretici bir deneme olabilir.&nbsp;</p> <p>Herhangi iki başka tasarım disiplinine de aynı şablonda uygulanabilecek olan bu karşılaştırma, mimari ve m&uuml;zik i&ccedil;in ş&ouml;yle yapılabilir;</p> <p>Mimaride form nedir? - M&uuml;zikte form nedir?</p> <p>Mimaride fonksiyon nedir? - M&uuml;zikte fonksiyon nedir?</p> <p>Mimaride str&uuml;kt&uuml;r nedir? - M&uuml;zikte str&uuml;kt&uuml;r nedir?</p> <p>Bu analize mutlaka iki disiplinin &uuml;r&uuml;n verme s&uuml;re&ccedil;lerinin incelenmesi de eşlik etmelidir;</p> <p>Mimaride tasarım s&uuml;reci nasıl işlemektedir? - M&uuml;zikte tasarım s&uuml;reci nasıl işlemektedir?&nbsp;</p> <p>B&ouml;ylelikle her iki disiplini hem &uuml;r&uuml;nlerinin yapısı a&ccedil;ısından, hem &uuml;retim s&uuml;re&ccedil; ve y&ouml;ntemleri a&ccedil;ısından par&ccedil;alarına ayırmış ve bu par&ccedil;alara mikroskop tutmuş oluruz.</p> <p>Par&ccedil;alara ayırma konusunda yeterince başarılı olursak, mikroskobun altında g&ouml;receğimiz en &ouml;nemli şeyler b&uuml;y&uuml;k ihtimalle matematik ve fizik olacaktır.</p> <p style="text-align: center;">***</p> <p>Par&ccedil;alara ayırmayı deneyelim...</p> <p><strong>Mimaride Form X M&uuml;zikte Form</strong></p> <p>Mimari &uuml;r&uuml;n&uuml;n formu; onun bi&ccedil;imi, duyu organlarıyla algılanan sınırlarıdır. Mimari maddenin uzayda kapladığı mutlak ve ger&ccedil;ek bir hacim vardır. Bu hacim, uzaydan koparılmış bir par&ccedil;adır. &ldquo;Mimari Madde + Uzaydan Koparılmış Par&ccedil;a&rdquo;dan oluşan mimari &uuml;r&uuml;n, maddenin organize edilmesinde g&ouml;zetilebilecek farklı yaklaşımlara g&ouml;re farklı hacimler kaplar, farklı bi&ccedil;imler alır, farklı etkiler yaratır. Mimari madde, doğada var olan atomlardır.</p> <p>M&uuml;zikal &uuml;r&uuml;n&uuml; oluşturan madde &ldquo;ses&rdquo;tir. Ses, atmosferin bir b&ouml;l&uuml;m&uuml;n&uuml;n titreşmesiyle var olur ve bu titreşim hareketinin erişebildiği bir sınır, vol&uuml;m, yani hacim vardır. Bu da m&uuml;zikal &uuml;r&uuml;n&uuml;n uzayda kapladığı hacimdir. Bu kabulle, m&uuml;zikal &uuml;r&uuml;n&uuml;n formu, m&uuml;zikal &uuml;r&uuml;n&uuml; oluşturan madde ile aynı şeydir. Bu form, maddenin (sesin) organize edilmesinde g&ouml;zetilebilecek farklı yaklaşımlara g&ouml;re değişir, farklı etkiler yaratır.</p> <p><strong>Mimaride Fonksiyon X M&uuml;zikte Fonksiyon</strong></p> <p>Her mimari &uuml;r&uuml;n bir tasarım problemi ile başlar ve bu problemin &ccedil;&ouml;z&uuml;m&uuml; ile sonlanır. Tasarım problemi, bir &ldquo;yerine getirilmesi gereken işlevler ve karşılanması gereken ihtiya&ccedil;lar b&uuml;t&uuml;n&uuml;&rdquo; olarak ortaya &ccedil;ıkar ve &ccedil;&ouml;z&uuml;m bekler. Sonu&ccedil;ta &ccedil;ıkan &ccedil;&ouml;z&uuml;m k&uuml;mesi, o mimari &uuml;r&uuml;n&uuml;n fonksiyonunu oluşturur.</p> <p>M&uuml;zikal &uuml;r&uuml;nde de her zaman verilmesi istenen duygular, &ccedil;oğu zaman anlatılması istenen d&uuml;ş&uuml;nceler, bazen vurgulanması / g&uuml;ndeme getirilmesi / tartışılması istenen konular vardır. M&uuml;zik disiplini i&ccedil;inde bu isteklerin yerine getirilmesi i&ccedil;in uygulanan y&ouml;ntemler ile, o m&uuml;zikal &uuml;r&uuml;n&uuml;n fonksiyonunun ortaya &ccedil;ıktığı s&ouml;ylenebilir.</p> <p><strong>Mimaride Str&uuml;kt&uuml;r X M&uuml;zikte Str&uuml;kt&uuml;r</strong></p> <p>Str&uuml;kt&uuml;r, &ldquo;taşıyıcı sistem&rdquo;dir.</p> <p>Mimaride, yapının ağırlığını yere aktaran, yapı b&uuml;nyesinde yer alan t&uuml;m unsurların bir arada ve fiziksel olarak denge durumunda kalmasını sağlayan sistemdir.</p> <p>M&uuml;zikte, farklı &ouml;zellikteki seslerden oluşan m&uuml;zikal &uuml;r&uuml;n&uuml;n bileşenlerini bir arada tutan altyapı; bu sesleri okunabilir ve anlaşılabilir, işlevini yerine getirebilir kılacak nitelikteki organizasyon olarak tanımlanabilir.</p> <p><strong>Mimaride ve M&uuml;zikte Konstr&uuml;ktif Elemanlar</strong></p> <p>Konstr&uuml;ktif elemanlar, taşıyıcı olmayan ama yapıyı b&uuml;t&uuml;nleyip sonlandıran unsurlardır. Mimaride yardımcı yapısal elemanlar ve ince yapı elemanları, m&uuml;zikte taşıyıcı olmayan ama par&ccedil;ayı sonlandıran ve ona katkıda bulunan ses yapıları, belki m&uuml;zik par&ccedil;asının &uuml;zerine yazılan s&ouml;zler, konstr&uuml;ktif elemanlar olarak değerlendirilebilir.</p> <p style="text-align: center;">***</p> <p>Mimari ve m&uuml;zikteki tasarım s&uuml;re&ccedil;lerinin karşılaştırılması ve her ikisinin &uuml;r&uuml;nleri i&ccedil;in form-fonksiyon-str&uuml;kt&uuml;r birliğinin izinin s&uuml;r&uuml;lmesi, &ccedil;ok daha derin bir araştırmanın konusudur.</p> <p>Fakat bu araştırmayı yapmaya değer, &ccedil;&uuml;nk&uuml; bu bir bina i&ccedil;in senfoni bestelemekten, veya bir m&uuml;zik par&ccedil;asını dinleyerek eskiz yapmaktan daha fazlasıdır.</p> <p>Bu, &ldquo;oluş&rdquo;un lisanının peşine d&uuml;şmek ve onu &ouml;ğrenmeye &ccedil;alışmaktır.</p> Tue, 06 Feb 2018 10:51:08 +03